JALANDHAR WEATHER

07-07-2024

 ਅਦਬ
ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ : ਡਾ. ਚਰਨ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ: ਤਾਲਿਫ਼ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਰਨਾਲਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 70
ਸੰਪਰਕ : 94640-49982

ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ ਦਾ ਅਜੋਕਾ ਦੌਰ ਗ਼ਜ਼ਲ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੀ ਏਨੀ ਮਕਬੂਲੀਅਤ ਬਾਰੇ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕਿਸੇ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਹਰ ਤੀਸਰਾ ਲੇਖਕ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਹੈ ਤੇ ਹਰ ਤੀਸਰੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਏ ਦਿਨ ਨਵੇਂ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਇਸ ਕਾਫ਼ਿਲੇ ਵਿਚ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਤੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦਾ ਦਾਇਰਾ ਵਸੀਹ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਭਰਮ ਭੁਲੇਖੇ ਟੁੱਟ ਰਹੇ ਹਨ ਤੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਨੂੰ ਹੁਣ ਓਨੀ ਔਖੀ ਸਿਨਫ਼ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ। 'ਅਦਬ' ਡਾ. ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀਆਂ 54 ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਛਪੀਆਂ ਹਨ। ਡਾ. ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਰਿਹਾ ਤੇ ਖ਼ੁਦ ਗ਼ਜ਼ਲਗੋਅ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰੀ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਬੜਾ ਛੋਟਾ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਜਿਸ ਸੋਚ ਤੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਤੁਰਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦੀ ਆਸ ਬੱਝਦੀ ਹੈ। 'ਅਦਬ' ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚਲੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਮਿਸ਼ਰਤ ਹਨ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਧਾਰਾਈ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਉਭਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਨੂੰ ਕਲਮਬਧ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਪੱਧਰੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਵੀ ਨਜ਼ਰਸਾਨੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਕੁਹਰਾਮ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਹੈ, ਬੇਆਰਾਮੀ ਤੇ ਬੇਚੈਨੀ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੱਭਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿਚ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਜੂਝਦਾ, ਤਾਂਘਦਾ, ਜਾਗਦਾ ਤੇ ਸੱਚ ਦਾ ਪਰਚਮ ਉਠਾਉਂਦਾ ਨਜ਼ਰੀਂ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੁਖੜਾ ਮੋੜਨ ਵਾਲੇ ਨਾਲ ਉਹ ਮਿਹਣੋਂ-ਮਿਹਣੀ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਵਿਚ ਕੁਝ ਘਾਟੇ-ਵਾਧੇ ਹਨ ਪਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਕਟਾਈ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸਿਲਾਈ ਵੀ। ਡਾ. ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿਚ ਮੁਹੱਬਤ ਦਾ ਇਜ਼ਹਾਰ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਇਸ 'ਚੋਂ ਉਪਜੇ ਮਿਲਣ ਤੇ ਵਿਛੜਨ ਦੇ ਪਲਾਂ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ ਵੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੰਨਿਆਂ 'ਤੇ ਸੁਲੱਖਣ ਸਰਹੱਦੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਬੰਦ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਬਾਰੇ ਸੀਮਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਚਰਚਾਵਾਂ ਵਧੇਰੇ ਛੇੜਦਾ ਹੈ। ਡਾ. ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਿਅਰਕਾਰੀ ਭਾਵੇਂ ਅਜੇ ਮੁਢਲੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਹੈ ਪਰ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਇਹ ਹੋਰ ਬਿਹਤਰ ਹੋਵੇਗੀ, ਮੈਨੂੰ ਆਸ ਹੈ।

-ਗੁਰਦਿਆਲ ਰੌਸ਼ਨ
ਮੋਬਾਈਲ : 99884-44002

ਇਕੋ ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਦਾਤਿਆ
ਗੀਤਕਾਰ : ਜਗਜੀਤ ਮੁਕਤਸਰੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਕਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਰਨਾਲਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 160
ਸੰਪਰਕ : 94175-62053

ਗਾਇਕ ਤੇ ਗੀਤਕਾਰ ਜਗਜੀਤ ਮੁਕਤਸਰੀ ਦੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਗੀਤਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਦਰਜ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਸਿੱਖ ਵਿਰਸੇ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੀ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਸਹੀ ਸੇਧ ਦੇਣ ਲਈ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਉਪਯੋਗੀ ਹੈ। ਗੀਤਕਾਰ ਨੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੜੀ ਸਰਲ ਤੇ ਠੇਠ ਵਰਤੀ ਹੈ। ਨਮੂਨੇ ਵਜੋਂ ਕੁਝ ਗੀਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸਤਰਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ:
ਸਾਰੇ ਰੋਗਾਂ ਦੀ ਦਵਾਈ ਇਕੋ-ਇਕ ਹੈ,
ਇਕੋ ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਦਾਤਿਆ।
ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵਿਚ ਇਕੋ-ਇਕ ਹੈ,
ਇਕੋ ਤੇਰਾ ਧਾਮ ਦਾਤਿਆ।

ਬੇੜਾ ਪਾਰ ਲਗਾ ਲੈ ਤੂੰ,
ਪੱਲਾ ਗੁਰੂ ਦੇ ਦਰ ਦਾ ਫੜ ਕੇ।
ਆਪਣੇ ਭਾਗ ਜਗਾ ਲੈ ਤੂੰ,
ਬਾਣੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਬਾਣੀ ਪੜ੍ਹ ਕੇ।

ਤੀਰਥਾਂ 'ਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲਿਆਂ,
ਤੇਰੇ ਅੰਦਰੋਂ ਮੈਲ ਨਹੀਂ ਜਾਣੀ।
ਤੂੰ ਹਉਮੈ ਵਾਲਾ ਰੋਗ ਲਾ ਲਿਆ,
ਪਹਿਲਾਂ ਪੜ੍ਹ ਲੈ ਗੁਰਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ।

ਤਕੜੀ 'ਚ ਤੁਲ ਜਾਣਗੇ,
ਪੁੰਨ-ਪਾਪ ਇਹ ਜਿੰਦਗੜੀਏ ਤੇਰੇ।
ਨੀ ਭਾਗ ਤੇਰੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਜਾਣਗੇ,
ਜਾਪ ਜਪ ਲੈ ਤੂੰ ਉਠ ਕੇ ਸਵੇਰੇ।
ਅੱਜ ਦੇ ਵਪਾਰਕ ਤੇ ਰੌਲੇ-ਰੱਪੇ ਵਾਲੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਬੜੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਦੀ ਇਸ ਲੋੜ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਗੀਤਕਾਰ ਜਗਜੀਤ ਮੁਕਤਸਰੀ ਵਧਾਈ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹੈ।

-ਕੰਵਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੂਰੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 93573-24241

ਸ਼ੇਰ-ਏ-ਪੰਜਾਬ
ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ
ਜਨਮ ਤੇ ਮਾਤਾ ਰਾਜ ਕੌਰ ਸਬੰਧੀ
ਫ਼ੈਲਾਇਆ ਝੂਠ ਤੇ ਸੱਚ
ਲੇਖਕ : ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗੋਸਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸ਼ਿਵਾ ਪ੍ਰਿੰਟਰਜ਼, ਸੰਗਰੂਰ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 220
ਸੰਪਰਕ : 99148-64300

ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਉੱਪਰ ਲਗਭਗ 40 ਸਾਲ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਮੁਗ਼ਲ ਰਾਜ ਦੇ ਪਤਨ ਅਤੇ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਰਾਜ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਦੀਆਂ 6 ਵਿਲੱਖਣਤਾਵਾਂ ਇਹ ਹਨ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਅਤੇ ਯੋਗਤਾ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਾਜ, ਰਾਜਨੀਤੀ, ਕੂਟਨੀਤੀ, ਲੜਾਈਆਂ, ਉਸ ਦੇ ਗੁਆਂਢੀ ਰਿਆਸਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਾਂ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਯਾਤਰੀਆਂ, ਸੈਨਿਕਾਂ, ਜਰਨੈਲਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੇ ਪਤਨ ਬਾਰੇ ਅਨੇਕਾਂ ਸਮਕਾਲੀਨ ਅਤੇ ਤਤਕਾਲੀਨ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੁਢਲੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਯੂਰਪੀ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ, ਤੱਥਾਂ, ਲੜਾਈਆਂ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਦਰੁਸਤ ਅਤੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਇਸ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੋ ਕਾਰਨ ਸਮਝ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਤੱਥਾਂ ਅਤੇ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜ-ਮਰੋੜ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ। ਦੂਸਰਾ ਭਾਸ਼ਾਈ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯੂਰਪੀ ਅਤੇ ਮੁਸਲਿਮ ਲੇਖਕਾਂ ਦਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਾਰੇ ਅਣਜਾਣ ਹੋਣਾ ਸੀ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਸ਼ੇਰ-ਏ-ਪੰਜਾਬ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਾਰੇ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਫ਼ਾਰਸੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾਤਮਿਕ ਪੜਚੋਲ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਵਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਉੱਪਰ ਚਾਨਣਾ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਗ਼ਲਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਦਾਦੀ ਦਾ ਕਤਲ, ਹਕੀਕਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰਾਜ ਭਾਗ ਤੋਂ ਲਾਂਭੇ ਹੋਣਾ, ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਉੱਚ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਣਾ, ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਮਹਾਰਾਣੀ ਜਿੰਦਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਹੋਣਾ ਆਦਿ ਹਨ। ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰੋਤ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਮੇਕਗਰੇਗਰ ਦੀ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਸ, ਲੈਪਲ ਗਰਿਫ਼ਨ ਦੀ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਸੱਯਦ ਮੁਹੰਮਦ ਲਤੀਫ਼ ਦੀ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਪੰਜਾਬ; ਘਨੱਈਆ ਲਾਲ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼-ਏ-ਪੰਜਾਬ; ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਲਮਹੇ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ ਅਤੇ ਪੰਡਤ ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦੀ ਗੁਲਸ਼ਨ-ਏ-ਪੰਜਾਬ ਆਦਿ ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ। ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜੀਵਨ, ਕਾਲ, ਰਾਜਕਾਲ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਭਰਮ ਭੁਲੇਖਿਆਂ, ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਗ਼ਲਤੀਆਂ, ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਤੱਥਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜ-ਮਰੋੜ ਕੇ ਲਿਖਣ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਕਸਵੱਟੀ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਉਪਰਾਲਾ ਹੈ।

-ਮੁਹੰਮਦ ਇਦਰੀਸ
ਮੋਬਾਈਲ : 98141-71786

ਜਿਊਣ ਦਾ ਹੁਨਰ
ਲੇਖਕ : ਗੁਰਚਰਨ ਨੂਰਪੁਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 160
ਸੰਪਰਕ : 98550-51099

ਗੁਰਚਰਨ ਨੂਰਪੁਰ ਪੇਸ਼ੇ ਤੋਂ ਇਕ ਸਫ਼ਲ ਡਾਕਟਰ ਹੈ। ਪਰ ਡਾਕਟਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਹ ਸਫ਼ਲ ਲੇਖਕ ਵੀ ਹੈ। 'ਅਜੀਤ' ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਲੇਖ ਨਿਰੰਤਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਸੋਚ ਸਮੁੱਚਵਾਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਦੇਹੀ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਅਹੁਰਾਂ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਖੰਡਿਤ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਸਮੁੱਚਵਾਦੀ ਪਹੁੰਚ-ਵਿਧੀ ਅਪਣਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸਮੁੱਚਾ ਵਜੂਦ, ਅੰਗ ਪ੍ਰਤੀਅੰਗ-ਪਰਸਪਰ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। 'ਜਿਊਣ ਦਾ ਹੁਨਰ' ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਮਾਰਫ਼ਤ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚੰਗੇਰੇ ਅਤੇ ਸਫ਼ਲ ਜੀਵਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵੀ ਇਕ ਕਲਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਤੱਥ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਅਤੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਬੇਚੈਨੀ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਗੁਰਚਰਨ ਨੂਰਪੁਰ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਕ ਗੰਭੀਰ ਪਾਠਕ ਹੈ। ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਪਰਿਯੋਜਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਸਦਾ ਬੇਚੈਨ ਅਤੇ ਅਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿੱਤ ਅਤੇ ਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂ ਦੀ ਮੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਕੋਈ ਪਰਿਯੋਜਨ, ਵਜ੍ਹਾ ਜਾਂ 'ਇਕਾਗਾਈ' (ਜਾਪਾਨੀ ਸੰਕਲਪ) ਜ਼ਰੂਰ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਮਨੁੱਖ ਤਨ ਅਤੇ ਮਨ ਦੋਹਾਂ ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਸਦਾ ਖ਼ੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। (ਪੰ. 11), 'ਪਰਿਯੋਜਨ' ਬਾਰੇ ਉਸ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਅਤੇ ਸੋਚ ਸਰਵਾਰਥੀ ਹੈ। ਅਰਥਾਤ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਜਨ 'ਸਰਬੱਤ ਕੇ ਭਲੇ' ਵਾਸਤੇ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਊਣ ਦੇ ਅਰਥ, ਆਪਣੇ-ਆਪ ਲਈ ਜਿਊਣ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹਨ ਬਲਕਿ ਸਮਾਜ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਲਈ ਵੀ ਜੀਵਿਆ ਜਾਵੇ। (ਪੰਨਾ 99).
ਉਹ ਗਾਹੇ-ਬਗਾਹੇ ਆਪਣੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਦੱਸਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ-ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਲੋਭੀ-ਲਾਲਚੀ ਬਣਾ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਬਰਦਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਦਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਸੋ ਸਾਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਤਬਦੀਲੀ ਲਈ ਪੂਰਨ ਤਤਪਰ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮੌਜੂਦਾ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬੜੇ ਸੁਚੱਜੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸੰਕਲਿਤ ਸਾਰੇ 35 ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਸੁਰ ਅਤੇ ਸੋਚ ਆਸ਼ਾਵਾਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਲੇਖ ਸਹਿਜ-ਭਾਵ ਅਤੇ ਇਕਾਗਰਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।

-ਬ੍ਰਹਮ ਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋਬਾਈਲ : 98760-52136

ਸ਼ਹੀਦਾਂ-ਏ-ਵਫ਼ਾ
ਲੇਖਕ : ਅੱਲਾ ਯਾਰ ਖ਼ਾਂ ਜੋਗੀ
ਅਨੁਵਾਦਕ : ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਅਲਕੜਾ
ਸੰਪਾਦਕ : ਜਗਰਾਜ ਧੌਲਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਈਵਾਨ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਰਨਾਲਾ
ਮੁੱਲ : 180 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 128
ਸੰਪਰਕ : 98722-85421

ਸ਼ਹੀਦਾਂ-ਏ-ਵਫ਼ਾ ਵਿਚ ਹਕੀਮ ਅੱਲਾ ਯਾਰ ਖਾਂ ਜੋਗੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਵਲੋਂ ਸਰਹੰਦ ਵਿਖੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੀ ਦਾਸਤਾਂ ਕਾਵਿਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਬੀਤੇ ਇਤਿਹਾਸ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰੀ ਜਾਵੇ ਸਾਫ਼ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਕਾ ਗੜ੍ਹੀ ਚਮਕੌਰ ਅਤੇ ਸਾਕਾ ਸਰਹੰਦ 1705 ਈਸਵੀਂ ਸੰਨ ਨੂੰ ਜ਼ਾਲਮ ਤੇ ਜਰਵਾਣਿਆਂ ਵਰਤਾਇਆ। ਇਹ ਸਾਕਾ ਜਾਬਰਾਂ ਵਲੋਂ ਨਾਬਰ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਸਤੇ, ਡਰਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਹੀ ਉਮਰ ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਵਰਤਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਨਾਬਰ ਤੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜਾਬਰ ਡਰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਜਾਬਰ ਨਾਬਰ ਨੂੰ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦਬਾਉਣ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਸਰਹੰਦ ਦਾ ਸਾਕਾ ਅਜਿਹਾ ਸਾਕਾ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਤਾਂ ਉਮਰ ਹੀ ਖੇਡਣ ਵਾਲੀ ਸੀ ਪਰ ਜ਼ਾਲਮ ਆਖਦੇ ਸਨ, ''ਕੁੰਢਲੀਏ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਿਰੀਆਂ ਜੰਮਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਹੀ ਸਿੱਧ ਦੇਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਜਾਬਰ ਤੋਂ ਨਾਬਰ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਨਾਇਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਲੋਕ ਨਾਇਕ ਜਦੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਲੋਕ ਮਨਾਂ ਉਪਰ ਉਹ ਸ਼ਹੀਦ ਦਾ ਰੁਤਬਾ ਪਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਸਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਡਰਨ ਦੀ ਥਾਵੇਂ ਰਾਹ ਦਸੇਰਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਸੌ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਰਸਾ ਹੋ ਗਿਆ ਪਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਲਾਲਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੀ ਚੀਸ ਅਜੇ ਲੋਕ ਮਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਨਹੀਂ ਗਈ। ਬਜੀਦੇ ਅਤੇ ਸੁੱਚਾ ਨੰਦ ਨੂੰ ਲੋਕ ਅੱਜ ਵੀ ਫਿਟਕਾਰ ਪਾਉਂਦੇ ਵੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅੱਲਾ ਯਾਰ ਖਾਂ ਜੋਗੀ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਚੀਸ ਨਿਕਲੀ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਕਲਮ ਰੋ ਉਠੀ। ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਵੈਣ ਪਾਏ ਕਿ ਸਰਹੰਦ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਜਿਵੇਂ 1705 ਨੂੰ ਰੋਈਆਂ ਸਨ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋਗੀ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨੈਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੰਝੂ ਡਿਗਣ ਲਾ ਦਿੱਤੇ। ਜੋਗੀ ਜੀ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਮਰਸੀਏ ਮਨੁੱਖ ਮਨ ਅੰਦਰ ਦਰਦ ਗ਼ਮ, ਦੁੱਖ ਹੀ ਨਹੀਂ ਭਰਦੇ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਤਾਂ ਇਸ ਦੀ ਵੇਦਨਾ ਅੰਦਰੋਂ ਨਫ਼ਰਤ ਰੋਸ ਤੇ ਜੋਸ਼ ਵੀ ਉਪਜਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਕਾਵਿਕ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਾਖ਼ਸ਼ਾਤ ਸਰੀਕ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਤਸਵੀਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਖਿਚਦੇ ਸਗੋਂ ਰੂਬਰੂ ਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਕਰਵਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਹੀਦਾਨਿ-ਵਫ਼ਾ ਦੀ 110 ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਰਚਨਾ ਸੰਨ 1913 ਵਿਚ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸੰਨ 1915 ਨੂੰ ਉਹ ਗੰਜਿ-ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇਸ ਅੰਦਰ 117 ਸ਼ੇਅਰ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਦੋਹਾਂ ਮਰਸੀਆਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਮੂਲ ਉਰਦੂ ਹੈ ਪਰ ਉਰਦੂ ਅੰਦਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਭਰਪੂਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਆਪ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ਆਲਮ-ਫਾਜ਼ਲ ਸਨ। ਉਰਦੂ ਉਸ ਦੀ ਮਾਤ-ਭਾਸ਼ਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਲੋਕਧਾਰਾ, ਇਤਿਹਾਸ, ਮਿਥਿਹਾਥ ਦੀ ਵੀ ਪੂਰੀ ਮੁਹਾਰਤ ਸੀ। ਜਿਹੜਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਅੰਦਰੋਂ ਡੁੱਲ੍ਹ ਡੁੱਲ੍ਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਪੁਸਤਕ ਸੰਪਾਦਕ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ''ਕੁਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਵੀ ਅਲੋਪ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਘੇਰਾ ਸੀਮਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਭਾਣਾ ਵਰਤਿਆ ਜੋਗੀ ਨਾਲ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਉਰਦੂ ਵਿਚ ਸਨ ਤਾਂ ਹੀ ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹੇ ਰਹੀਆਂ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿਉਂਕ ਹੀ ਖਾ ਜਾਂਦੀ ਜੇਕਰ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੁੱਢ ਵਿਚ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਵਾਸੀ ਬਾਬਾ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਇਸ ਦਾ ਨੋਟਿਸ ਨਾ ਲੈਂਦੇ। ਬਾਬਾ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਇਕ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾਈ। ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਸ਼ਾਇਰ ਅੱਲਾ ਯਾਰ ਖਾਂ ਜੋਗੀ ਜੀ ਦੇ ਦੀਵਾਨ ਉਰਦੂ ਵਿਚ ਤਰਜਮਾਇਆ। ਸ਼ਹੀਦਾਨਿ-ਵਫ਼ਾ ਉਰਦੂ ਵਿਚ ਛਾਇਆ ਹੋਣ ਦਾ ਪੂਰਾ ਪੂਰਾ ਮੌਕਾ ਮੇਲ ਮਿਲ ਕੁਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਵੀ ਅਲੋਪ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਘੇਰਾ ਸੀਮਤ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕਾਂ 'ਸ਼ਹੀਦਾਂ-ਏ-ਵਫ਼ਾ' ਅਤੇ 'ਗੰਜ-ਏ-ਸ਼ਹੀਦਾਂ' ਲਿਖਤਾਂ ਹਕੀਮ ਮਿਰਜ਼ਾ ਅੱਲ੍ਹਾ ਯਾਰ ਖਾਂ ਜੋਗੀ ਨਾਲ ਵੀ ਇਹੀ ਹੋਣਾ ਸੀ ਜੇ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੁੱਢ ਵਿਚ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਬਾਬਾ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਇਸ ਦਾ ਨੋਟਿਸ ਨਾ ਲੈਂਦੇ। ਇਹ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਰੁਲ ਜਾਣੀਆਂ ਸਨ ਜੇ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਰਦੂ ਅੰਦਰ ਨਾ ਲਿਖਵਾਉਂਦੇ। 'ਗੰਜ-ਏ-ਸ਼ਹੀਦਾਂ' ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਸੀ। ਹਕੀਮ ਅੱਲਾ ਯਾਰ ਖਾਂ ਜੋਗੀ ਨੇ ਇਸ ਅੰਦਰ ਬਾਬਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਬਾਬਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਲਾਸਾਨੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਉਰਦੂ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੀਵਾਨ ਨੂੰ ਅਰਬੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੀ ਪੁੱਠ ਵੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਜੋਗੀ ਜੀ ਦੇ ਵਡਾਰੂ ਦੱਖਣ ਵਲੋਂ ਆ ਕੇ ਲਾਹੌਰ ਵਸ ਗਏ ਪਰ ਜੋਗੀ ਜੀ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਲਾਹੌਰ ਨਾਲ ਹੀ ਹੈ। ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਆਪ ਰਈਸਾਨਾ ਪੌਸ਼ਾਕ ਸ਼ੇਰਵਾਨੀ ਪਹਿਨਦੇ ਸਨ ਆਪ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਕੀਮ ਸਨ ਤੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਲਮ ਵੀ ਚਲਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਤਬੀਅਤ ਸੂਫ਼ੀਆਨਾ ਸੀ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਆਪਦਾ ਸਿਦਕ ਇਸ਼ਕ-ਹਕੀਕੀ ਦੇ ਮਕਾਮ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਮਾਸਟਰ ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਅਲਕੜਾ ਨੇ ਜੋਗੀ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਤਰਜਮਾ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਰਦੂ, ਫ਼ਾਰਸੀ, ਅਰਬੀ ਦੇ ਔਖੇ ਅਲਫਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਸੌਖੇ ਅਤੇ ਆਮ ਸਮਝ ਵਿਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਵੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਧੂ ਨੇ ਕਈ ਕਾਰਜ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਦਾ ਮਾਅਰਕਾ ਮਾਰਿਆ ਹੈ।

-ਦਿਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 98148-98570

ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਸ੍ਰੀਮਾਨ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਨਾਰਾਇਣ ਸਿੰਘ ਮੋਨੀ
ਲੇਖਕ : ਗਿਆਨੀ ਮੁਖਤਿਆਰ ਸਿੰਘ ਵੰਗੜ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੇਖਕ ਆਪ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 88
ਸੰਪਰਕ : 81463-36696

ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਲੇਖਕ ਸੰਤ-ਸੇਵੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਰ ਘਟਨਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਿਆਂ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਹੁੰਦਿਆਂ ਉੱਘੇ ਧਾਰਮਿਕ ਹਸਤੀ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਨਾਰਾਇਣ ਸਿੰਘ ਮੋਨੀ ਦੀ ਜੀਵਨ ਗਾਥਾ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਸ਼ਰਧਾ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਮੁਤਾਬਿਕ ਇਸ ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਰ ਘਟਨਾ ਦਾ ਉਹ ਚਸ਼ਮਦੀਦ ਗਵਾਹ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਮੁਤਾਬਿਕ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਕਲਾਕਾਰ ਜਾਂ ਮੁਸੱਵਰ ਕਿਸੇ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਕੈਨਵਸ 'ਤੇ ਉਤਾਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਤਸਵੀਰ ਵਾਲੀ ਹਸਤੀ ਨੂੰ ਮਨ ਦੀ ਕੈਨਵਸ 'ਤੇ ਉਤਾਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਆਰੰਭਿਕ ਸ਼ਬਦ ਪ੍ਰੋ. ਬ੍ਰਹਮ ਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਘਨਟਾਵਾਂ ਤੇ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਦਰਜਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਅਧੀਨ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ, ਬਾਬਾ ਜੀ ਨਾਲ ਲੇਖਕ ਦਾ ਮਿਲਾਪ, 26 ਜੇਠ ਦੇ ਮੇਲੇ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ, ਬਾਬਾ ਜੀ ਦਾ ਗ੍ਰਹਿਸਤ ਜੀਵਨ, ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ, ਬਾਉਲੀ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸ਼ੁੱਭ ਆਰੰਭ, ਗੁ: ਟਿੱਬਾ ਸਾਹਿਬ ਤਪਾ-ਦਰਾਜ, ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਅਸੀਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ, ਗੁ: ਨਰੈਣ ਸਰ ਮੁਹਾਲੀ ਵਿਖੇ ਲੰਗਰ ਹਾਲ ਦੀ ਆਰੰਭਰਤਾ, ਮਰਿਯਾਦਾ ਵਿਚ ਪਰਪੱਕਤਾ, ਬਾਬਾ ਜੀ ਜਵਾਨੀ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲਵਾਨੀ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਬਾਬਾ ਜੀ ਵਲੋਂ ਗਊਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਸੇਵਕਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣਾ, ਰੱਬੀ ਰੂਹਾਂ ਦੇ ਕਦਰਦਾਨ, ਟਿੱਬਾ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਨਗਰ ਕੀਰਤਨ, ਗ੍ਰਹਿਸਤ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਕਦਰਦਾਨ, ਘੋਰ ਬੰਦਗੀ ਦੀ ਘਟਨਾ, ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ, ਮੁਹਾਲੀ ਵਿਖੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ, ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ, ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਆਦਿ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਵਲੋਂ ਲਿਖੀ ਹਰ ਘਟਨਾ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ਰਧਾ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਝਲਕ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਮੋਨੀ ਸ਼ਬਦ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨਾਲ ਉਸ ਸਮੇਂ ਜੁੜਿਆ ਜਦੋਂ 12 ਸਾਲ ਕੀਤੀ ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਤੇ ਬੰਦਗੀ ਸਮੇਂ ਆਪ ਚੁੱਪ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਹੋ ਗਏ। ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਚੌਰਾਸੀ ਦੇ ਘੱਲੂਘਾਰੇ ਸਮੇਂ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਇਕ ਸੌ ਇਕ ਸ੍ਰੀ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਸਾਹਿਬ ਵੀ ਗੁ: ਨਰੈਣਸਰ ਮੁਹਾਲੀ ਵਿਖੇ ਕਰਵਾਏ ਗਏ। ਧਰਮ ਯੁੱਧ ਸਮੇਂ ਆਪ ਨੇ ਸੈਂਕੜੇ ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਵੀ ਹੋਏ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਕਾਰ ਪੱਖੋਂ ਛੋਟੀ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ ਵਜੋਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨੇੜ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਪਾਠਕ ਵਿਸਥਾਰ ਸਹਿਤ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਨਗੇ।

-ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98143-24040

ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਜਾਵਾਂਗੇ
ਲੇਖਕ : ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨੂੰਪੁਰੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਗ੍ਰੇਸੀਅਸ ਬੁੱਕਸ, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 200
ਸੰਪਰਕ : 98764-33008

ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਧਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਇਕ ਦਰਜਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਰਚੈਤਾ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨੂੰਪੁਰੀ ਬਾਲ-ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਕ ਸਮਰੱਥ ਅਤੇ ਸਿਰਮੌਰ ਹਸਤਾਖ਼ਰ ਹਨ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ 'ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਜਾਵਾਂਗੇ' ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ 204 ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਇਕਾਗਰ-ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਪਾਠਕ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਲ-ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਤਾਣੇ-ਬਾਣੇ ਦੀਆਂ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਪਰਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬਾਲ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਸੂਖਮ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਵੀ ਹੈ:
ਜਾਗੋ! ਜਾਗੋ! ਜੱਗ ਦੇ ਬੰਦਿਓ,
ਸੱਚ ਸੁਣਾਉਂਦੀਆਂ ਬਾਲੜੀਆਂ।
ਸੁੰਨਮ-ਸੁੰਨਾ ਜੱਗ ਇਹ ਹੁੰਦਾ,
ਜੇ ਨਾ ਆਉਂਦੀਆਂ ਬਾਲੜੀਆਂ।
ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨੂੰਪੁਰੀ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤੰਦਰੁਸਤ ਦਿਮਾਗ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਤੰਦਰੁਸਤ ਸਰੀਰ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚੋਂ ਵਹਿਮਾਂ-ਭਰਮਾਂ ਅਤੇ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਓਨਾ ਚਿਰ ਨਰੋਏ ਸਮਾਜ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਨਰੋਏ ਸਮਾਜ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾਣਾ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਅਣਸਰਦੀ ਲੋੜ ਹੈ:
ਮੈਂ ਵੱਡਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਬਣ ਕੇ,
ਜੱਗ ਨੂੰ ਚਾਨਣ ਵੰਡਾਂਗਾ।
ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਵਾਲੇ ਨ੍ਹੇਰੇ,
ਵਿੱਦਿਆ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਛੰਡਾਂਗਾ।
ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨੂੰਪੁਰੀ ਦੇ ਮਿੱਤਰ-ਪਿਆਰੇ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਭਲੀ-ਭਾਂਤ ਜਾਣੂ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਵਡਮੁੱਲਾ ਭੰਡਾਰ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਹਰ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਪ੍ਰਫ਼ੁੱਲਤਾ ਵਿਚ ਪਾਏ ਵਡਮੁੱਲੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦਾ ਹੀ ਹਾਸਿਲ ਹੈ ਕਿ ਪਾਠਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਇਕੋ ਬੈਠਕ ਵਿਚ ਹੀ ਪੜ੍ਹੇ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ।

-ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 98146-28027

ਝੱਲੀ ਦਾ ਝੱਲ
ਕਵੀ : ਡਾ. ਮਨਜ਼ੂਰ ਏਜਾਜ਼
ਸੰਪਾਦਕ : ਰਵਿੰਦਰ ਸਹਿਰਾਅ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 199 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 80
ਸੰਪਰਕ : 95011-45039

ਡਾ. ਮਨਜ਼ੂਰ ਏਜਾਜ਼ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮੂਲ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਜਾ ਵਸਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਉਸ ਦੀ 12ਵੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਲੋਕ ਤਾਰੀਖ, ਵਾਰਿਸਨਾਮਾ (5 ਜਿਲਦਾਂ), ਬੁੱਲ੍ਹਾਨਾਮਾ, ਇਨਕਲਾਬ ਜੋ ਆ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ, ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਮੁਢਲੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ, ਗਾਲਿਬਨਾਮਾ, ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦੀ ਤਾਰੀਖ, ਵੱਡੀ ਜਗਤ ਸ਼ਾਇਰੀ, ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਲੋਕ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਨਾਮਾ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਕੁੱਲ 44 ਦਰਮਿਆਨੇ ਆਕਾਰ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵੀ ਰਵਿੰਦਰ ਸਹਿਰਾਅ ਨੇ ਸਿਆਣਪ ਨਾਲ ਸੰਪਾਦਨ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਡਾ. ਏਜਾਜ਼ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਰਗੇ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਭਾਵੇਂ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਐੱਮ.ਏ. ਅਤੇ ਪੀ.ਐੱਚ.ਡੀ. ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਵੱਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਇਆ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਪੂਰਵ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਦਰਸ਼ਨ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਵੀ ਬੇਲਾਗ ਹੋ ਕੇ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ, ਵਾਰਿਸ, ਹੁਸੈਨ, ਬੁੱਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੂਫ਼ੀ ਕਵੀਆਂ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਖੋਲ੍ਹੀਆਂ।
ਕਵੀ ਏਜਾਜ਼ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਂਅ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਰਹਿਤਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰੀ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਧਮੂੜੀ, ਹੁੱਸੜ, ਝੇੜੇ, ਚੂੜੇ ਕੱਜੇ ਚੂੜਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਰੱਪੜ, ਕਪੂਰੀ ਰਿਓੜੀ ਕਿਉਂ ਕਰ ਲੜੇ, ਸ਼ਦਾਈ, ਝੱਲਾ ਆਦਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਾਰਤਕ ਕਾਵਿ ਚੰਦ ਵਿਚ ਹਨ ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਐਸੀ ਹੈ ਕਿ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਹਿਰਾਂ ਛੰਦਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੀ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਮੋਹ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪੁੱਤਾਂ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹਾਂ ਖਲੋਣ ਦਾ ਝੱਲ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਟਪਕਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਟੂਕਾਂ ਹਾਜ਼ਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਅਰਥਚਾਰਾ ਆਪ ਹੀ ਝਰਦਾ ਹੈ :
-'ਤੇਰੇ ਮੇਰੇ ਝੇੜੇ ਵੱਖਰੇ / ਵਿਚ ਨਿਆਈਂ ਕੋਇ ਨਾ / ਆ ਹੁਣ ਆਪਣੀਆਂ ਕਬਰਾਂ ਉੱਪਰ / ਆਪਣੇ ਆਪ ਸਿਆਪੇ ਕਰ ਕਰ / ਖੱਟੀਏ ਤਰਸ ਦੀ ਖੱਟੀ / ਕੁਤਬ ਮੀਨਾਰ ਬਣਾਈਏ (ਝੇੜੇ ਸਫ਼ਾ 22)
-ਆਪਣੇ ਚੁੰਭੇ ਬਣਦੇ ਗੁੜ ਦੀ ਮਹਿਕ ਨਿਰਾਲੀ / ਆਪਣੇ ਖਾਣ ਲਈ ਬਣਿਆ / ਜਿਸ ਵਿਚ / ਰੰਗ ਕਾਟ ਨਾ ਸੋਡਾ / ਸਾਦ ਮੁਰਾਦਾ ਕੁਝ ਬਦਰੰਗਾ / ਸ਼ਕਲੋਂ ਕੋਹਝਾ / ਹਰਫ਼ਾਂ ਵਿਚ ਸਫੈਦੀ ਵਾਲੇ, ਭੇਤ ਸੈਨਤਾਂ / ਕਹੀਆਂ ਅੰਦਰ ਅਣ-ਕਹੀਆਂ ਦੇ ਖੁਰੇ ਛਡੀਵਣ... ਲਿਖਤਾਂ (ਸਫ਼ਾ 25)
ਕਵੀ ਏਜਾਜ਼ ਅਜੀਬ ਬਿੰਬਾਂ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਾਰਥਕ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਮਿਸਾਲ ਦਿੰਦਾ ਪਾਠਕ ਸੁਰਤ ਤੋਂ ਦੂਰ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਕਤ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਉਹ ਗੁੜ ਦੀ ਗੱਲ ਲਿਖਤਾਂ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
-'ਆਪਣੇ ਡਰ ਵਿਚ' ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਉਸ ਨੇ ਜੋ ਅਰਥਚਾਰਾ ਘੜਿਆ ਹੈ ਉਹ ਵੀ ਵੇਖੋ :
'ਸੱਪ ਦੋਮੂਹੀਆਂ, ਠੂਹੇ ਬਿੱਛੂ / ਸਭ ਬਲਵਾਨ ਨੇ ਉਰਲੇ ਦੇ / ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਰ ਦੇ ਮਾਲਕ ਮੁੱਲਾਂ ਕਾਜ਼ੀ ਬਾਕੀ / ਆਪਣੇ ਡਰ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਭੈਅ ਤੋਂ / ਡੰਗ ਮਰੀਂਦੇ / ਜਾਤ ਦੀਆਂ ਬਸ ਕੋਹੜ ਕਿਰਲੀਆਂ / ਜੱਫਿਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ਹਿਤੀਰ ਬਲਾਵਣ / ਸਾਡੀ ਉਲਟੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਰਲ ਮਿਲ / ਹਸਦੀਆਂ ਜਾਵਣ' (ਸਫ਼ਾ 28)
-ਏਜਾਜ਼ ਦੀ ਕਵਿਤਾ-ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਕੇਂਦਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੈ ਇਹ ਸ਼ਾਇਦ ਸ਼ਰਾਇਕੀ ਦੀ ਵੀ ਅਗਾਂਹ ਉਪਬੋਲੀ ਲਗਦੀ ਹੈ :
'ਕਿੰਨੀ ਵੇਰੀਂ ਝਾਕੀ ਦੇ ਦੇ ਲੰਘੀਆਂ / ਹਾਠਾਂ ਜੋੜ ਕੇ ਝੰਬਰ ਪਾਉਂਦੇ ਆਏ ਬੱਦਲ / ਗਰਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਸਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪਾੜ ਉਧੇੜੇ / ਚੂੜੇ ਕੱਜੇ ਚੂੜੇ ਵਾਲੀਆਂ / ਤੂਰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਂਦੀ / ਇਸ਼ਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ / ਪਰ ਤ੍ਰਿਹਾਈ, ਤਿੱਸੀ ਧਰਤੀ ਅੱਖ ਬੇਸ਼ਰਮੀ' / ਚੂੜੇ ਕੱਜੇ ਚੂੜੇ ਵਾਲੀਆਂ' (ਸਫ਼ਾ 29)
ਕਵੀ ਏਜਾਜ਼ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਚੰਗੀਆਂ ਤੇ ਸਾਰਥਕ ਗੱਲਾਂ ਵੀ ਹਨ : 'ਬਾਹਰ ਝੰਡਾ ਮਜ਼ਹਬ ਵਾਲਾ / ਅੰਦਰ ਹੱਟ ਦਲਾਲੀ / ਘਰੀਂ ਵਸਾਈ ਚਾਚੇ ਦੀ ਧੀ / ਦਿਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਾਲੀ / ਸਾਵੀਂ ਚੱਦਰ ਲੈ ਬਿਸਤਰ 'ਤੇ / ਤਸਬੀ ਕਰੇ ਜੁਗਲੀ...' ਅੱਲਾ ਵਾਲੀ (ਸਫ਼ਾ 66).

-ਸੁਲੱਖਣ ਸਰਹੱਦੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 94174-84337

ਸੋਚ ਦੇ ਅੱਖਰ
ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ : ਕਾਸਿਫ਼ ਤਨਵੀਰ ਕਾਸਿਫ਼
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਟਰੱਸਟ, ਫਗਵਾੜਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 128
ਸੰਪਰਕ : 81950-46082

ਪੌਣੀ ਸਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਜਿਸਮ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਕ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਦੂਸਰਾ ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਏ। ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦਾ ਦੁੱਖ ਸੁਖ, ਵਿਰਸਾ, ਸਕਾਫ਼ਤ, ਰਹੁ ਰੀਤਾਂ ਤੇ ਆਦਤਾਂ ਅਜੇ ਵੀ ਸਮਾਨ ਹੀ ਹਨ। ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਦੋਵਾਂ ਪੰਜਾਬਾਂ ਵਿਚ ਸਾਹਿਤ ਰਾਹੀਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਵਟਾਂਦਰਾ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਕਾਰਨ ਸਾਂਝਾਂ ਦਾ ਪੁਲ਼ ਬਣਿਆਂ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਏਧਰ ਓਧਰ ਇਕ ਦੂਸਰੇ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਛਾਪਣ ਦੀ ਰਵਾਇਤ ਵੀ ਚਿਰੋਕੀ ਹੈ। 'ਸੋਚ ਦੇ ਅੱਖਰ' ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾ ਇਸੇ ਭਾਵਨਾ ਤਹਿਤ ਹੋਈ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਕਾਸਿਫ਼ ਤਨਵੀਰ ਕਾਸਿਫ਼ ਹਨ। ਇਸ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਲਈ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਟਰੱਸਟ ਦੀ ਸਰਾਹਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਘੁਮਾ ਫਿਰਾ ਕੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਵਿਚ ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਸਿੱਧੀ ਤੇ ਸਾਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਾਸਿਫ਼ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਵੀ ਇਸੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਕਾਸਿਫ਼ ਕਿਧਰੇ ਡੰਗਰ ਚਾਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿਧਰੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਲੀਕਾਂ ਮਾਰਨ ਦੀ ਤੇ ਕਿਧਰੇ ਉਹ ਖਾਲਮ ਖ਼ਾਲੀ ਕਾਸਿਆਂ ਦਾ ਵਰਨਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਇਸੇ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਿੰਡ ਤਖ਼ਤ ਹਜ਼ਾਰਾ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਯਾਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਬੋਹੜ ਤੇ ਪਿੱਪਲ ਅਜੇ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਸਿਮ੍ਰਤੀ ਵਿਚ ਹਨ। ਆਪਣੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿਚ ਕਾਸਿਫ਼ ਨੇ ਹੋਰਾਂ ਹਮਵਤਨਾਂ ਵਾਂਗ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਭੁੱਲੇ ਵਿਸਰੇ ਠੇਠ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇੱਧਰਲੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕੁਝ ਅਸਲੋਂ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਏ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਹਨ। ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਦੀ ਬਹੁਤੀ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰੀ ਵਿਚ ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਚਾਸ਼ਨੀ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਚਾਹਵਾਨ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਹਨ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਰੰਗ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਭਾਰੂ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਝਨਾਅ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵਸੇ ਰਾਂਝੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਤਖ਼ਤ ਹਜ਼ਾਰੇ ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਮਿੱਟੀ 'ਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਕੇ ਜੇ ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਗੱਲ ਨਾ ਤੁਰੇ ਤਾਂ ਉਸ ਭੋਇੰ ਨਾਲ ਇਹ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਸਵਾਦਲੀਆਂ, ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਖ਼ੁਮਾਰ ਵਿਚ ਰੰਗੀਆਂ ਤੇ ਵਿਰਸੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਥਾਈਂ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦਾ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਡੋਲਿਆ ਹੈ ਪਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਇਸ ਦੀ ਬਹੁਤੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ।

-ਗੁਰਦਿਆਲ ਰੌਸ਼ਨ
ਮੋਬਾਈਲ : 99884-44002

ਕੁਝ ਨਵਾਂ
ਲੇਖਕ : ਬਿਕਰਮਜੀਤ ਨੂਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਕੇ. ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਮਾਨਸਾ
ਮੁੱਲ : 245 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 122
ਸੰਪਰਕ : 94640-76257

ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਤ ਲੇਖਕ ਬਿਕਰਮਜੀਤ ਨੂਰ ਨੇ ਬੇਸ਼ੱਕ ਨਾਵਲ, ਜੀਵਨੀ, ਕਵਿਤਾ ਵਾਰਤਕ ਆਦਿ ਸਾਹਿਤਕ ਵਿਧਾਵਾਂ 'ਤੇ ਕਲਮ ਚਲਾਈ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਮੂਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕਾਤਰਾਂ, ਸ਼ਨਾਖਤ, ਅਣਕਿਹਾ, ਮੰਜ਼ਿਲ, ਮੇਰੀਆਂ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਮੂਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਾਪਸੀ, ਦਸ ਸਾਲ ਹੋਰ, ਰੰਗ ਅਤੇ ਬਸਤੀ ਉਦਾਸ ਹੈ ਆਦਿ ਨੌ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਨਵਾਂ ਕਰਨ ਦੀ ਝਾਕ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲੜੀ ਵਿਚ ਉਸ ਦਾ 45 ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਕੁਝ ਨਵਾਂ' ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਬੀਤੇ 8-10 ਸਾਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਵਿਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਸੋਚ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਈ ਹੈ, ਨਾਲ ਦੀ ਨਾਲ ਵਿਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਸਵਦੇਸ਼ ਦਾ ਤੁਲਨਾਤਮਿਕ ਮੁਲਾਂਕਣ ਉਸ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਉੱਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਦੌਰ ਦਾ ਇਹ ਪਾਂਧੀ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਸ਼ਿਲਪ ਤੇ ਰੂਪਕ ਪੱਖ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨੂਰ ਦੀਆਂ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਬੀਤੇ ਚਾਰ ਕੁ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਕਥਨ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਵਿਕਾਸ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹਥਲੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਅਹੁਦਾ, ਇਕਾਂਤਵਾਸ, ਸੋਚ, ਹਾਦਸਾ, ਗਰਮ ਖ਼ੂਨ, ਛੋਟਾ ਬੰਦਾ, ਦੋ ਪਾਤਰ, ਮਿੱਟੀ, ਰੋਟੀ ਸ਼ੈਰੀ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਆਦਿ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਾ ਸਿਰਫ ਨੂਰ ਦੀ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀਆਂ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਹਾਸਿਲ ਵੀ ਕਹੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਾਕੀ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਉਦੇਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੂਰਤੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਕਰੂਰ ਯਥਾਰਥ ਦਾ ਸੂਖ਼ਮ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਤਾਂ ਕਰਦੇ ਹੀ ਹਨ। ਭੂਮੰਡਲੀਕਰਨ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀਕਰਨ ਦੇ ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਦੌਰ ਵਿਚ ਪਲ-ਪਲ ਖੰਡਿਤ ਹੋ ਰਹੀ ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਅਤੇ ਤਿੜਕ ਰਹੇ ਮਨੱਖੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ, ਵਧ ਰਹੀ ਸੰਵੇਦਨਹੀਣਤਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਦੂਰੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਤਣਾਅ, ਇਕੱਲਾਪਣ ਤੇ ਉਪਰਾਮਤਾ ਦਾ ਨੂਰ ਦੀ ਕਲਮ ਨੇ ਬੜੀ ਹੀ ਸੂਖਮਤਾ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਚਿਤਰਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇੰਜ ਨੂਰ ਆਪਣੇ ਸਮਕਾਲੀਆਂ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਸਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 'ਕੁਝ ਨਵਾਂ' ਸਚਮੁੱਚ ਜਿੱਥੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਅਹਿਸਾਸਾਤ ਨਾਲ ਸਰਸ਼ਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ ਉੱਥੇ ਨਵੇਂ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕਾਂ ਲਈ ਇਕ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਨਿਭਾਉਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ।

-ਡਾ. ਧਰਮਪਾਲ ਸਾਹਿਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98761-56964

ਅਬ ਤੁਮ੍ਹਾਰੇ ਹਵਾਲੇ ਵਤਨ ਸਾਥੀਓ
ਲੇਖਿਕਾ : ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ ਮੀਤ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 108
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਸੰਪਰਕ : 84277-21143

ਲੇਖਿਕਾ ਲੰਬੇ ਅਰਸੇ ਤੋਂ ਲਿਖਣ-ਕਾਰਜ ਵਿਚ ਜੁਟੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਤਿੰਨ ਛਪਾਈ ਅਧੀਨ ਹਨ। ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਉਹ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣ ਵੱਲ ਰੁਚਿਤ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ ਸਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਉਹ ਬਰਾਬਰ ਨਿਭਦੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤਜਰਬਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਸਾਂਝ ਪਾਉਣ ਦਾ ਸੁਹਿਰਦ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਪਹਿਲਾਂ ਫ਼ੌਜ ਵਿਚ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਸਿਵਲ ਵਿਚ ਵੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ। ਮਨਜੀਤ ਨੂੰ ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਹੀ ਫ਼ੌਜੀ ਪਸੰਦ ਸਨ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨਪਸੰਦ ਇਕ ਫ਼ੌਜੀ ਅਫ਼ਸਰ ਨਾਲ ਹੀ ਆਪਣੀ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਿੱਦ ਪੁਗਾਈ।
ਪੁਸਤਕ ਦੇ 15 ਕਾਂਡ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿੱਕੇ-ਨਿੱਕੇ ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਭਾਵਾਨਾਤਮਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪਾਠਕਾਂ ਅੱਗੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਵਿਆਹ ਲਈ ਹਾਮੀ ਲੇਖ ਵਿਚ ਉਹ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲੀ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਖ਼ੁਸ਼ੀ-ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਪੂਰਾ ਖ਼ਿਆਲ ਰੱਖਦਾ ਸੀ ਪਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹਾਲਾਤ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਉਹ ਨਿੱਤ ਸ਼ਰਾਬ ਵੀ ਪੀਣ ਲੱਗਾ ਸੀ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਹੋ ਕਾਰਨ ਬਣ ਗਿਆ ਕਿ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਸਾਥ ਛੱਡ ਗਿਆ। ਜਵਾਨੀ ਵੇਲੇ ਉਹ ਉਸ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਘੁੰਮੀ-ਫਿਰੀ ਤੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਨੰਦ ਲਿਆ। ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ-ਗ਼ਮੀਆਂ ਸੰਗ ਵਿਚਰਦਿਆਂ ਮਨਜੀਤ ਨੇ ਲਿਖਣਾ ਨਾ ਛੱਡਿਆ ਤੇ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੀਤ ਬਣਾਈ ਰੱਖੀ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹੀ ਲੇਖ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਹਨ ਤੇ ਲੇਖਿਕਾ ਨੂੰ ਨੇੜਿਓਂ ਜਾਣਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਫ਼ੌਜਣ ਬਣ ਕੇ ਮਾਣ ਖੱਟਿਆ, ਤਾਜ ਮਹਿਲ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਜਬਲਪੁਰ ਦੀ ਪੋਸਟਿੰਗ, ਨਾਭੇ ਦਾ ਸਫ਼ਰ, ਚੰਡੀਮੰਦਰ ਦਾ ਨਜ਼ਾਰਾ, ਵਿਦਾਇਗੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਹੀ ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਪਾਠਕ ਆਪਣੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਮਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਸੁਹਿਰਦ ਲੇਖਿਕਾ ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ ਮੀਤ ਨੂੰ ਮੁਬਾਰਕ ਪੇਸ਼ ਕਰਨੀ ਵੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਜਗਤ ਉਸ ਤੋਂ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵੀ ਉਮੀਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

-ਸੁਖਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 98145-07693

ਸੁਰਿੰਦਰ ਗੀਤ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ-ਪਰਵਾਸੀ ਪ੍ਰਵਚਨ
ਸੰਪਾਦਕ : ਡਾ ਨਰੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਕੈਲੀਬਰ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 195 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 098788-89269

ਕਵਿਤਰੀ ਸੁਰਿੰਦਰ ਗੀਤ ਪਿਛਲੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਕੈਨੇਡਾ ਵਾਸੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖ ਰਹੀ ਹੈ। ਨਾਮਵਰ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਛਪ ਰਹੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਨੋਟਿਸ ਲਿਆ ਹੈ। ਸੁਰਿੰਦਰ ਗੀਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਤੋਹਫ਼ਾ' ਛਪਿਆ, ਜਿਸ ਵਿਚ 17 ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਬਲਬੀਰ ਮਾਧੋਪੁਰੀ ਨੇ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਬਾਰੇ ਭਾਵਪੂਰਤ ਵਿਚਾਰ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਉਸ ਦੇ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਬਾਰੇ 12 ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਿਤਾਬ ਹੈ। ਇਸ ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ 'ਪਰਵਾਸੀ ਪ੍ਰਵਚਨ' ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪਰਵਾਸੀ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਹ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰਾਂ ਚਿੰਤਨਸ਼ੀਲ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਲੇਖ ਸੰਪਾਦਕ ਦੀ ਕਲਮ ਤੋਂ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਸਮਰਪਨ ਵੀ ਪਰਵਾਸੀ ਧੀਆਂ-ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂਅ ਹੈ। ਆਦਿਕਾ ਵਿਚ ਸੰਪਾਦਕ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ --- ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਸੁਰਿੰਦਰ ਗੀਤ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਜੁਗਤਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦੇਹੀ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਸੁਹਿਰਦ ਆਲੋਚਕਾਂ ਵਿਚ ਡਾ. ਭੀਮ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਤਾਬ ਤੋਹਫਾ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਹਾਣੀ 'ਤਾਏ ਕੇ ਚੋਰ ਉਚੱਕੇ ਨਹੀਂ' ਦਾ ਚਿੰਤਨਮਈ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਤਾਏ ਕੇ ਐਗਲੋ ਇੰਡੀਅਨ ਲੋਕ ਹਨ ਜੋ ਹਮਦਰਦੀ ਦੇ ਪਾਤਰ ਹਨ। ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਕੰਬੋਜ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਲੇਖਿਕਾ ਸਮਾਜਿਕ ਯਥਾਰਥ ਨੂੰ ਇਕ ਵਿੱਥ 'ਤੇ ਖਲੋ ਕੇ ਵੇਖਦੀ ਹੈ। ਗ਼ਰੀਬ ਔਰਤ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਹਮਦਰਦੀ ਹੈ। ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਚਰਚਿਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਟਿਕਟ, ਧੀ ਦਾ ਕਰਜ਼, ਬਦਲਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ, ਖੇਤ ਦੀ ਨੁੱਕਰੇ, ਗੁਨਾਹ, ਦੇਵਤਾ, ਮੈਂ ਚੰਗੀ ਮਾਂ ਹਾਂ, ਨਵੀਂ ਜੁੱਤੀ, ਬੇਘਰੇ, ਕੁਰਬਾਨੀ, ਕੀ ਲੋੜ ਸੀ ਪਾਪੜ ਵੇਲਣ ਦੀ, ਤਿੰਨ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ, ਮਾਂ, ਇਕ ਅੰਤ ਇਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਬਾਰੇ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਦੇ ਯਥਾਰਥ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਡਾ. ਸੁਰਜੀਤ ਬਰਾੜ ਨੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਡਾ. ਬਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਗਤ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਆਲੋਚਕ ਨਿਰੰਜਨ ਬੋਹਾ ਨੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਬੇਤਰਤੀਬੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਚਿਤਰਣ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਡਾ. ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵਸਦੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਾਰੀ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਦੀ ਚਰਚਾ ਡਾ. ਪਰਦੀਪ ਕੌਰ ਨੇ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਨਾਰੀ ਮਨ ਬਾਰੇ ਡਾ. ਸਤਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਛੋਹਿਆ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ 'ਧੀ ਦਾ ਕਰਜ਼' ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਡਾ ਗੁਰਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ ਦਾ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਬਹੁਪੱਖੀ ਅਧਿਐਨ ਹੈ। ਜਸਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਬਿੰਦਰਾ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਲੇਖਿਕਾ ਨਿੱਜੀ ਅਨੁਭਵਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਜਾ ਕੇ ਕਹਾਣੀ ਲਿਖੇ ਤਾਂ ਕਹਾਣੀ ਲੰਮਾ ਜੀਵਨ ਜਿਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣੇਗੀ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਰਗ ਤੇ ਕਹਾਣੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਚਿੰਤਕਾਂ ਲਈ ਲਾਹੇਵੰਦ ਹੈ।

-ਪ੍ਰਿੰ: ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਫਾਜ਼

06-07-2024

 ਸਾਥ ਸਾਥ
ਲੇਖਕ : ਗ.ਸ. ਨਕਸ਼ਦੀਪ ਪੰਜਕੋਹਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਆਟਮ ਆਰਟ, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ ਪੰਨੇ 123
ਸੰਪਰਕ : 81469-10997

ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਕਦੀਮੀ ਤਾਅਲੁਕ ਹੈ। ਗ.ਸ. ਨਕਸ਼ਦੀਪ ਪੰਜਕੋਹਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਥਲੇ ਬਾਲ ਨਾਵਲ 'ਸਾਥ ਸਾਥ' ਵਿਚ ਇਸੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀਆਂ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਤਹਿਆਂ ਫੋਲਦਿਆਂ ਇਹ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਪੱਖ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਰਤਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਲੋਭ-ਲਾਲਸਾ ਅਤੇ ਲਾਲਚੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਕਾਰਨ ਹਰੇ ਭਰੇ ਜੰਗਲ ਰੂਪੀ ਜ਼ਖ਼ੀਰਿਆਂ ਨੂੰ ਤਹਿਸ-ਨਹਿਸ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ, ਸਗੋਂ ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਲਈ ਸੰਕਟ ਅਤੇ ਸਹਿਮ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੇ ਕਦੀਮੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਵੀ ਤਾਰ-ਤਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਇਸ ਬਾਲ ਨਾਵਲ ਦੇ ਆਰੰਭਕ ਕਾਂਡ ਵਿਚ ਬਾਲ ਪਾਤਰ ਸੋਨਾ ਅਤੇ ਟਿਲਕੂ ਇਕ ਪੰਛੀ ਦੇ ਆਲ੍ਹਣੇ ਵਿਚ ਆਂਡਿਆਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲੇ ਬੋਟਾਂ ਨੂੰ ਕਾਂਵਾਂ-ਸੱਪ ਆਦਿ ਤੋਂ ਬੜੀ ਮੁਸਤੈਦੀ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਕੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਨੇਹ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਲਗਦੀ ਹੈ। ਨਤੀਜਤਨ ਉਹ ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਦਾ ਅਹਿਦ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਸਮੁੱਚੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਤਾਣ ਲਗਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸੋਨਾ ਅਤੇ ਟਿਲਕੂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਕ ਦੋਸਤ ਜੀਤੀ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਬਚਾਉਣ ਦੇ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਕਾਮਯਾਬ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਉਪਯੋਗੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਤਰ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਗਧੇ, ਤੋਤੇ, ਗਿੱਦੜ, ਹਾਥੀ, ਖ਼ਰਗੋਸ਼ ਅਤੇ ਕੱਛੂਕੁੰਮੇ ਆਦਿ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਸਨੇਹ ਕਾਇਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵਿਚਰਦਿਆਂ ਸੋਨਾ ਹੋਰੀਂ ਭਾਂਤ-ਭਾਂਤ ਦੇ ਜੀਵ ਜੰਤੂਆਂ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰ, ਖਾਣ ਪੀਣ, ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਰੀਰਕ ਡੀਲ-ਡੌਲ ਅਤੇ ਰੰਗ-ਰੂਪ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਨੇੜਿਓਂ ਤੱਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਰਿਵਾਰ ਵਾਂਗ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਅੰਦਰ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜ਼ਾਲਮਾਨਾ, ਲਾਲਚੀ ਅਤੇ ਮਤਲਬਪ੍ਰਸਤੀ ਵਿਵਹਾਰ ਨੇ ਦਹਿਸ਼ਤ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਨਾਲੋਂ ਦੂਰੀ ਬਣਾ ਕੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਧਿਰਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਹਮਲਾਵਰ-ਸਥਿਤੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਜੰਗਲਾਤ ਅਫ਼ਸਰ ਦੇਸ਼ਮੁਖ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਲ ਪਾਤਰਾਂ ਦਾ ਜੀਵ ਜੰਤੂਆਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਪ੍ਰਤੀ ਪਾਕੀਜ਼ ਭਾਵਨਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮਦਦਗਾਰ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਨਾ ਕੇਵਲ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਜੰਤੂਆਂ ਸਗੋਂ ਪਾਣੀ ਹਵਾ ਆਦਿ ਕੁਦਰਤੀ ਸ੍ਰੋਤਾਂ ਨੂੰ ਸਵੱਛ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਪ੍ਰੇਰਕ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਸੋਨਾ, ਟਿਲਕੂ ਅਤੇ ਜੀਤੀ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਘੜੀਆਂ ਉਸਾਰੂ ਵਿਉਂਤਬੰਦੀਆਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਦੂਰ ਤੱਕ ਫੈਲਣ ਲਗਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਲੋਂ 'ਹਰ ਇਕ ਨੂੰ ਜਿਊਣ ਦਾ ਹੱਕ ਹੈ' ਦੇ ਨਾਅਰੇ ਦਾ ਅਨੁਮੋਦਨ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਲ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਸੋਨਾ ਹੋਰੀਂ ਜੰਗਲਾਤ ਅਫ਼ਸਰ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਧੀਨ ਖੂੰਖਾਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਹਮਦਰਦੀ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਗੰਢਦੇ ਹੋਏ ਸਮੁੱਚਾ ਵਾਤਾਵਰਨ ਖ਼ੁਸ਼ਗਵਾਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੋਨਾ ਵੱਡਾ ਹੋ ਕੇ ਖ਼ੁਦ ਜੰਗਲਾਤ ਅਫ਼ਸਰ ਬਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਟੀਮ ਸੂਬੇ ਦੀ ਟੀਮ ਤੋਂ ਜੀਵ ਜੰਤੂਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਕਾਰਜਾਂ ਸਦਕਾ ਸਨਮਾਨ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਲ ਨਾਵਲ ਰਾਹੀਂ ਸਲੋਥ, ਰੀਨੋ, ਪੈਂਗਲਿਨਸ, ਬੋਅਰ, ਗੂਜ਼, ਔਕ, ਮੁਰੇਲਟ, ਰੇਜ਼ਰਬਿੱਲ, ਚਿਕਾਡੀਜ਼, ਫਿੰਚਜ਼, ਗੁੱਲਜ਼, ਜੇਜ਼, ਪਿੰਜੀਅਮ, ਸਾਵੈਲੋਜ਼, ਸਿਫ਼ਟਜ਼, ਵਾਰਬਲਜ਼, ਸਕੂਏਡ, ਕੋਰਲ ਆਦਿ ਅਨੇਕ ਜੰਗਲੀ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵ ਜੰਤੂਆਂ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇਹ ਬਾਲ ਨਾਵਲ ਜੰਗਲ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਬਣੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਹਰ ਪ੍ਰਾਣੀ ਦੇ ਜਿਊਣ ਲਈ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰਾ ਵਾਤਾਵਰਨ ਰੱਖਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੀਵ ਜੰਤੂਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨੀਤੀ ਕਥਾ ਸਰੋਤ 'ਪੰਚਤੰਤਰ' ਵਾਂਗ ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਸੰਵਾਦ ਨਾਲ ਇਸ ਬਾਲ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਦਿਲਚਸਪ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਢੁਕਵੇਂ ਚਿੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਬਾਲ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸਦਕਾ 'ਅੱਗੋਂ ਕੀ ਹੋਇਆ?' ਬਾਰੇ ਜਾਣਨ ਦੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਨਿਰੰਤਰ ਬਰਕਰਾਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕ੍ਰਿਤ ਦੀ ਆਮਦ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਲ-ਨਾਵਲ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿਚ ਨਿੱਗਰ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਬਾਲ-ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਨਾਵਲ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਭਰਪੂਰ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

-ਡਾ. ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ 'ਆਸ਼ਟ'
ਮੋਬਾਈਲ : 98144-23703

ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਸੀ ਸ਼ੇਰ ਜੰਗ ਜਾਂਗਲੀ
ਸੰਪਾਦਕ : ਅਮਰ ਸੂਫੀ, ਵਿਜੇ ਕੁਮਾਰ ਮਿੱਤਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 156
ਸੰਪਰਕ : 98555-43660

'ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਸੀ ਸ਼ੇਰ ਜੰਗ ਜਾਂਗਲੀ' ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਅਮਰ ਸੂਫੀ ਤੇ ਵਿਜੇ ਕੁਮਾਰ ਮਿੱਤਲ ਹਨ। ਸੰਪਾਦਕ ਦੀ ਕਲਾਤਮਕਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੇਰ ਜੰਗ ਜਾਂਗਲੀ ਦੀ ਜੀਵਨ ਹਿਯਾਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਵਿਨੈ, ਗਾਇਤਰੀ, ਜਗਤਾਰ, ਕੇ.ਐੱਲ. ਗਰਗ, ਵਿਨੋਦ ਸ਼ਰਮਾ, ਜਸਵੰਤ ਕੰਵਲ, ਜਸਵੰਤ ਵਿਰਦੀ, ਅਰਸ਼ਦਮੀਰ, ਜਗਜੀਤ ਆਨੰਦ, ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਗੋਪਾਲ ਬੁੱਟਰ, ਸੋਹਣ ਜੋਸ਼, ਕਨ੍ਹਈਆ ਲਾਲ ਕਪੂਰ, ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾਤਾ, ਨਿਰੰਜਨ ਨੂਰ, ਜਤਿੰਦਰ ਪੰਨੂ, ਜੋਗਿੰਦਰ ਨਿਰਾਲਾ, ਮਨਮੋਹਨ ਦਾਊਂ, ਸਵਰਨ ਚੰਦਨ, ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਜਸਵੰਤ ਕੈਲਫੀ, ਦੇਵਿੰਦਰ ਕੌਰ, ਸਾਥੀ ਲੁਧਿਆਣਵੀ, ਹਰਜੀਤ ਅਟਵਾਲ, ਕੇ.ਸੀ. ਮੋਹਨ, ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਰਾਣੋ, ਗਿਆਨ ਸੈਦਪੁਰੀ ਤੇ ਸੁੱਚਾ ਸਿੰਘ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ੇਰ ਜੰਗ ਜਾਂਗਲੀ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਮਾਣਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਹਾਸ- ਵਿਅੰਗ ਲੇਖਾਂ ਦੇ ਧਨੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਹਾਸ-ਵਿਅੰਗ ਪੁਸਤਕ ਝੁਰ ਝੁਰ ਸੀ। ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਜੋਸ਼ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਸੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਦਰਜਨਾਂ ਸ਼ੇਰ ਜੰਗ ਜਾਂਗਲੀਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਹਾਸ-ਵਿਅੰਗ ਨੂੰ ਪੰਜਵਾਂ ਟਾਇਰ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹੋ ਕਾਰਨ ਸੀ ਕਿ ਹਾਸ ਵਿਅੰਗ ਦਾ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਅਧਿਐਨ ਨਾਂਹ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਸ਼ੇਰ ਜੰਗ ਜਾਂਗਲੀ ਬੇਬਾਕੀ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਅਖੌਤੀ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਜਾਂ ਆਲੋਚਕ ਹਾਸ-ਵਿਅੰਗ ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਤਾਂ ਨਜ਼ਰ ਅੰਦਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ ਕਿ ਕਈ ਹਾਸ-ਵਿਅੰਗ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਖੌਟੇ ਲਾਏ ਹਨ। ਉਹ ਹਾਸ-ਵਿਅੰਗ ਨਾਲ ਹੁੰਦੇ ਵਿਤਕਰੇ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਡਾ. ਜਗਤਾਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰੇਖਾ ਚਿੱਤਰ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ੇਰ ਜੰਗ ਜਾਂਗਲੀ ਦੀ ਫੱਕਰ ਤੇ ਆਜ਼ਾਦਰਾਨਾ ਤਬੀਅਤ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਵਾਏ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਰੋਧੀ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਵਰਗਾ ਸੁਭਾਅ ਉਜਾਗਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਗਤਾਰ ਨੇ ਸ਼ੇਰ ਜੰਗ ਜਾਂਗਲੀ ਦੇ ਜੀਣ-ਥੀਣ ਦੇ ਤਜਰਬਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸੇਖੋਂ, ਮੀਸ਼ਾ, ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ 'ਤੇ ਵੀ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ, ਖੋਜ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਤੇ ਚਿੰਤਕਾਂ ਲਈ ਵਾਚਣਯੋਗ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਜੀਵਨ ਮੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।

-ਡਾ. ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤੁੜ
ਮੋਬਾਈਲ : 81465-42810

ਧੁੱਪ ਛਾਂ ਦੇ ਖ਼ਤ
ਲੇਖਕ : ਹਰਵਿੰਦਰ ਭੰਡਾਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 190
ਸੰਪਰਕ : 98550-36890

ਹਰਵਿੰਦਰ ਭੰਡਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਚਰਚਿਤ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਲਗਭਗ ਹਰ ਵਿਧਾ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਹ ਕਵੀ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕਾਂ ਛਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਨਾਵਲ (2), ਚਿੰਤਨ (4), ਜੀਵਨੀ (1), ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ (1), ਇਤਿਹਾਸ (4), ਅਨੁਵਾਦ (3), ਸੰਪਾਦਨ (3), ਸਿੱਖਿਆ (5), ਸਹਿ-ਸੰਪਾਦਨ (4) ਵਿਚ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹਥਲਾ ਨਾਵਲ ਵੱਖਰੀ ਭਾਂਤ ਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਖ਼ਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਨਾਰੀ-ਮਨ ਦੀ ਵੇਦਨਾ, ਅਭਿਲਾਖਾ ਤੇ ਕਾਮਨਾ ਨੂੰ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਲੰਮੇ-ਲੰਮੇ (ਕ੍ਰਮਵਾਰ 62, 62 ਅਤੇ 54 ਪੰਨੇ ਦੇ) ਤਿੰਨ ਖ਼ਤਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਲਜੀਤ, ਦਿਵਿਆ ਅਤੇ ਨੇਹਾ ਵਲੋਂ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਲਿਖੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖ਼ਤਾਂ ਉੱਤੇ ਮਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ, ਅਜਿਹੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ ਜੋ ਖ਼ਤਾਂ ਦੀਆਂ ਲੇਖਕਾਵਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਹੀ ਖ਼ਤਾਂ ਦੇ ਮੁੱਢ ਵਿਚ ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦਾ ਇਕ-ਇਕ ਸ਼ੇਅਰ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਖ਼ਤ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਵਲੋਂ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਲਿਖੇ ਗਏ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਖ਼ਤਾਂ ਵਿਚ ਅਧਿਆਪਕ ਦਾ ਨਾਂਅ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਸਿਰਫ਼ ਤੀਜੇ ਖ਼ਤ ਵਿਚ ਨਾਂਅ ਲਿਖਿਆ ਹੈ-ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ। ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਕੁੜੀਆਂ ਇਕੋ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਹੋਣ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਖ਼ਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਿੱਤਰ ਸੱਤਾ/ਮਰਦ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਮਾਜ ਤੇ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਮਰਦਾਂ/ਭਰਾਵਾਂ ਵਲੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਕਰਨ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਹੈ ਪਰ ਕੁੜੀਆਂ/ਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਕਰਨ ਲਈ ਮਰਦਾਂ/ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵੱਲ ਝਾਕਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਦਾਦੀਆਂ ਵੀ ਪੋਤੀਆਂ ਦੇ ਰਾਹਾਂ ਵਿਚ ਕੰਡੇ ਖਿਲਾਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਧੀ-ਧਿਆਣੀ ਨੇ ਕੋਈ ਖੁੱਲ੍ਹ ਲਈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲੀ। ਕਿਤਾਬਾਂ, ਅਖ਼ਬਾਰ, ਟੀ.ਵੀ., ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ/ਸਾਹ ਲੈਣ ਵੱਲ ਖੁੱਲ੍ਹਦੀਆਂ ਖਿੜਕੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੇ ਬਰਾਬਰੀ ਦੇ ਅਰਥ ਪਤਾ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਨਾਰੀ-ਮਨ ਦੀ ਛੁਪੀ ਸਤਹਿ ਦਾ ਮਾਰਮਿਕ ਅਵਲੋਕਨ ਹੈ।

-ਪ੍ਰੋ. ਨਵ ਸੰਗੀਤ ਸਿੰਘ
ਮੋਬਾਈਲ : 94176-92015


ਕਿੱਸਾ ਕਾਕਾ ਪਰਤਾਪੀ
ਲੇਖਕ : ਸੁੱਖੀ ਜੌਹਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 425 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 336
ਸੰਪਰਕ : 98154-88909

'ਕਿੱਸਾ ਕਾਕਾ ਪ੍ਰਤਾਪੀ' ਇਕ ਸੱਚੀ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਣੀ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰੇਮ ਗਾਥਾ ਦੀ ਘਟਨਾ ਨਾਭਾ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਖੰਨਾ, ਸਮਰਾਲਾ, ਰੁਪਾਲੋਂ ਤੇ ਲੋਪੋਂ ਦੇ ਮਲਵਈ ਟਿੱਬਿਆਂ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਕਰੀਬ ਡੇਢ ਕੁ ਸਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਾਪਰੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੀ ਗਾਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਘਰ ਪਰਿਵਾਰ ਵਲੋਂ (ਪਰਤਾਪੀ) ਦੇ ਜਨਮ ਨੂੰ ਅਸ਼ੁਭ ਸਮਝਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਮਾਂ ਨੇ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਲਈ ਪੂਰੀ ਜਦੋਜਹਿਦ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਨੰਨ੍ਹੀ ਪਰੀ ਜਿਉਂ-ਜਿਉਂ ਜਵਾਨੀ ਵੱਲ ਪੈਰ ਧਰਦੀ ਗਈ, ਤਿਉਂ-ਤਿਉਂ ਹੁਸਨਾਂ ਦਾ ਜਾਦੂ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਸਿਰ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਬੋਲਣ ਲੱਗਾ। ਉਧਰ ਰੁਪਾਲੋਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਘਰ (ਜ਼ੈਲਦਾਰ ਸਰਦਾਰ) ਦਾ ਕਾਕਾ ਛੈਲ-ਛਬੀਲਾ ਗੱਭਰੂ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਉਰਫ਼ ਕਾਕਾ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਮੌਜ਼ ਮਸਤੀ ਨੂੰ ਮਾਣ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਤੀਆਂ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਸਮੇਂ ਸਬੱਬੀਂ ਕਾਕੇ ਤੇ ਪਰਤਾਪੀ ਦੇ ਜਿਉਂ ਹੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਨੈਣ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ ਗਏ। ਫਿਰ ਆਨੇ-ਬਹਾਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਕਈ ਕੌਲ ਇਕਰਾਰ ਵੀ ਕਰ ਲਏ ਗਏ। ਪਰ ਜਾਤ ਪਾਤ ਦੇ ਅੜਿੱਕੇ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ 'ਚ ਵਿਘਨ ਪਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਰਤਾਪੀ ਦਾ ਪਿਉ ਨੇ ਬਰਾਦਰੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਨੱਕ ਦਾ ਸੁਆਲ ਬਣਾ ਲਿਆ ਤੇ ਆਪਣੀ ਹੱਤਕ ਸਮਝਦਿਆਂ ਉਹ ਪਰਤਾਪੀ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਦੇ ਉਲਟ ਰਿਸ਼ਤਾ ਆਪਣੀ ਬਰਾਦਰੀ ਜਾਤ ਵਿਚ ਹੀ ਤੈਅ ਕਰ ਆਇਆ। ਜੋ ਪਰਤਾਪੀ ਤੇ ਕਾਕੇ ਨੂੰ ਉੱਕਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅਣਮੰਨੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹੀ ਗਈ ਪਰਤਾਪੀ ਦੀ ਡੋਲੀ ਨੂੰ ਜਦ ਕਾਕੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਢਾਣੀ ਦੇ ਹਿੱਕ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਖੋਹ ਲਿਆ ਤੇ ਪਰਤਾਪੀ ਮਨੋਂ ਬਹੁਤ ਖ਼ੁਸ਼ ਸੀ। ਪਰ ਲੁੱਟ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਉਸ ਦੇ ਸਹੁਰਿਆਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਇਕ ਵੱਡੀ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਸਮਝਦਿਆਂ ਠਾਣੇ ਜਾ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ ਪਰ ਵਿਕਾਊ ਠਾਣੇਦਾਰ ਨੇ ਜ਼ੈਲਦਾਰਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪੁਸ਼ਤ ਪਨਾਹੀ ਕਰਦਿਆਂ ਪੀੜਤ ਮੁਦਈ ਨੂੰ ਹੱਥਕੜੀਆਂ ਲਾ ਕੇ ਬੇਨਿਆਈਂ/ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਦੀ ਇੰਤਾਹ ਹੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਪਰਤਾਪੀ ਦੇ ਮਾਪੇ ਅਤੇ ਸਹੁਰੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨਾ ਮਰਿਆਂ 'ਚ ਵਾਲੀ ਹੋ ਗਈ। ਕਾਕੇ ਦੀ ਮਾਂ ਜ਼ੈਲਦਾਰਨੀ ਅਤਰੀ ਵਲੋਂ ਕਮੀਣੀ ਜਾਤ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਪਰਤਾਪੀ ਤੇ ਕਾਕੇ ਦੇ ਇਸ ਪ੍ਰੇਮ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨਾਲ ਕਾਟੋ ਕਲੇਸ਼ ਪਾ ਦਿੱਤੀ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਕਾਕੇ ਤੇ ਪਰਤਾਪੀ ਨੂੰ ਘਰੋਂ ਬੇਘਰ ਹੋਣਾ ਪਿਆ। ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਪਰਤਾਪੀ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵਿਚ ਛੱਡ ਕੇ ਕਾਕਾ ਫ਼ੌਜ ਵਿਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਜ਼ੈਲਦਾਰਨੀ ਨੇ ਪੈਸੇ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਪਰਤਾਪੀ ਦਾ ਫਾਹਾ ਵਢਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਸਾਰਥਿਕ ਸੰਦੇਸ਼ ਇਹ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਵਿਚ ਫਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵੀ ਪ੍ਰੇਮ ਪਿਆਰ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਸਾਕਾਰਾਤਮਕ ਕੰਮਾਂ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਉਪਲੱਬਧੀਆਂ ਕਮਾਉਣ ਵੱਲ ਸੇਧਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।

-ਮਾ. ਲਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਈਆ ਹਵੇਲੀਆਣਾ
ਵਟਸਐਪ : 98764-74858

ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਮੋਰ
ਗੀਤਕਾਰ : ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਕੰਮੇਆਣਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਆਟਮ ਆਰਟ, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 185
ਸੰਪਰਕ : 98760-62329

ਇਸ ਗੀਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਰੰਗ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਹੋਏ ਗੀਤ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੇ ਗੀਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਇਕ ਗਾਇਕਾਵਾਂ ਨੇ ਗਾਏ ਹਨ। ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਗੀਤ ਦੁਨਿਆਵੀ ਪਿਆਰ ਮੁਹੱਬਤ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ। ਆਓ, ਕੁਝ ਝਲਕਾਂ ਮਾਣੀਏ:
ਤੇਰਾ ਮੇਰਾ ਝਗੜਾ ਹੈ ਹੋਰ ਮਾਹੀਆ
ਵੇ ਤੂੰ ਗੜਵਾ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਡੋਰ ਮਾਹੀਆ।

ਜਦ ਪ੍ਰਦੇਸਾਂ ਵਿਚ ਯਾਦ ਵਤਨ ਦੀ ਆਉਂਦੀ ਏ
ਡਾਰੋਂ ਵਿਛੜੀ ਕੂੰਜ ਦੇ ਵਾਂਗੂੰ ਰੂਹ ਕੁਰਲਾਉਂਦੀ ਏ।

ਮੋਤੀਓਂ ਮਹਿੰਗਾ ਹਰਫ਼ ਇਸ਼ਕ ਦਾ
ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ ਸਾਰਾਂ ਵੇ।
ਰੂਹਾਂ ਨੂੰ ਜਦ ਹਾਣੀ ਲੱਭਦੇ
ਕੀ ਜਿੱਤਾਂ ਕੀ ਹਾਰਾਂ ਵੇ।

ਭੈਣ ਮਰੇ ਤਾਂ ਰੱਖੜੀ ਮਰਦੀ
ਤੇ ਵੀਰ ਮਰਨ ਤਾਂ ਬਾਹਵਾਂ।
ਬਾਪ ਮਰੇ ਬੇਫਿਕਰੀ ਮਰਦੀ,
ਤੇ ਮਾਂ ਮਰਦੀ ਤਾਂ ਛਾਵਾਂ।

ਸਾਰੇ ਜਗ ਦੀ ਉਦਾਸੀ
ਮੇਰੀ ਝੋਲੀ ਵਿਚ ਪਾ ਕੇ
ਇਕ ਵੈਰੀ ਮੇਰੇ ਹਾਸਿਆਂ
ਨੂੰ ਲੈ ਗਿਆ ਚੁਰਾ ਕੇ।
ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਬਹੁਤੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅਸ਼ਲੀਲਤਾ ਅਤੇ ਬੇਸਿਰ-ਪੈਰੀ ਤੁਕਬੰਦੀ ਹੀ ਲੱਭਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਵਧੀਆ ਗੀਤਕਾਰੀ ਦੀ ਝਲਕ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਸਵਾਗਤ ਹੈ।

-ਡਾ. ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ

ਸਦਾ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਰਹੋ
ਲੇਖਿਕਾ : ਡਾ. ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਮਿਨਹਾਸ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 175
ਸੰਪਰਕ : 98141-45047

'ਸਦਾ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਰਹੋ' ਡਾ. ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਮਿਨਹਾਸ ਦੀ ਨਵ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਕੁਮਾਰੀ ਮਿਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਕੇ ਰਚੀ ਗਈ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਇਸ ਨਿਬੰਧ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਵੀਹ ਅਧਿਆਇਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ। ਬੇਸ਼ੱਕ ਇਹ ਸਾਰੇ ਅਧਿਆਇ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਵਿਚ ਸੰਪੂਰਨ ਹਨ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਇਹ ਸਾਰੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਅੰਤਰ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਪ੍ਰੇਮ (ਪਿਆਰ) ਅਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬੜੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਡਾ. ਮਿਨਹਾਸ ਵਲੋਂ ਰਚਨਾ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਸ਼ਬਦ ਪੁਸਤਕ ਲਿਖਣ ਦਾ ਅਸਲੀ ਮੰਤਵ ਸਹਿਜ ਰੂਪ ਵਿਚ ਉਜਾਗਰ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, 'ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਪਿਆਰ ਦਾ ਭੁੱਖਾ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਇਸ ਨੂੰ ਵੰਡਦੇ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਲਾਵੇ ਵਿਚ ਨਾ ਲੈ ਲਈਏ। ਫਿਰ ਹੀ ਅਸੀਂ ਸਹੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਸੱਚੀ ਖੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।' ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਕ ਨਿਬੰਧ 'ਖੁਸ਼ੀ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਖੁਰਾਕ' ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, 'ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਖੁਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸਰਲ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾ ਤਰੀਕਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਵਾਲੀਆਂ ਬੀਤੀਆਂ ਘੜੀਆਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ ਰਹਿਣ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ, ਵਚਨ ਅਤੇ ਕਰਮ ਵਿਚ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਆਪਸ ਵਿਚ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਕਿਰਨ ਵਾਲਾ ਸੰਬੰਧ ਹੈ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਾ ਕਰੀਏ, ਸੁਣੀਆਂ-ਸੁਣਾਈਆਂ ਗੱਲਾਂ ਉੱਪਰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾ ਕਰੀਏ, ਕਿਸੇ ਲਈ ਬਦਲੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਨਾ ਰੱਖੀਏ, ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵ ਦੇਈਏ, ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਰਤਵਾਂ ਵਿਚ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖੀਏ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜਿਊ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।' ਇਸ ਰਚਨਾ ਦੇ ਹੋਰ ਨਿਬੰਧਾਂ ਵਿਚੋਂ 'ਦੁਆਵਾਂ ਦਿਓ ਦੁਆਵਾਂ ਲਓ', 'ਸਦਾ ਰੂਹਾਨੀ ਨਸ਼ੇ ਵਿਚ ਰਹੋ', 'ਮਨੁੱਖ ਵਿਚ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨਾਲ ਹੋਰ ਪਰਿਵਰਤਨ', 'ਅਸਲੀ ਐਸ਼ ਆਰਾਮ ਕੀ ਹੈ?', 'ਕਰਮ ਸਿਧਾਂਤ', 'ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਸਮਝੋ', 'ਜਨਮ ਤੇ ਮਰਨ ਰੱਬ ਦਾ ਅਟੱਲ ਨਿਯਮ', 'ਜੈਸੀ ਸੰਗਤ ਤੈਸੀ ਰੰਗਤ', 'ਆਤਮਾ ਰੂਪੀ ਬੈਟਰੀ ਨੂੰ ਚਾਰਜ ਰੱਖੋ', 'ਸਦਾ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਰਹੋ', 'ਹਊਮੈ ਇਕ ਰਾਵਣ', 'ਪਰਮ ਪਿਤਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀਆਂ ਵਡਿਆਈਆਂ', 'ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਜਿਹਾ ਰਿਸ਼ਤਾ', 'ਜਿਨ ਪ੍ਰੇਮ ਕੀਓ ਤਿਨ ਹੀ ਪ੍ਰਭ ਪਾਇਓ', 'ਬਾਬਾ ਲੇਖ ਰਾਜ ਜੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨਮੋਲ ਵਚਨ', 'ਸੱਚੀ ਖੁਸ਼ੀ', 'ਮੇਰੀ ਮਾਊਂਟ ਆਬੂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ' ਵਿਚ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੀ ਪਾਕਿ ਪਵਿੱਤਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਊਣ ਦਾ ਢੰਗ ਸਰਲਤਾ ਸਹਿਤ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

-ਡਾ. ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਸਕਰੌਦੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 84276-85020

30-06-2024

ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ
ਲੇਖਕ : ਦਲਬਾਰ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਪਬਲੀਸ਼ਰਜ਼ ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 92
ਸੰਪਰਕ : 95921-94705

ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ ਦੀ ਲੋਕ ਗਾਥਾ ਨੂੰ ਮਲਵਈ ਗਿੱਧਾ ਨਾਟ-ਰੂਪ ਰਾਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਪਹਿਲ ਕਦਮੀ ਦਲਬਾਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਮਲਵਈ ਗਿੱਧਾ ਮਰਦਾਂ ਦਾ ਲੋਕ ਨਾਚ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮਾਲਵੇ ਵਿਚੋਂ ਹੋਈ ਅਤੇ ਦਲਬਾਰ ਸਿੰਘ ਮਲਵਈ ਗਿੱਧੇ ਨੂੰ ਮੰਚ 'ਤੇ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮੋਢੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਹੈ। ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ ਗਾਥਾ ਨੂੰ ਨਾਟਕੀ ਰੂਪ ਦਿੰਦਿਆਂ ਉਸ ਨੇ ਮਲਵਈ ਬੋਲੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਇਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਇਸ ਸੂਰਮਗਤੀ ਗਾਥਾ ਦਾ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਗਿੱਧੇ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੀ ਵਿਧਾ ਨਾਲ ਸੁਤੰਤਰ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਣਾ ਅਨੋਖਾ ਵੀ ਹੈ, ਪਲੇਠਾ ਵੀ ਅਤੇ ਦਿਲਚਸਪ ਵੀ। ਨਾਟਕ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਦਲਬਾਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਇਹ ਮੌਲਿਕ ਅਤੇ ਨਵੀਨ ਤਜਰਬਾ ਹੈ। ਦਲਬਾਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮਲਵਈ ਗਿੱਧੇ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਇਸ ਗਾਥਾ ਨੂੰ ਮੰਚਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਸਾਰੀ ਦੀ ਸਾਰੀ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਅਤੇ ਕਥਾਨਕ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿਚ ਉਸਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਬਾਕੀ ਨਾਟਕਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਦਾਕਾਰੀ ਅਤੇ ਲੋਕ ਨਾਚ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਮੁਹਾਰਤ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰ ਹੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਇਸ ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਮੰਚਿਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮਲਵਈ ਗਿੱਧੇ ਵਾਂਗ ਮੰਗਲਾ ਚਰਨ ਦੀ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਹੀ ਨਾਟਕ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ; 'ਪਹਿਲ ਪ੍ਰਿਥਮੇਂ ਸਿਮਰਾਂ ਪ੍ਰਭੂ, ਕਾਨੀ ਫੇਰ ਉਠਾਵਾਂ; ਦਸਾਂ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਓਟ ਤਕਾਈ, ਚਰਨੀ ਸੀਸ ਨਿਵਾਵਾਂ; ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਬਾਣੀ, ਅਗਿਆਨ ਅੰਧੇਰ ਮਿਟਾਵਾਂ; ਦੁੱਲੇ ਭੱਟੀ ਦਾ ਕਿੱਸਾ ਜੋੜ ਸਣਾਵਾਂ..... ਦੁੱਲੇ ਭੱਟੀ ਦਾ ਕਿੱਸਾ ਜੋੜ ਸੁਣਾਵਾਂ'। ਨਾਟਕ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਦੇ ਸੰਵਾਦ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਸੂਤਰਧਾਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਲਵਈ ਗਿੱਧੇ ਦੇ ਬਾਕੀ ਅਦਾਕਾਰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕਿਰਦਾਰ ਵਾਲੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਦੁੱਲਾ ਕਾਜ਼ੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, 'ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਕਾਜ਼ੀ ਤਾਈਂ ਦੁੱਲਾ ਵਚਨ ਸੁਣਾਵੇ, ਵੱਡੀ ਰੂਹ ਨਾ ਕਰਦੀ ਮੇਰੀ ਪੜ੍ਹਨਾਂ ਚਿੱਤ ਨਾ ਭਾਵੇ, ਵਿਚ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਜਾਗਰ ਹੋਵਾਂ ਇਹ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਚਾਹਵੇ, ਐਸੀ ਜੁਗਤ ਦੱਸੋ ਨਾਂਅ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋ ਜਾਵੇ।' ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਨਾਚਾਂ ਵਿਚ ਮਲਵਈ ਗਿੱਧਾ ਇਕ ਐਸਾ ਲੋਕ ਨਾਚ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਦਰਸ਼ਕ ਬੋਲੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦਾ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਕਰਤਾ ਦੀਆਂ ਅਦਾਵਾਂ ਦਾ ਅਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਟਕ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਮੰਚਣ ਵੇਲੇ ਦਰਸ਼ਕ ਬੋਲੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਗਾਥਾ ਦਾ ਅਨੰਦ ਵੀ ਮਾਣਨਗੇ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸਰਲਤਾ ਨਾਲ ਸਮਝਣਗੇ। ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕ, ਕਲਾਕਾਰ, ਰੰਗ ਕਰਮੀ, ਨਾਟ ਵਿਦਾਵਾਂ 'ਤੇ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਖੋਜਾਰਥੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਮੁਲਵਾਨ ਹੋਵੇਗੀ।

-ਨਿਰਮਲ ਜੌੜਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98140-78799

ਤਿੰਨ ਸਹੇਲੀਆਂ
ਲੇਖਕ : ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਕੰਮੇਆਣਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਹਿਜ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 55
ਸੰਪਰਕ : 98760-62329

ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ 'ਤਿੰਨ ਸਹੇਲੀਆਂ' ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਕੰਮੇਆਣਾ ਦੀ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਿਆਰੀ ਅਤੇ ਨਿਆਰੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਕੁੱਲ ਤੇਰਾਂ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ ਲੇਖਕ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਧਾਵਾਂ ਉਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਿੰਨ ਦਰਜਨ ਦੇ ਕਰੀਬ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਕਹਾਣੀ 'ਪਰੀ' ਇਨਾਇਤ ਬੱਚੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਮਾਂ ਬਾਪ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਬੇਟੀ ਹੈ। ਪੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਰੁਚੀ ਲੈ ਰਹੀ ਹੈ। ਦਾਦਾ-ਦਾਦੀ ਦੇ ਕੋਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਚਿਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਤਾਂ ਸੁਣਦੀ ਹੈ। ਇਕ ਦਿਨ ਉਸ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਪਰੀ ਆਈ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਡਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਪਰੀ ਉਸ ਨੂੰ ਮੰਤਰ ਮਾਰ ਕੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਵੀ ਖੰਭ ਲੱਗ ਗਏ ਹਨ ਚੱਲ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਉੱਡ ਤੈਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਾਵਾਂ। ਉਸ ਨਾਲ ਜਦੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਵੇਖ ਰਹੀ ਸੀ ਤਾਂ ਦਾਦੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਠਣ ਲਈ ਆਵਾਜ਼ ਲਗਾਈ ਉਹ ਉੱਠ ਕੇ ਦਾਦੀ ਨੂੰ ਸੁਪਨਾ ਸੁਣਾਉਣ ਲੱਗੀ ਤਾਂ ਦਾਦੀ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਬੰਦੇ ਦੇ ਉੱਡਣ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਖੰਭ 'ਵਿੱਦਿਆ' ਹੀ ਹੈ ਚੰਗੀ ਵਿੱਦਿਆ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਬੰਦਾ ਬਿਨ ਖੰਭੋਂ ਵੀ ਉਡ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਨਾਇਤ ਵਿੱਦਿਆ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਸਮਝ ਗਈ ਸੀ। ਇਵੇਂ ਹੀ 'ਤਿੰਨ ਸਹੇਲੀਆਂ' ਵੀ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆਦਾਇਕ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਤਿੰਨ ਸਹੇਲੀਆਂ ਹਨ ਐਨੀ, ਸੀਮਾ ਅਤੇ ਤੇਜੀ ਤਿੰਨਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਹੈ ਹਰ ਸਮੇਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਖੇਡਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਕ ਦਿਨ ਗੱਲਾਂ-ਗੱਲਾਂ ਵਿਚ ਸੈਰ ਕਰਨ ਦੂਰ ਨਿਕਲ ਗਈਆਂ ਤੇ ਵਾਪਸੀ ਸਮੇਂ ਮੀਂਹ ਹਨੇਰੀ ਆ ਗਈ ਇਕ ਝੌਂਪੜੀ ਵਿਚ ਵੜ੍ਹ ਗਈਆਂ। ਮੀਂਹ ਹਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੀਆਂ ਭੁੱਖ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ ਨੇੜੇ ਹੀ ਅੰਬ ਦਾ ਰੁੱਖ ਸੀ ਬੜੇ ਸੋਹਣੇ ਅੰਬ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ ਕੁਝ ਥੱਲੇ ਪਏ ਸਨ ਜਦੋਂ ਖਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਬਾਗ਼ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਪੈੜ ਚਾਲ ਸੁਣ ਕੇ ਤਿੰਨੋਂ ਲੁੱਕ ਗਈਆਂ ਸਨ ਪਰ ਬਾਗ਼ ਦਾ ਮਾਲਕ ਉੱਥੇ ਪਏ ਮੰਜੇ ਉਪਰ ਪੈ ਗਿਆ ਤਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਤਰਕੀਬ ਸੁੱਝੀ ਕਿ ਆਪਾਂ ਭੂਤਾਂ ਵਾਂਗ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਕੱਢੀਏ ਜੋ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਟੀ.ਵੀ. ਸੀਰੀਅਲ ਵਿਚ ਸੁਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਜਾਵੇਗਾ ਉੇਨ੍ਹਾਂ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਕੀਤਾ ਤੇ ਮਾਲਕ ਡਰਦਾ ਮਾਰਾ ਘਰ ਨੂੰ ਭੱਜ ਗਿਆ। ਤਿੰਨੋਂ ਖ਼ੁਸ਼-ਖ਼ੁਸ਼ ਘਰ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਆ ਰਹੀਆਂ ਕਹਿ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਕਿ ਆਪਾਂ ਅੱਜ ਤੋਂ ਪ੍ਰਣ ਕਰੀਏ ਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁਵੇਲੇ ਦੂਰ ਤੱਕ ਸੈਰ ਕਰਨ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗੀਆਂ। ਐਵੇਂ ਹੀ 'ਮਾਡਰਨ ਕਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ' ਵੀ ਬੜੀ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਲੋਕ ਅਨਪੜ੍ਹ ਸਨ ਬੱਚੇ ਵੀ ਭੋਲੇ-ਭਾਲੇ ਸਨ ਭਾਵ ਲਕੀਰ ਦੇ ਫ਼ਕੀਰ ਸਨ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਮਾਡਰਨ ਕਾਂ ਹੈ ਪੁਰਾਣੇ ਕਾਂਵਾਂ ਵਾਂਗ ਭੋਲਾ ਭਾਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਿਆਸੇ ਕਾਂ ਵਾਲੀ ਕਹਾਣੀ 'ਚ ਵੀ ਕਾਂ ਦੀ ਸਿਆਣਪ ਵਿਖਾਈ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਉਸ ਨੇ ਪਾਣੀ ਪੀਤਾ ਸੀ। ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਤਾਂ ਕਮਾਲ ਹੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਹੁਣ ਤੱਕ ਲੂੰਬੜੀ ਕਾਂ ਨੂੰ ਬੇਵਕੂਫ਼ ਬਣਾਉਂਦੀ ਆਈ ਸੀ ਪਰ ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਤਰਾਰ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿਚ ਕਾਂ ਲੂੰਬੜੀ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਚਲਾਕ ਨਿਕਲਿਆ ਹੈ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਪਨੀਰ ਦਾ ਟੁੱਕੜਾ ਸੀ ਰੁੱਖ ਦੇ ਹੇਠ ਲਲਚਾਈਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਲੂੰਬੜੀ ਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਰਹੀ ਸੀ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਦਾਦੀ ਦੀ ਸੁਣਾਈ ਕਹਾਣੀ ਯਾਦ ਆ ਗਈ ਕਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਤੂੰ ਕਿੰਨਾ ਸੋਹਣਾ ਕਿੰਨੀ ਤੇਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਪਿਆਰੀ ਹੈ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਤੂੰ ਗੀਤ ਵੀ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਗਾ ਲੈਂਨਾ ਏਂ ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਗੀਤ ਹੀ ਸੁਣਾ ਦੇ ਕਾਂ ਮਾਡਰਨ ਸੀ ਪਨੀਰ ਦਾ ਟੁੱਕੜਾ ਖਾ ਕੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ ਮਾਸੀ ਜੀ ਹੁਣ ਦੱਸੋ ਕਿਹੜਾ ਗੀਤ ਸੁਣਨਾ ਹੈ ਲੂੰਬੜੀ ਕੱਚੀ ਜਿਹੀ ਹੋ ਕੇ ਤੁਰਦੀ ਬਣੀ। ਬਹੁਤ ਹੀ ਦਿਲਚਸਪ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਇਵੇਂ ਹੀ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਥੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਾਣੀ ਹੋਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦੇ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਓਵੇਂ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚ ਸਮਾਜਿਕ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਦੀ ਨੈਤਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਵੀ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਢੁੱਕਵੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਤਾਂ ਸੋਨੇ 'ਤੇ ਸੁਹਾਗੇ ਦਾ ਕੰਮ ਹੋਣਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧ ਜਾਣੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਇਸ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਿਆਰੀ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸਕੂਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਵਿਚ ਲਿਆਓ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜ੍ਹਾਓ। ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਾਣੀ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਚੰਗੇ ਨਾਗਰਿਕ ਬਣਾਓ।

-ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਤਲਵੰਡੀ ਕਲਾਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 9463542896

ਆਤਮੈਂ ਦੇ ਆਰਪਾਰ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਹਰਦੀਪ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 216
ਸੰਪਰਕ : 94171-46113

ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਲੇਖਕ ਇਕੋ ਸਮੇਂ ਦੰਦਾਂ ਦਾ ਡਾਕਟਰ, ਚਿੱਤਰਕਾਰ, ਬੁੱਤ ਤਰਾਸ਼ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਪ੍ਰੇਮੀ ਵੀ ਹੈ, ਇਸ ਨਾਵਲ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੇ ਦੋ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਦਰਤ ਪ੍ਰੇਮੀ ਅਤੇ ਕਲਾ ਪੁਜਾਰੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਲੇਖਕ ਦੀ ਇਹ ਰਚਨਾ ਵੀ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਮਾਂ ਹੀ ਤਸਲੀਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿਚ ਸਮੁੱਚੀ ਕਾਇਨਾਤ ਉਸ ਦੇ ਗੁਣਗਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਨਾਵਲ ਕੁਦਰਤ ਮਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਦਾ ਵਿਖਿਆਨ ਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਹਰ ਪੰਨੇ ਵਿਚੋਂ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਮਾਂ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਮੁਤਾਬਿਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੰਗਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਜਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਮੰਤਰ-ਮੁਗਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਧੀਮੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਕੁਦਰਤ ਸੰਬੋਧਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਤਨ, ਮਨ ਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਕੰਨਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਸੁਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਅਨੁਸਾਰ ਅਸਲ ਜਦੋਂ ਕੰਨ ਇਸ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਰਚਨਾ ਦੇ ਨਾਦ ਨੂੰ ਸੁਣਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਅੱਖਾਂ ਵੀ ਉਸ ਨਾਲ ਇਕਮਿਕ ਹੋਣਾ ਲੋਚਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੇ ਹਰ ਪੰਨੇ ਤੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਹੁ-ਰੰਗੀ ਕੁਦਰਤੀ ਪਰਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਰੰਗਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਤੇ ਵੇਖਣ ਦਾ ਸੁਪਰਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਡੀ ਪਹੁੰਚ ਇਸ ਅਕਾਸ਼ੀ ਖਲਾਅ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈ, ਤਾਂ ਉਸ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਕਾਦਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਦੂਰੀ ਵੀ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਨਾਵਲ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨੂੰ ਆਰੰਭ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ 'ਆਤਮ ਗਿਆਨ ਤੇਰੇ ਮੇਰੇ ਤੇ ਸਭ ਲਈ ਉਪਲੱਬਧ ਹੈ, ਇਸ ਧਰਤੀ ਦਾ ਹਰ ਜੀਵ ਇਸ ਨੂੰ ਪਾਉਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਜੀਵਤ ਪ੍ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਰ ਉਸ ਬੰਦਗੀ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਉਸ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਪ੍ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਆਤਮਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਗ੍ਰਿਤ ਹੋਣਾ ਪਵੇਗਾ, ਬ੍ਰਹਮ ਦਰਸ਼ਨ ਉਸ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਸਫ਼ਰ ਦੌਰਾਨ ਕਦੋਂ ਹੋਵੇ, ਪਹਿਲੇ ਜੀਵਨ ਪੜਾਅ ਸਫ਼ਰ ਦੌਰਾਨ ਜਾਂ ਫੇਰ ਦੇਰ ਨਾਲ ਜਾਂ ਫਿਰ ਜੀਵਨ ਸਫ਼ਰ ਮੁਕਾਉਣ ਸਮੇਂ। ਇਹ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਸ਼ਕਤੀ ਉੱਪਰ। ਲੇਖਕ ਮੁਤਾਬਿਕ ਜੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਗਿਆਨ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਉੱਤਮ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਬਾਕੀ ਜੀਵਨ ਪਰਮ-ਅਨੰਦ ਵਿਚ ਬੀਤ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਅਸੀਂ ਉਸ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਦਰਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਮੁੜਦੇ ਰਹੇ। ਸੱਚ ਦੇ ਪਾਂਧੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੰਜ਼ਿਲ ਨੂੰ ਸਰ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਾਰ-ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨੇ ਸਨ, ਉਹ ਗੁਰੂ ਦਰਾਂ ਦਾ ਲਾਂਘਾ ਵੀ ਪਾਰ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ। ਇਸ ਸਮੁੱਚੀ ਗਾਥਾ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇਸ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਉਮੈ ਅਧੀਨ ਜੀਵਤ ਪ੍ਰਾਣੀ ਮੈਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਕੇ 'ਤੂੰ' ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ। ਆਤਮਾ ਦੇ ਆਰ-ਪਾਰ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਨੂੰ ਤੈਅ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗਹਿਰ ਗੰਭੀਰ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਲੇਖਕ ਦਾ ਇਹ ਉਪਰਾਲਾ ਵਧੀਆ ਉੱਦਮ ਹੈ।

-ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98143-24040

ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ
ਲੇਖਕ : ਸੰਤ ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਖੋਸਿਆਂ ਵਾਲੇ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੱਚ ਕੀ ਬੇਲਾ ਪਿੰਡ ਦੀਵਾਨਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਰਨਾਲਾ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 300
ਸੰਪਰਕ : 98762-04624

ਇਸ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਗਿਆਨੀ ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਿਲਕੁਲ ਸਹੀ ਫਰਮਾਇਆ ਹੈ 'ਪੱਟੀ ਬਾਣੀ' ਅੰਦਰ ਸਰਬੱਤ ਦੇ ਭਲੇ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਲਿਖੀ ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਗੁਰਮੁਖੀ 'ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ' ਬਹੁਤ ਹੀ ਗਿਆਨ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪਾਂਧੀ ਦਾ ਇਹ ਸਹੀ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। 'ਸ' ਅੱਖਰ ਤੋਂ ਵਰਣਮਾਲਾ ਦਾ ਆਰੰਭ ਕਰਦਿਆਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਪ੍ਰਾਣੀ ਮਾਤਰ ਨੂੰ ਸੂਝ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ਰਧਾ ਦਾ ਮਾਰਗ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਹਾਂਪੁਰਖਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ ਭੇਟ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, 'ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਯੋਜਨ, ਪੱਟੀ ਬਾਣੀ ਵਿਚ ਰਹਾਓ ਦੀ ਪੰਕਤੀ ਇਸੇ ਸੰਸਾਰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਗੱਡੀ ਦੇ ਧੁਰੇ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।' ਪੰਨਾ 13 ਲੇਖਕ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸੇ ਲਈ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਮਸਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ ਡਾ. ਜੋਗਾ ਸਿੰਘ ਯੂ.ਕੇ. ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੰਨਾ : 299. ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਨਾਲ ਆਤਮ-ਪਰਮਾਤਮਾ, ਇਕਸੁਰਤਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਿਆਂ 'ਪੱਟੀ ਬਾਣੀ' ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਬੜੀ ਡੂੰਘੀ ਖੋਜ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਆਦਿ ਤੋਂ ਅੰਤ ਤੱਕ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਿਆਂ ਲੇਖਕ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਬੜਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਲੇਖਕ ਨੇ ਗੁਰਬਾਣੀ 'ਚੋਂ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਹਵਾਲੇ ਦੇ ਕੇ, ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਲਈ ਅਨੇਕਾਂ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਭਾਵ ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ, ਬਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ, ਡਾ. ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਜੱਗੀ, ਪ੍ਰਿੰ. ਸਤਬੀਰ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰਿੰ. ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ, ਜੋਗੀਰਾਜ ਭਰਥਰੀ ਹਰੀ, ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ, ਭਗਤ ਕਬੀਰ, ਕਨਿੰਘਮ, ਜਾਦੂ ਨਾਥ ਸਰਕਾਰ ਇਤਿਆਦਿ। ਅਜੋਕੇ ਕਵੀਆਂ/ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ, ਡਾ. ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ, ਗੁਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ ਆਦਿ ਨੋਟ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸੂਫੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸਰਮੱਦ ਅਤੇ ਮੌਲਾਨਾ ਰੂਮ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਮੁਕਤ-ਕੰਠ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕਰਨੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। 'ਪੱਟੀ ਬਾਣੀ' ਦੀ ਸਾਰੀ ਦੀ ਸਾਰੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਆਧਾਰਿਤ ਵਿਆਖਿਆ ਇਸ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਰਲੋਕ ਨਾਲ ਇਕਸੁਰ ਕਰਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਮ ਜੀਵਨ ਵਿਚੋਂ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਦੇਣੀਆਂ ਵਿਦਵਾਨ ਲੇਖਕ ਦਾ ਇਕ ਹੋਰ ਹਾਸਲ ਹੈ। 'ਪੱਟੀ ਬਾਣੀ' ਦੇ ਅੱਖਰ ਨਾਲ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਤਰਾਂ ਦੇ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ 'ਅਰਥ' ਅਤੇ ਫਿਰ 'ਭਾਵ ਅਰਥ' ਦਿੰਦਿਆਂ ਫਿਰ ਚੱਲ ਸੋ ਚੱਲ ਪਵਿੱਤਰ ਬਾਣੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਵਿਸਤ੍ਰਤ ਵਿਆਖਿਆ ਸਹਿਤ, ਡੂੰਘੀ ਵਿਦਵਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਕਾਰਜ ਸਫਲਤਾ ਸਹਿਤ ਸੰਪੰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦਾ ਅਸਤਿਤਵ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਦੇ 54ਵੇਂ ਸਾਲ ਵਿਚ ਇਕਸੁਰਤਾ ਨਾਲ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪੱਟੀ ਬਾਣੀ 'ਤੇ ਮਹਾਨ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਉਪਾਧੀ-ਨਿਰਪੇਖ ਥੀਸਿਸ ਹੋ ਨਿੱਬੜਿਆ ਹੈ, ਲੇਖਕ ਵਧਾਈ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹੈ।

-ਡਾ. ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
vatishdharamchand@gmail.com

ਤਿਰੰਗੇ ਦੇ ਰੰਗ
ਲੇਖਕ : ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ 'ਤੂਰ'
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 136
ਸੰਪਰਕ : 98784-69639

'ਤਿਰੰਗੇ ਦੇ ਰੰਗ' ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤੂਰ ਦਾ ਪਲੇਠਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ 'ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਨਾਨਕਸਰ ਸਾਹਿਬ' ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਆਨਲਾਈਨ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਚਲਾਵਾਈਏ ਤੱਕ ਲਗਭਗ 103 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਗਤ ਗੁਰੂ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਮਾਤਾ, ਪਿਤਾ, ਪਤਨੀ, ਭੈਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਜਿਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦਿਆਂ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਜਿਥੇ ਦੁਨਿਆਵੀ ਸੰਸਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ, ਉਥੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੋਕਾਰ ਅਦਿੱਖ ਸ਼ਕਤੀ ਪਰਮ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। 'ਤਿਰੰਗਾ ਝੰਡਾ' ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਸਾਰ ਇਹ ਕਿ ਇਸ ਵਿਚਲੇ ਤਿੰਨ ਰੰਗ ਅਤੇ ਚੱਕਰ ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਗਾਥਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ। ਬਹੁਤੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੁਨਿਆਵੀ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ, ਧਾਰਮਿਕ ਜੀਵਨੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਖਿਆਲਾਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ 'ਚ ਵਰਤੀਂਦੇ ਸ਼ਬਦ : ਮਾਂ, ਬਾਪ, ਭੈਣ, ਭਰਾ, ਮਾਮਾ, ਮਾਸੀ, ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਬਾਗੀ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ, ਡਾ. ਮਿਹਰ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ, ਡਾ. ਸਵਾਮੀਨਾਥਨ, ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਬਦੁਲ ਕਲਾਮ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ, ਰਾਮਜੀਦਾਸ ਉਰਫ਼ ਭਗਤ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ, ਰੰਘਰੇਟਾ ਗੁਰੂ ਕਾ ਬੇਟਾ ਆਦਿ ਸ਼ਬਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਹਿਸੂਸੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਊਚ-ਨੀਚ, ਭਰਮ-ਭੁਲੇਖੇ, ਵਖਰੇਵਿਆਂ ਦਾ ਸੰਸਾਰ, ਅਮੀਰੀ-ਗ਼ਰੀਬੀ, ਫ਼ਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤੀ, ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ, ਰਾਜਨੀਤਕ, ਧੌਂਸਵਾਦੀ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ 'ਚ ਪ੍ਰਗਟਾਉਣ ਦਾ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਿਰਤ ਦੀ ਲੁੱਟ ਅਤੇ ਹੋਰ ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸਿਰਜਦਿਆਂ ਜਿਥੇ ਵਿਅੰਗਾਤਮਿਕ ਪਹੁੰਚ ਅਪਣਾਈ ਗਈ ਹੈ, ਉਥੇ ਬਹੁਤ ਸਰਲ, ਸਪੱਸ਼ਟ ਅਤੇ ਸਾਦਗੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਹਵਾਲਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟਾਉਣ ਦਾ ਸਾਰਥਿਕ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 'ਅਦਿੱਖ ਸ਼ਕਤੀ' ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਹੁੰਦੇ ਅਨਾਚਾਰ ਨੂੰ 'ਮਨੁੱਖ' ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ, ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਕਾਵਿਕ, ਲੈਅ ਅਤੇ ਛੰਦਾ-ਬੰਦੀ ਦੀ ਤਾਲ ਵੀ ਥਿੜਕਦੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਭਾਵਾਂ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਆਮ ਕਾਵਿਕ-ਪਾਰਕ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਮੀਆਂ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੰਦੀ। 'ਸੰਗਕਾਰੀ ਮਨੁੱਖ' ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਦੀ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਸਤਰਾਂ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ : ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਵੰਡੋ, ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਪਾਓ:
ਹਸੰਦਿਆਂ ਖੇਲਦਿਆਂ ਜੀਵਨ ਲੰਘਾਓ।
ਹਿਸਾਬ ਕਿਤਾਬ ਪਰਵਰਦਗਾਰ ਕੋਲ
ਆਪਣੇ ਚੰਗੇ ਲੇਖ ਲਿਖਾਓ।
ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤੂਰ ਹੁਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿਲੀ ਮੁਬਾਰਕਬਾਦ। ਆਮੀਨ!

-ਸੰਧੂ ਵਰਿਆਣਵੀ (ਪ੍ਰੋ.)
ਮੋਬਾਈਲ : 98786-14096

ਇਕ ਕਮਰੇ ਦਾ ਸ਼ਾਇਰ
ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ : ਸੁਖਦੀਪ ਔਜਲਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 199 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 96
ਸੰਪਰਕ : 98557-19465

'ਇਕ ਕਮਰੇ ਦਾ ਸ਼ਾਇਰ' ਗ਼ਜ਼ਲ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੌਜਵਾਨ ਅਤੇੇ ਨਵ ਭਾਵਬੋਧ ਦੇ ਸ਼ਾਇਰ ਸੁਖਦੀਪ ਔਜਲਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਸ਼ਾਇਰ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ 76 ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੀ ਲੰਮੇਰੀ ਉਮਰ ਦੀ ਇਹ ਗਰੰਟੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਨਵੇਂ ਲਿਖਣਹਾਰ ਸ਼ਾਇਰ ਇਸ ਵਿਚ ਲਗਾਤਾਰ ਸੂਹਾ ਰੰਗ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਨਵੀਉਂ ਨਵੀਂ ਬਹਾਰ ਰਹਿਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਖਿਆਲਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਨਵੇਂ ਖਿਆਲ ਖਿੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਨਵੇਂ ਬਿੰਬ, ਨਵੀਆਂ ਤਸ਼ਬੀਹਾਂ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਤੀਕ ਉਪਜਦੇ ਅਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾਇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਵਧਾਈ ਹੈ। ਦਿਲ ਨੂੰ ਮੋਹਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਲਹਿਜੇ ਬਦਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਵਿਚ ਉਡਾਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਡੂੰਘਾਈ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਕਹਿਣਾ ਬਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗ਼ਜ਼ਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਲੋਹਾ ਮੰਨਵਾਇਆ ਹੈ। ਸੁਖਦੀਪ ਐਸਾ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦਾ ਰੰਗ ਅਤੇ ਮਹਿਕ ਸੁਖਾਵੀਂ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਿਅਰ ਉਸ ਦੇ ਨਿੱਜ ਦੁਆਲੇ ਹੀ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ ਪ੍ਰੰਤੂ ਇਸ ਨਿੱਜ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਲੋਕਤਾ ਦੀ ਹੂਕ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਕੁਝ ਸ਼ਿਅਰ ਹਾਜ਼ਰ ਹਨ ਜੋ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਭਰਪੂਰ ਹਨ :
-ਮੇਰੇ ਬਟੂਏ ਦੀ ਖਸਤਾ ਦੇਖ ਹਾਲਤ,
ਉਦ੍ਹੀ ਫੋਟੋ ਨੂੰ ਮੁੜਕਾ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।
-ਨਾਮ ਤੇਰਾ ਪੱਥਰ 'ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਰਹਿ ਜਾਵੇ,
ਕੁਝ ਤਾਂ ਇਸ ਦੁਨੀਆ 'ਚ ਚੰਗਾ ਰਹਿ ਜਾਵੇ।
-ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਲੱਭਣਾ ਪੈ ਸਕਦੈ,
ਘਰ ਦੀ ਕਿਸੇ ਦੀਵਾਰ ਤੇ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਰਹਿ ਜਾਵੇ।
-ਦੋ ਪਰਿੰਦੇ ਲੜ ਰਹੇ ਸਨ ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਇਕ ਕੈਦ ਅੰਦਰ,
ਜੇ ਇਹ ਪਿੰਜਰੇ ਟੁੱਟ ਗਏ ਤਾਂ ਸਮਝੋ ਵਧੀਆ ਹੋ ਗਿਆ
-ਲੱਖਾਂ ਛਿੱਟੇ ਮਾਰੇ ਤਾਂ ਵੀ ਲੱਥਾ ਨਈ,
ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ 'ਤੇ ਇਕ ਸੁਪਨਾ ਲੱਗਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਪਾਠਕ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਅੱਕਿਆ ਪਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀ ਕੋਈ ਕੀਮਤ ਨਹੀਂ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਮੁਜ਼ਰਿਆਂ ਦਾ ਚਸਕਾ ਪਾ ਕੇ ਹਾਕਮ ਸੁਰਖਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਲੋਕ ਅਵਚੇਤਨ ਵਿਚ ਹੀ ਰਹਿਣ :
ਸ਼ਾਇਦ ਇਕ ਸ਼ਾਇਰ ਨੇ ਅੱਜ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੀ ਕਾਪੀ ਪਾੜਤੀ,
ਹਰ ਗਲੀ ਹਰ ਮੋੜ 'ਤੇ ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਦੇ ਜੋ ਟੁਕੜੇ ਪਏ।
ਆਦਮੀ ਕੌਣ ਹੈ, ਉਹ ਜਾਨਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਹੋਣੀਆਂ ਇਸੇ ਅਣਗਹਿਲੀ ਦੀ ਭਰੂੰਦ ਹੈ :
ਅਫ਼ਸੋਸ ਕੀ ਜੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਰੌਲਾ ਪਿਆ ਨਹੀਂ,
ਮੈਂ ਲਾਪਤਾ ਹਾਂ ਹਾਲੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ।
ਕਾਦਰ ਦੀ ਕੁਦਰਤ ਤੋਂ ਦੂਰੀ ਤੇ ਬੇਗ਼ਾਨਗੀ ਹੀ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਕੇ ਪਥਰਾਹਟ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਲੈ ਜਾਵੇਗੀ ਸ਼ਾਇਰ ਸੁਖਦੀਪ ਠੀਕ ਤਾਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ :
ਕਿੰਨੇ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਝੀਲ ਦਾ ਵੀ ਦਿਲ ਉਦਾਸ ਹੈ
ਕਿੰਨੇ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਮੈਂ ਵੀ ਉਸ ਕੋਲ ਬੈਠਿਆ ਨਹੀਂ
ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਮਨ ਦੀ ਉਦਾਸੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਹੈ ਲੋਕ ਕਿਸੇ ਹਿਜਰ ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਐਵੇਂ ਪਰਦਾ ਸਿਰਜਦੇ ਹਨ:
ਸਾਡਾ ਤਾਂ ਬਚਪਨੇ ਤੋਂ ਗ਼ਜ਼ਲ ਨਾਲ ਇਸ਼ਕ ਹੈ,
ਇਸ ਵਿਚ ਤੇਰੇ ਹਿਜਰ ਦਾ ਕੋਈ ਸ਼ੁਕਰੀਆ ਨਹੀਂ
ਸੁਖਦੀਪ ਔਜਲਾ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੇ ਨਵੇਂ ਯੁੱਗ ਦੇ ਨਵੀਨ ਭਾਵ ਬੋਧ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹਦੀ ਲਗਦੀ ਹੈ।

-ਸੁਲੱਖਣ ਸਰਹੱਦੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 94174-84337

 

 

29-06-2024

 ਰਾਸ ਰੰਗ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 212
ਸੰਪਰਕ : 98880-11096

ਡਾ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਰੰਗਮੰਚ ਦਾ ਹਸਤਾਖਰ ਹੈ। ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੇ ਸਾਰੇ 60 ਲੇਖ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਵਿਚ ਛਪ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਹੀ ਲੇਖ ਖੇਡੇ ਗਏ ਨਾਟਕਾਂ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ, ਰੰਗਮੰਚ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਬਾਰੇ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਖ਼ੁਦ ਇਕ ਨਾਟਕਕਾਰ, ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਦਾ ਸਮੀਖਿਅਕ ਦਾ ਰੂਪ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਅਸਗਰ ਵਜਾਹਤ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਨੀਲਮ ਮਾਨ ਸਿੰਘ, ਅਜਮੇਰ ਔਲਖ, ਕਿਰਪਾਲ ਕਜ਼ਾਕ, ਲੱਖਾ ਲਹਿਰੀ, ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ, ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ, ਹਰਸਰਨ ਸਿੰਘ, ਆਤਮਜੀਤ, ਜੀਵੇਸ਼ ਸਿੰਘ, ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ, ਦਵਿੰਦਰ ਦਮਨ, ਨੌਰਾ ਰਿਚਰਡਜ਼, ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ, ਸਵਦੇਸ਼ ਦੀਪਕ, ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ, ਮੰਜਰੀ ਚਤੁਰਵੇਦੀ, ਗਿਰੀਸ਼ ਕਰਨਾਡ, ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਗਾਸੋ, ਨਾਦਿਰਾ ਜ਼ਹੀਰ ਬੱਬਰ, ਕੇਵਲ ਧਾਲੀਵਾਲ, ਵੈਂਕਟੇਸ਼ ਮਡਗਾਉਕਰ, ਚਕਰੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ, ਕਾਮਤਾਨਾਥ, ਸੰਗੀਤਾ ਗੁਪਤਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੰਦਰ, ਬਲਦੇਵ ਧਾਲੀਵਾਲ, ਮੁਨਸ਼ੀ ਪ੍ਰੇਮ ਚੰਦ, ਆਸਿਫ਼ ਅਲੀ, ਸ਼ਾਹਿਦ ਨਦੀਮ, ਜਸਵੀਰ ਰਾਣਾ, ਵਰਿਆਮ ਸੰਧੂ, ਜੋਗਿੰਦਰ ਬਾਹਰਲਾ, ਰਾਣਾ ਰਣਬੀਰ, ਡਾ. ਦਵਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ, ਸ਼ਬਦੀਸ਼, ਵਿਜੇ ਕਪੂਰ, ਬਨਿੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਨੀ ਜਿਹੇ ਚਰਚਿਤ ਨਾਟਕਕਾਰਾਂ, ਲੇਖਕਾਂ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ, ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਆਦਿ ਦੁਆਰਾ ਸਿਰਜੇ ਨਾਟ-ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਬਾਤ ਪਾਈ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਕਾਰਜ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਕ ਦਰਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਉਸ ਦੀ ਬਹੁਪਰਤੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਵੀ ਪ੍ਰਤਿਧੁਨਿਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਰੰਗਮੰਚ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਇਸ ਕਦਰ ਜੋੜ ਕੇ ਵਿਖਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿਚੋਂ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹ ਲੈਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸਰਲ, ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੇ ਆਮ ਲੋਕ-ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਜ਼ਬਾਨ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਣਨ ਨਾਲੋਂ ਵੇਖਣ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਵੇਖਣਯੋਗ ਬਣਾਉਣਾ ਡਾ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਹਾਸਿਲ ਹੈ।

-ਪ੍ਰੋ. ਨਵ ਸੰਗੀਤ ਸਿੰਘ
ਮੋਬਾਈਲ : 94176-92015


ਭਗਤੀ ਅੰਦੋਲਨ ਅਤੇ ਸੂਫ਼ੀਅਤ
ਲੇਖਕ : ਪ੍ਰਿੰ: ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਤਲਵਾੜਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਕੇ.ਜੀ. ਗ੍ਰਾਫ਼ਿਕਸ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਮੁੱਲ : 350 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 224
ਸੰਪਰਕ : 94634-63193

ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਲੇਖਕ, ਜਿਸ ਨੇ ਸੂਫ਼ੀਅਤ ਉੱਪਰ ਵੱਡਾ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਲੇਖਕ ਨੇ ਦਸ ਹੋਰ ਖੋਜ-ਭਰਪੂਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਹਰ ਛੋਟੇ-ਵੱਡੇ ਧਰਮ ਨੇ ਸੰਸਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੱਬ ਦੀ ਬੰਦਗੀ ਦਾ ਸੁਖੈਨ, ਸੱਚਾ ਅਤੇ ਅਸਲ ਸਹੀ ਮਾਰਗ ਦਰਸਾਉਣ ਖ਼ਾਤਰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੇ। ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਧਰਮਾਂ ਗੁਰੂਆਂ, ਪੀਰਾਂ, ਨਬੀਆਂ, ਔਲੀਆਂ, ਰਸੂਲਾਂ, ਸੰਤਾਂ-ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ਾਂ, ਭਗਤਾਂ, ਸੂਫ਼ੀ ਦਰਵੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਸੰਸਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਹਿਮਾਂ-ਭਰਮਾਂ, ਪਾਖੰਡਾਂ, ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਖੂਹ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਸੱਚ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦਰਸਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ-ਜਾਚ, ਸਦਾਚਾਰਕ ਨਿਯਮ ਸਿਖਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਲੋਕਾਈ ਨੂੰ ਬੁਰਾਈ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਵੀ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਧਰਮ ਨੂੰ, ਦੂਰ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਮੰਨਣ ਚੰਗੇ ਇਨਸਾਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬੇ-ਦੀਨੇ ਅਤੇ ਅਧਰਮੀ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਅਕਸਰ ਅਸੂਲਾਂ ਦੇ ਪੱਕੇ, ਵਾਅਦਾ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੇ ਫ਼ਰਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਕਰੱਤਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਇਮਾਨਦਾਰ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਤੇ ਬਨਸਪਤੀ ਦਾ ਭਲਾ ਮੰਗਣ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਇਹ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਕਿ ਜਿਹੜੇ ਆਸਤਿਕ ਨਹੀਂ ਉਹ ਮਾੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਕਿਤੇ ਵੀ ਚੰਗੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਸੁਭਾਇਮਾਨ ਪੰਦਰਾਂ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੂਫ਼ੀਅਤ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਲੋਂ ਅਣਗੌਲੇ ਰਹੇ। ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਦਸ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ, ਦੂਜੇ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਭਗਤੀ ਮੱਤ, ਭਗਤੀ ਮੱਤ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿਧਾਂਤ, ਭਗਤੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਵਿਕਾਸ ਉੱਪਰ ਗਹਿਰ ਗੰਭੀਰ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਚੌਥੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿਚ ਦਰਜ ਭਗਤ ਸਾਹਿਬਾਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਅੱਗੇ ਤੋਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਦਰਾਂ ਭਗਤਾਂ ਵਿਚ ਸੰਤ ਕਬੀਰ ਜੀ, ਸੰਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ, ਸੰਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ, ਸੁਆਮੀ ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ, ਭਗਤ ਜੈ ਦੇਵ ਜੀ, ਭਗਤ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਜੀ, ਭਗਤ ਬੇਣੀ ਜੀ, ਭਗਤ ਪਰਮਾਨੰਦ ਜੀ, ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ, ਭਗਤ ਰਾਜਾ ਪੀਪਾ ਜੀ, ਭਗਤ ਰੈਣ ਜੀ, ਭਗਤ ਸਧਨਾ ਜੀ, ਭਗਤ ਸੂਰਦਾਸ ਜੀ, ਭਗਤ ਸ਼ੇਖ ਭੀਖਨ ਜੀ, ਹਜ਼ਰਤ ਬਾਬਾ ਸ਼ੇਖ ਫ਼ਰੀਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਬਾਣੀ ਸੰਬੰਧੀ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਪਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅਗਲੇ ਅਤੇ ਪੰਜਵੇਂ ਭਾਗ ਵਿਚ ਸੂਫ਼ੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਂ, ਛੇਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਸੂਫ਼ੀਅਤ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਸੱਤਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਸੂਫ਼ੀ ਦਰਵੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਵਿਚ ਸੂਫ਼ੀ ਮੱਤ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਫਿਲਾਸਫ਼ੀ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅੱਠਵੇਂ ਭਾਗ ਵਿਚ ਅਣਗੌਲੇ ਸੂਫ਼ੀ ਦਰਵੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ 20 ਦੇ ਕਰੀਬ ਸੂਫ਼ੀ ਦਰਵੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੰਦਗੀ ਸੰਬੰਧੀ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਕਰਨ ਦਾ ਸਫ਼ਲ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਹਜ਼ਰਤ ਸੱਯਦ ਅਹਿਮਦ ਸੁਲਤਾਨ ਲੱਖਦਾਤਾ ਪੀਰ, ਹਜ਼ਰਤ ਸੱਯਦ ਕੁਤਬ ਅਲੀ ਸ਼ਾਹ ਦੂਲੋ, ਹਜ਼ਰਤ ਜਨਾਬ ਪੰਡਤ ਯੋਗਰਾਜ, ਹਜ਼ਰਤ ਬਾਬਾ ਮੌਲੇ ਸ਼ਾਹ, ਹਜ਼ਰਤ ਸਾਈਂ ਮਨਜ਼ੂਰ ਸ਼ਾਹ, ਹਜ਼ਰਤ ਸਾਈਂ ਵਰਿੰਦਰਪਾਲ ਕੌਸ਼ਲ, ਹਜ਼ਰਤ ਸੱਯਦ ਅਬਦੁੱਲਾ ਸ਼ਾਹ ਕਾਦਰੀ, ਮੰਢਾਲੀ ਸ਼ਰੀਫ਼, ਹਜ਼ਰਤ ਦਾਤਾ ਗੁਲਾਮੀ ਸ਼ਾਹ, ਹਜ਼ਰਤ ਦਾਤਾ ਅਲੀ ਅਹਿਮਦ ਕਾਦਰੀ, ਹਜ਼ਰਤ ਸਯਦ ਪੀਰ ਹਸਨ ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ, ਹਜ਼ਰਤ ਸਯਦ ਸਾਈਂ ਜੁਮਲੇ ਸ਼ਾਹ ਉਦੇਸੀਆਂ ਸ਼ਰੀਫ਼, ਹਜ਼ਰਤ ਗੁਲਾਮ ਮਹੀਉਂਦੀਨ ਖਾਨ ਕਾਦਰੀ, ਹਜ਼ਰਤ ਸਾਈਂ ਲੱਭੂ ਸ਼ਾਹ, ਹਜ਼ਰਤ ਜਨਾਬ ਜੋਹ ਅਲੀ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤ, ਹਜ਼ਰਤ ਬਾਬਾ ਮੌਲਾ ਰਾਮ ਬੰਸਰੀ ਵਾਲੇ, ਹਜ਼ਰਤ ਦਾਤਾ ਮਲੰਗ ਸ਼ਾਹ ਚੱਠਿਆਂ ਵਾਲੇ, ਹਜ਼ਰਤ ਬਾਬਾ ਆਤੂ ਸ਼ਾਹ ਚਿਸ਼ਤੀ, ਹਜ਼ਰਤ ਬਾਬਾ ਮਾਧੋ ਸ਼ਾਹ ਚਿਸ਼ਤੀ, ਹਜ਼ਰਤ ਬਾਬਾ ਮੌਲਾ ਸ਼ਾਹ, ਚਿਸ਼ਤੀ ਸਾਬਰੀ, ਹਜ਼ਰਤ ਬਾਬਾ ਮਸਤਾਨ ਸ਼ਾਹ ਧੋਲਪੁਰ ਖ਼ਤੀਬ ਵਾਲੇ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਭਗਤੀ ਅੰਦੋਲਨ ਅਤੇ ਸੂਫ਼ੀਅਤ : ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਅਧਿਐਨ, ਭਗਤੀ ਅੰਦੋਲਨ ਅਤੇ ਸੂਫ਼ੀਅਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਸੰਗਿਕਤਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵੀ ਵਿਚਾਰੇ ਗਏ ਹਨ। ਸਹਾਇਕ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਸਾਂਭਣਯੋਗ ਤੇ ਵਿਚਾਰਨਯੋਗ ਹੈ।

-ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98143-24040


ਗਿਆਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਕੇ. ਐਲ. ਗੋਇਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਰੰਗ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 111
ਸੰਪਰਕ : 98764-82548

ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਬਹੁਤ ਨਿਰਮੋਲਕ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਕਰਮ ਜੂਨੀ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਦੁਆਰਾ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਬੰਦਗੀ ਕਰਕੇ ਇਸੇ ਜਨਮ ਵਿਚ ਮੁਕਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਰੂਹਾਨੀਅਤ ਅਤੇ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸਫਲ ਅਤੇ ਸਕਾਰਥਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਸ਼ਰਧਾ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਲੇਖ ਅਧਿਆਤਮ ਅਤੇ ਸਦਾਚਾਰ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਰੱਬ ਦੀ ਹੋਂਦ ਅਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਸਾਧੂ, ਸਤਿਗੁਰੂ, ਨਿਰੰਕਾਰ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਪਣ, ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ, ਗੁਰਸਿੱਖੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿਚ ਮਰਿਆਦਾ ਪਾਲਣ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਭਗਤੀ, ਅਨੰਦ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਰੂਪਾਂਤਰਣ, ਸਕੂਨ, ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਵਿਕਾਸ, ਚਰਿੱਤਰ ਨਿਰਮਾਣ, ਮਾਨਵਤਾ ਦੀ ਰਾਹ ਆਦਿ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਮਿਸ਼ਨ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਦਿਆਂ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਆਦਰਸ਼ਕ ਸਮਾਜ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਖਿੱਚਿਆ ਹੈ। ਦੁਖੀਆਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵੰਡਾਉਣਾ, ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਾਇਮ ਕਰਨਾ, ਨਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣਾ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਇਸ ਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਹੈ। ਕਈ ਥਾਈਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਪਰ ਬਾਣੀ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਅੰਤ ਵਿਚ ਸੰਤ ਸਮਾਗਮਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਧਿਆਤਮ ਜਗਿਆਸੂਆਂ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਮਿਸ਼ਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਲਈ ਇਹ ਇਕ ਵਧੀਆ ਸਮੱਗਰੀ ਹੈ।

-ਡਾ. ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ

 

ਰਾਵੀ ਦੇ ਆਰ ਪਾਰ
ਲੇਖਕ : ਮਾ: ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਤੰਬੜ ਨੰਦਾ ਚੌਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 116
ਸੰਪਰਕ : 98141-39065

ਰਾਵੀ ਦੇ ਆਰ ਪਾਰ ਪੁਸਤਕ ਮਾਸਟਰ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਤੰਬੜ ਨੰਦਾ ਚੌਰ ਦੀ ਪਲੇਠੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਤਜਰਬੇ ਰਾਵੀ ਦੇ ਆਰ ਪਾਰ ਦੀ ਗਾਥਾ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿਚ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ, ਭੂਗੋਲਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਆਰਥਿਕ ਤੇ ਵਿੱਦਿਅਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿਰਲੇਖ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦੁਆਬੇ, ਬਾਰ ਦਾ ਖੇਸ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਮਿਆਰ, ਗ਼ਮ ਦੇ ਗੋਲੇ, ਬਰਫ਼ ਮਲਾਈ ਵਾਲਾ, ਨੌਦਾ, ਨੌਧਾ, ਜ਼ਮੀਰ ਜਾਗੇਗੀ, ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਨਰਕ ਤਕ, ਚਾਹ, ਲੱਕੜ ਦੀ ਫੱਟੀ, ਸੈਣੀਆਂ ਦੀ ਬਾਰ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਿਟਲਰ, ਰਾਣੀ ਜ਼ਿੰਦਾ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਨਿਕਾਲੇ ਦਾ ਹੁਕਮ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਕਨੋਲੇ ਦੀ ਗੰਦਲ, ਪਰਛਾਵਾਂ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਜਾਇਓ, ਕਿੱਥੇ ਵੱਸਦਾ ਆਦਿ ਦਰਜ ਹਨ।
ਮਾਸਟਰ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੇ ਮੁੜ ਵਸੇਬੇ ਲਈ ਚੱਜ ਦੁਆਬ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚਲੇ ਜੰਗਲਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਬਾਦ ਕਰਕੇ ਜੀਣ-ਥੀਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਇਥੇ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਸਕੂਲ ਤੇ ਕਾਲਜ ਖੋਲ੍ਹੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮਾਨਸਿਕ ਪੱਖੋਂ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਬਣ ਸਕਣ, ਜਦਕਿ ਰਾਜਨੀਤੀਵਾਨਾਂ ਨੇ ਆਮ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦਾ ਘਾਣ ਕੀਤਾ ਤੇ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਚੱਲੀਆਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਸਾਂਝਾ ਨੂੰ ਤੋੜਿਆ। ਦੋਵਾਂ ਪੰਜਾਬਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਅੱਜ ਵੀ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਤਰਸ ਰਹੇ ਹਨ। ਦੋਵਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਖ਼ੈਰ ਮੰਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪਰਵਾਸ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦਾ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਰੁਝਾਨ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਨੈਤਿਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਜੀਵ ਦੀ ਬਦਲ ਰਹੀ ਚਾਲ ਨੂੰ ਰੂਪਮਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿਚ ਵਿਚਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਸੰਤਾਲੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝਾਂ ਅਤੇ ਸੰਤਾਲੀ ਦੀ ਵੰਡ ਦਾ ਸੰਤਾਪ ਅਜੇ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵਿਚ ਕਾਇਮ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ 'ਰਾਵੀ ਦੇ ਆਰ ਪਾਰ' ਵਿਚਲਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝਾਂ ਦੇ ਪੁਲ ਵਜੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਤੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸਾਰਥਕਤਾ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਬਣੇਗਾ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀ ਕਾਵਿਕਤਾ ਰਾਹੀਂ ਪਰਵਾਸ ਦੇ ਸੰਤਾਪ ਦੀ ਤਸਵੀਰਕਸ਼ੀ:
ਉਥੇ ਚੱਲਣਾ ਫਿਰਨਾ ਵੱਖਰਾ / ਉਥੇ ਦੇ ਸਿਰਨਾਵੇਂ ਵੱਖਰੇ।
ਉਥੇ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਹੈ ਵੱਖਰਾ, / ਉਥੇ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਨੇ ਵੱਖਰੇ।
ਵੱਖਰੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਹੈ ਉਥੇ ਦੀ, / ਉਸ ਵਿਚ ਕਿਤੇ ਨਾ ਗੋਤੇ ਖਾਇਓ।

-ਡਾ. ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤੁੜ
ਮੋਬਾਈਲ : 81465-42810

 


ਸੁਰਮਈ ਪੈੜਾਂ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਤੀਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਯੂਨੀਸਟਾਰ ਬੁੱਕਸ ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 295 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 156
ਸੰਪਰਕ : 94647-30555

ਸੁਰਮਈ ਪੈੜਾਂ ਡਾ. ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਤੀਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਅਮੁੱਲ ਯਾਦਾਂ ਹਨ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ ਆਪ ਹੰਢਾਈਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ : ਫਿਰੋਜ਼ਸ਼ਾਹ ਤੋਂ ਮਹਿਲਪੁਰ, ਨਵੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦੇ ਅੰਗ-ਸੰਗ, ਗੱਟੂ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ, ਨਵੇਂ ਆਸ਼ੀਆਨੇ ਦੀ ਤਲਾਸ਼, ਲਕਸ਼ਮਣੀ ਥੀਏਟਰ ਵਿਚ ਵੇਖੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ, ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਫਗਵਾੜੇ ਮਾਡਲ ਟਾਊਨ ਵਿਚ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਗਰ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ, ਅਵਤਾਰ ਸੰਧੂ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ, ਮਾਤਾ ਜੀ ਦਾ ਵਿਛੋੜਾ। ਗਿਆਨੀ ਕਾਲਜ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਓ.ਟੀ. ਕਲਾਸ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ, ਆਸੀਨੇ ਦੀ ਤਲਾਸ਼, ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਕਾਲਜ ਤੱਕ ਦਾ ਸੰਘਰਸ਼, ਇਕ ਸੈਮੀਨਾਰ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਸੈਮੀਨਾਰ ਤੱਕ, ਆਸ਼ਾ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਦੀ ਘੁੰਮਣ-ਘੇਰੀ, ਤਲਵਾੜੇ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ, ਨਵੇਂ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ, ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਉਡਾਰੀ, ਕੁੱਲੂ ਮੁਨਾਲੀ ਦੀਆਂ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਵਾਦੀਆਂ ਵਿਚ, ਕੁੱਲ ਇਕ ਅਭੁੱਲ ਯਾਦਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਜਾਂ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੜਾਅ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਤਜਰਬੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਇਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹੰਢਾਇਆ ਹੈ। ਨਵੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਜੋ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ, ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਇਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਸੁਰਮਈ ਪੈੜਾਂ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੁਰਮਈ ਪੈੜਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਪਾਠਕ ਪੜ੍ਹੇਗਾ, ਸਿੱਖੇਗਾ ਵੀ, ਸਿਖਾਏਗਾ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲੰਮੀ ਯਾਤਰਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ, ਉਮਰ ਭੋਗਦਾ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸਿਖਦਾ ਹੈ, ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੁਰਮਈ ਪੈੜਾਂ ਕਰਦਿਆਂ ਡਾ. ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸਿੱਖਿਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤਜਰਬਿਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਭੋਗਿਆ ਹੈ। ਹੰਢਾਇਆ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਲੇਖਕ ਨੇ ਜਿਥੇ ਆਪ ਸਿੱਖਿਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਥੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਇਹੋ ਉਸ ਦੀ ਕਮਾਈ ਦੌਲਤ ਹੈ।

-ਡਾ. ਅਮਰ ਕੋਮਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 88376-84173

 

1857 ਦਾ ਗ਼ਦਰ ਅਤੇ ਸਿੱਖ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਜਸਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਘੁਮਾਣ,
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਗੋਰਕੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 350 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 217
ਸੰਪਰਕ : 98146-40063

'1857 ਦਾ ਗ਼ਦਰ ਅਤੇ ਸਿੱਖ' ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਲੇਖਕ ਵਲੋਂ ਅੱਠ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਾਗਾਂ ਦੇ ਨਾਂਅ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 'ਧਰਮ ਚਲਾਵਨ ਸੰਤ ਉਬਾਰਨ; 1857 ਦਾ ਗ਼ਦਰ ਤੇ ਜੰਗੇ ਆਜ਼ਾਦੀ 'ਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ; ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਹ ਜਫ਼ਰ ਕਠਪੁਤਲੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹ; ਗ਼ਦਰ ਦੇ ਆਗੂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੰਤਵ; 1857 ਦਾ ਗ਼ਦਰ ਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ, ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ; 1857 ਦੇ ਗ਼ਦਰ ਬਾਰੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਪੜਚੋਲ'; ਅਤੇ 'ਆਜ਼ਾਦ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਾਸ਼ਿੰਦੇ ਗ਼ਦਾਰ ਕਿਉਂ?' ਹਨ। ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਮੁਢਲਾ ਆਧਾਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ, ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ, ਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ਾਸਤਰ ਆਦਿ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿਰੁੱਧ ਸੰਘਰਸ਼, ਲੜਾਈਆਂ, ਸ਼ਹਾਦਤਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਲੜਾਈਆਂ, ਚੇਲਿਆਂਵਾਲੀ ਦਾ ਯੁੱਧ, ਸਾਰਾਗੜ੍ਹੀ ਦੀ ਲੜਾਈ, ਗ਼ਦਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਭਕਨਾ ਤੇ ਹੋਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ 1857 ਈਸਵੀ ਦੇ ਗ਼ਦਰ ਦੌਰਾਨ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਗਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ, ਸਿੰਧੀਆਂ, ਹੋਲਕਰ ਤੇ ਮਰਾਠਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਵਿਰੋਧਤਾ, ਪੂਰਬੀ ਪ੍ਰਾਤਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵਿਰੋਧਤਾ, ਅਮਰੀਕਨ ਗ਼ਦਰੀ ਲਹਿਰ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਦਲ ਖ਼ਾਲਸਾ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਵਿਸਥਾਰ ਪੂਰਵਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਵਲੋਂ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਛੋਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਡਾ. ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪੜਚੋਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਅੰਤਿਮ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਹ ਜਫ਼ਰ ਬਾਰੇ ਵੀ 4 ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਤਿਹਾਸ ਲੇਖਨ ਕਲਾ ਵਿਚ ਤੱਥਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਮਹੱਤਤਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਧੇਰੇ ਚੰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਜੇਕਰ ਲੇਖਕ ਵਲੋਂ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੱਥਾਂ, ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਨੂੰ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਇਕ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਸਰੋਤ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ।

-ਮੁਹੰਮਦ ਇਦਰੀਸ
ਮੋਬਾਈਲ : 98141-71786

23-06-2024

 ਗ਼ਦਰ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪੱਖ
(ਸ਼ਹਿਰੀਅਤ ਅਤੇ ਜਾਇਦਾਦ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼)
ਲੇਖਕ : ਗੁਰੂਮੇਲ ਸਿੱਧੂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 595 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 327
ਸੰਪਰਕ : 95011-45039

ਗੁਰੂਮੇਲ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਜਾ ਕੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਫਰੈਜ਼ਨੋ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ, ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਲਗਭਗ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਗਿਆਨ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਚਾਰ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਦੋ ਅਤੇ ਦਸ ਕਿਤਾਬਾਂ ਕਵਿਤਾ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ, ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਅਨੇਕਾਂ ਮਾਣ-ਸਨਮਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਡਾ. ਗੁਰੂਮੇਲ ਸਿੱਧੂ 10 ਜੁਲਾਈ, 2022 ਨੂੰ ਸਵਰਗਵਾਸ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਗ਼ਦਰ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪੱਖ (ਸ਼ਹਿਰੀਅਤ ਅਤੇ ਜਾਇਦਾਦ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼) ਨੂੰ ਗੁਰੂਮੇਲ ਸਿੱਧੂ ਦੇ ਸਵਰਗਵਾਸ ਉਪਰੰਤ ਮੌਜੂਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰੀ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ ਹਸਤਾਖਰ ਹਰਜਿੰਦਰ ਕੰਗ ਵਲੋਂ ਇੰਡੋ-ਅਮੈਰੀਕਨ ਹੈਰੀਟੇਜ ਫੋਰਮ, ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਸਿੱਧੂ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਸਕਰਨ ਵਿਚ ਡਾ. ਗੁਰੂਮੇਲ ਸਿੱਧੂ ਦੀਆਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਛਪੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿਚੋਂ ਦੋ ਲੇਖ 'ਕਾਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ ਅਤੇ ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ ਵਿਚ ਇਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ' ਅਤੇ 'ਜੇ.ਜੇ. ਸਿੰਘ ਅਮਰੀਕਰਨ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣਕਾਰ' ਸੁਖਜਿੰਦਰ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੁਆਰਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ, ਸੰਘਰਸ਼, ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ ਦਾ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਉਣਾ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅਮਰੀਕਾ, ਕੈਨੇਡਾ, ਯੂਰਪ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਗ਼ਦਰੀ ਯੋਧਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਇਕ-ਦੂਸਰੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨੇ, ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੈਸਾ, ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਧਨ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨੇ ਅਤੇ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਜੱਦੋ-ਜਹਿਦ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਦੇਸ਼ਾਂ-ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਸੰਘਰਸ਼ 1907 ਤੋਂ 1947 ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ 2 ਦੀਆਂ ਇਸ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਕੁਝ ਅਤਿ-ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ ਪੈਸੀਫਿਕ ਕੋਸਟ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ, 1913 ਈਸਵੀ ਦੌਰਾਨ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਸਾਨਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਵਿਖੇ ਦਫ਼ਤਰ 'ਯੁਗਾਂਤਰ ਆਸ਼ਰਮ' ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਆਦਿ ਹੋਣਾ ਸੀ। ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਪੱਖ ਹੈ ਭਾਵ ਅਨੇਕਾਂ ਗ਼ਦਰੀ ਯੋਧੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਲਈ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਅਮਰੀਕਾ ਗਏ, ਪਰੰਤੂ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਪਰਤੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਅਨੇਕਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿੱਖ ਵੀ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੈਲੇਫੋਰਨੀਆ ਸੂਬੇ ਵਿਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਕਾਨੂੰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਦੱਖਣ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਜ਼ਮੀਨ ਖਰੀਦਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੁਢਲੇ ਅਧਿਕਾਰ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬਆਂ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਨੂੰ ਠੇਕੇ 'ਤੇ ਲੈ ਕੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਜ਼ਮੀਨਾਂ, ਜਾਇਦਾਦਾਂ, ਆਪਣੇ ਹੱਕਾਂ, ਮੁਢਲੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਆਦਿ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮੁਢਲੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਕੰਬੋਅ ਜਾਤੀ ਦੇ ਥਿੰਦ ਗੋਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਦਾਦੇ-ਪੜਦਾਦੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਭਰਤੀ ਸਨ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ. ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨਾਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬਦਸਲੂਕੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਈ ਸੀ। ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਸਤਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ, ਭਾਰਤੀਆਂ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰਤਾ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿਵਾਉਣ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਲੜਾਈ ਲੜੀ, ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਕੱਟੀਆਂ, ਨਸਲੀ ਵਿਤਕਰੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਇਆ ਪਰੰਤੂ ਅੰਤ ਵਿਚ ਬਰਾਬਰਤਾ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਫ਼ਲ ਹੋਇਆ। ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ, ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ ਦੇ ਜੀਵਨ, ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ, ਪਾਖਰ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਬਾਰੇ ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੱਥਾਂ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇਹ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੋਜ ਕਿਤਾਬ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਕਰਨ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ੍ਰੋਤ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇਗੀ।

-ਮੁਹੰਮਦ ਇਦਰੀਸ
ਮੋਬਾਈਲ : 98141-71786

ਜੇ ਬੰਦਾ 'ਬੰਦਾ' ਬਣ ਜਾਏ
ਲੇਖਕ : ਬਿਕਰਮਜੀਤ ਨੂਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਕੇ. ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਬੁਢਲਾਡਾ, ਮਾਨਸਾ
ਮੁੱਲ : 295 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 122
ਸੰਪਰਕ : 94640-76257

ਬਹੁਵਿਧਾਵੀ ਲੇਖਕ ਬਿਕਰਮਜੀਤ ਨੂਰ ਦੇ ਹੁਣ ਤੱਕ 9 ਮਿੰਨੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ, 4 ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 4 ਨਾਵਲ ਅਤੇ ਇਕ ਜੀਵਨੀ, ਇਕ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਆਦਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਲੇਖ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਜੇ ਬੰਦਾ 'ਬੰਦਾ' ਬਣ ਜਾਏ' ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਦਰਜਨ ਲੇਖ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਲੇਖ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਤਮ ਕਥਾਤਮਿਕ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਦਾ ਡੂੰਘਾ ਜੀਵਨ ਅਨੁਭਵ ਝਲਕਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦਾ ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਸੰਸਾਰ ਉਸ ਦੇ ਬਚਪਨ, ਲੜਕਪਨ, ਸਕੂਲੀ ਜੀਵਨ, ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਦਾ ਕੱਚ-ਸੱਚ, ਜਵਾਨੀ, ਬੁਢਾਪਾ, ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ, ਸਮਾਜ, ਵਹਿਮਾਂ-ਭਰਮਾਂ, ਸੰਚਾਰ ਕ੍ਰਾਂਤੀ, ਸਾਹਿਤਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾਵਾਂ, ਅਧਿਆਪਕੀ ਕਿੱਤਾ, ਕਿਤਾਬੀ ਦੁਨੀਆ, ਗੁਰੂਆਂ-ਪੀਰਾਂ, ਵਿਦੇਸ਼ ਯਾਤਰਾ, ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਗੁੱਝੀਆਂ ਰਮਜਾਂ, ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰਕ, ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਰੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਗੰਭੀਰ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਤੀ ਵੀ ਚਿੰਤਤ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸਦਾਚਾਰਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਪਹਿਲੂਆਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬੀਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਬਾਤ ਬਣਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਾਡੇ ਅਮੀਰ ਵਿਰਸੇ ਦੀ ਦਿਲ ਖਿਚਵੀਂ ਦਾਸਤਾਨ ਵੀ ਅੰਕਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਥਲੇ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਹਰੇਕ ਲੇਖ ਪੜ੍ਹਣ, ਮਾਣਨ ਅਤੇ ਸਾਂਭਣ ਯੋਗ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਹਿਤਕ ਸਮਾਗਮ ਕਰਾਇਆ, ਸ਼ਰਾਬ ਆਪੋ-ਆਪਣਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ, ਸੈਣਤਾ ਹਨ ਜਾਣਕਾਰਾਂ ਵਾਸਤੇ, ਆਓ ਦਾਗ਼ਿਸਤਾਨੀ ਬਣੀਏ, ਜੇ ਬੰਦਾ 'ਬੰਦਾ' ਬਣ ਜਾਏ, ਘੁੰਡ ਚਕਾਈ ਦਾ ਪੰਗਾ, ਬੁਢਾਪੇ ਦਾ ਅਨੰਦ ਅਤੇ ਦੁੱਕੀਆਂ, ਪੰਜੀਆਂ ਦਸੀਆਂ, ਪਵਿੱਤਰ-ਪਾਪੀ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਾਥ, ਚਾਚੇ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਆਦਿ ਲੇਖ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੜ੍ਹਣ ਨੂੰ ਚਿੱਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਲੇਖ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਉਸ ਵਿਚ ਪਾਠਕ ਵੀ ਆਪਣਾ ਭੂਤ-ਵਰਤਮਾਨ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇਖਣ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਡੰਘੀਆਂ ਪਰਿਵਾਰਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦੀਆਂ ਰਮਜਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੋਣ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਇਤਿਹਾਸਕ, ਮਿਥਿਆਸਕ, ਵਿਗਿਆਨਕ, ਸਾਹਿਤਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਖਾੜੇ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਸੰਜੋ ਕੇ ਦਿਲਚਸਪ ਅਤੇ ਗਿਆਨਵਰਧਕ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਬੇਸ਼ੱਕ ਭਾਸ਼ਾ ਸਰਲ, ਸਹਿਜ ਤੇ ਮੁਹਾਵਰੇਦਾਰ ਹੈ। ਪੁਆਧ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵੀ ਲਾਹੇਵੰਦ ਹੈ। ਛੋਟੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਕਈ ਲੇਖਕਾਂ, ਕਵੀਆਂ ਅਤੇ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣੇ ਕਥਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਲੇਖ ਹਰ ਉਮਰ ਦੇ ਪਾਠਕ ਦੇ ਪੜ੍ਹਣਯੋਗ ਹਨ ਅਤੇ ਰਾਹ ਦਸੇਰੇ ਦਾ ਰੁਤਬਾ ਵੀ ਹਾਸਿਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਪਾਠਕ ਇਕ ਵੱਖਰੇ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਵਿਚਰਣ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹਣ ਮਗਰੋਂ ਪਾਠਕ ਲੇਖਕ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੜ੍ਹਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਗਿਆਸਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਅਤੇ ਚਰਿੱਤਰ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਕੀਲ੍ਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਇਸ ਪਲੇਠੇ ਉੱਦਮ ਲਈ ਵਧਾਈ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹੈ।

-ਡਾ. ਧਰਮਪਾਲ ਸਾਹਿਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98761-56964


ਗੁਨਾਹਗਾਰ ਕੌਣ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਸਕਰੌਦੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਯੂਨੀਸਟਾਰ ਬੁੱਕਸ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 295 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 177
ਸੰਪਰਕ : 84276-85020

ਡਾ. ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਸਕਰੌਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਇਕ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਨਾਂਅ ਹੈ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਗੁਨਾਹਗਾਰ ਕੌਣ ਉਸ ਦੀ ਪਲੇਠੀ ਗਲਪ ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਜੋ 24 ਕਹਾਣੀਆਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿਚ ਮੁੱਖ ਸ਼ਬਦ ਸਾਹਿਤ ਰਤਨ ਡਾ. ਤੇਜਵੰਤ ਮਾਨ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਕ ਆਲੋਚਨਾ ਲੇਖ ਵਿਚ ਡਾ. ਜਸਵੀਰ ਰਾਣਾ ਨੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਸਕਰੌਦੀ ਦੀ ਕਥਾ ਚੇਤਨਾ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਬਾਰੇ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਡਾ. ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਦਾ ਬੰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਨਾਂਅ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸਕਰੌਦੀ ਲਾ ਕੇ ਉਹ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਤਮ-ਸ਼ਨਾਖ਼ਤ ਦਾ ਇਹ ਕਥਾ-ਪ੍ਰਵਚਨ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਇਕ ਐਸੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਬੰਦਾ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਮਿਲ ਲੈਣ ਵਰਗਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੰਢਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਡਾ. ਇਕਬਾਲ ਇਕ ਅਧਿਆਪਕ ਤੋਂ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਤੱਕ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦਾ ਨਾਂਅ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਹੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਇਨਸਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਸਕਰੌਦੀ ਦਾ ਕਥਾ ਜਗਤ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਆਦਰਸ਼ ਸਮਾਜ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਹਾਮੀ ਭਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਇਸ ਆਦਰਸ਼ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਉਪਰਾਲਿਆਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਜੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਵੰਡਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾ ਵਰਗ ਸੱਚੀ ਦੋਸਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ ਜਿਸ ਵਿਚ ਦੋਸਤੀ ਦਾ ਨਿੱਘ, ਸ਼ੁਕਰਾਨਾ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਰਦੇ ਹੰਝੂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਨੇ ਸੱਚੀ ਦੋਸਤੀ ਨੂੰ ਅਮੀਰੀ-ਗ਼ਰੀਬੀ ਤੋਂ ਨਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਅਹਿਸਾਸ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਵਰਗ ਵਿਚ ਉਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਰਗਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਜਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਅਸਲੀ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਵਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਚਿੱਠੀਆਂ ਦਾ ਮੋਹ, ਮੋਹ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ, ਨਾਨਕਿਆਂ ਦਾ ਮੋਹ, ਫੇਰ ਹੁਣ, ਫੌਜੀ ਦੀ ਧੀ, ਨਵੀਆਂ ਪਿਰਤਾਂ, ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ, ਸੱਚੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ, ਪ੍ਰਾਸ਼ਚਿੱਤ, ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਅਤੇ ਧੀ ਦੇ ਬੋਲ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਤੀਜੀ ਵਰਗ ਵੰਡ ਅਧਿਆਪਕ ਵਰਗ ਅਤੇ ਵਿੱਦਿਅਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਲੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਇਸ ਵਿੱਦਿਅਕ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਦਰੁੱਸਤ ਕਰਨ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਾਮਨ ਰੂਮ, ਗੁਨਾਹਗਾਰ ਕੌਣ, ਰੱਬ ਦਾ ਸ਼ੁਕਰਾਨਾ, ਅਸਲੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਕਿਆਮਤ ਦਾ ਹੁਸਨ ਇਸ ਵਰਗ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿਚ ਪੰਜ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਕਥਾ ਜਗਤ ਦੇ ਪਾਤਰ ਵੀ ਆਦਰਸ਼ ਚਰਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਹਾਮੀ ਭਰਦੇ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਰਲ ਹੈ ਅਤੇ ਲਿਖਣ ਸ਼ੈਲੀ ਬਿਆਨੀ ਹੈ। ਆਸ ਹੈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।

-ਡਾ. ਸੰਦੀਪ ਰਾਣਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98728-87551

ਨਾਰੀ-ਪਰਵਾਜ਼
ਲੇਖਿਕਾ : ਡਾ. ਰਾਜਵੰਤ ਕੌਰ ਪੰਜਾਬੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 156
ਸੰਪਰਕ : 85678-86223

ਕਰੜੀ ਮਿਹਨਤ, ਲਗਨਤਾ ਤੇ ਸਿਰਜਤਾ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ-ਯਾਨ ਲਈ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਡਾ. ਰਾਜਵੰਤ ਕੌਰ ਪੰਜਾਬੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਭਾਗ 'ਚ ਬਤੌਰ ਅਸਿਸਟੈਂਟ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਅ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਮੌਲਿਕ, ਸਾਂਝੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਅਨੁਵਾਦਤ/ਲਿਪੀਅੰਤ੍ਰਿਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤੇ ਸੰਪਾਦਿਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਨਾਰੀ ਚੇਤਨਾ ਜਗਾਉਣ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਖੋਜ ਪੁਸਤਕ 'ਨਾਰੀ ਪਰਵਾਜ਼' ਇਕ ਨਿਵੇਕਲੀ ਪਹਿਲ-ਕਦਮੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਜਗਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ 28 ਨਾਮਵਰ ਔਰਤ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਬਾਰੇ ਭਰਪੂਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਇਸਤਰੀ-ਜਾਤੀ ਦਾ ਗੌਰਵ ਅਤੇ ਰੁਤਬਾ ਬੁਲੰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਕਠਿਨਾਈਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ। ਹਰ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਬਾਰੇ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਟੀਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਗ੍ਰੰਥਾਂ, ਪੁਸਤਕਾਂ, ਰਿਸਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ 'ਚੋਂ ਉਪਲਬੱਧ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਤਰਤੀਬ ਜਨਮ-ਮਿਤੀ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਹਰ ਵਰਗ ਦੇ ਖੇਤਰ 'ਚੋਂ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਬਹੁ-ਵੰਨਗੀ ਪੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਤੇ ਰੌਚਿਕਤਾ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਮੁੱਚੀ ਨਾਰੀ ਜਗਤ ਦਾ ਉਜਵਲ ਇਤਿਹਾਸ ਸਿਰਜਣ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ 28 ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਨੇ ਚਮਤਕਾਰੀ ਤੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਰੰਭ ਰਾਬੀਆ ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਬਸਰਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸੂਫ਼ੀ ਸ਼ਾਇਰਾ ਬਣੀ ਤੇ ਖ਼ੁਦਾ ਦੀ ਸੱਚੀ ਪੈਰੋਕਾਰ ਬਣੀ। ਰਜ਼ੀਆ ਸੁਲਤਾਨ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਇਲਤੁਤਮਸ ਦੀ ਬੇਟੀ ਪਹਿਲੀ ਸੁਲਤਾਨ ਮਹਿਲਾ ਬਣੀ। ਦੌਲਤਾਂ ਦਾਈ, ਜਗਤ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਪ੍ਰਥਮ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਭਾਗਾਂਵਾਲੀ ਬਣੀ। ਬੇਬੇ ਨਾਨਕੀ ਆਪਣੇ ਵੀਰ ਨਾਨਕ ਦੇ ਰੱਬੀ ਨੂਰ ਨੂੰ ਪਛਾਨਣ ਵਾਲੀ ਆਤਮਾ ਸੀ, ਰਬਾਬ ਭੇਟਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜਸ ਖੱਟਿਆ। ਮੀਰਾਬਾਈ ਦਾ ਗਾਇਨ ਜੋ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਸੀ। ਜੀਜਾ ਬਾਈ ਇਕ ਆਦਰਸ਼ਕ ਮਾਂ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਅਤ ਕਰਕੇ ਇਕ ਨਿਰਭੈ ਜੋਧਾ ਤੇ ਸਫਲ ਸਾਸ਼ਕ ਬਣਾਇਆ। ਮਾਤਾ ਯਸੀ ਜਿਸ ਪਤੀ ਪਿਆਰ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ। ਪਿੰਡ ਚੌਂਕੀ (ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ) ਦੀ ਜੰਮਪਲ ਅਹਿੱਲਿਆ ਬਾਈ ਹੋਲਕਰ ਨੇ ਇੰਦੌਰ ਦੀ ਸ਼ਾਸਕ ਬਣ ਕੇ ਨਾਮਣਾ ਖੱਟਿਆ। ਸਵਰਨਕਾਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਮਾਣ ਮਾਤਾ ਕਿਸ਼ਨ ਕੌਰ ਜੈਤੋ ਮੋਰਚੇ ਦੀ ਮੋਹਰੀ ਨਾਇਕਾ ਸੀ। ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਪੰਡਿਤਾ ਰਾਮਾਬਾਈ ਮੁਕਤੀ ਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੋਢੀ ਮਹਿਲਾ ਲੀਡਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸੀ। ਸੁਭੱਦਰਾ ਕੁਮਾਰੀ ਚੌਹਾਨ ਹਿੰਦੀ ਦੀ ਸੁਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਕਵਿਤ੍ਰੀ/ਲੇਖਿਕਾ ਸੀ, ਮਹਾਦੇਵੀ ਵਰਮਾ ਦਾ ਨਾਂਅ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ/ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਵਿੱਤਰੀਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ੁਮਾਰ ਹੈ।
ਗਿਆਨ ਪੀਠ ਸਨਮਾਨ, ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਨ, ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਨ ਤੇ ਡੀ. ਲਿਟ ਸਨਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਆਸ਼ਾਪੂਰਨਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸਰਸਵਤੀ ਸਟੈਨੋ ਕਰਕੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੰਤੋਸ਼ ਸਾਹਨੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਲੇਖਿਕਾ, ਮਹਾ ਸ਼ਵੇਤਾ ਦੇਵੀ, ਉੱਘੀ ਲੇਖਿਕਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਗਾਸਾਸੇ ਐਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ। ਫ਼ਿਲਮੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਅਦਾਕਾਰਾ ਨਰਗਿਸ ਦੱਤ, ਗਣਿਤ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਮਹਾਂਰਥੀ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਦੇਵੀ ਨੇ ਅਲੋਕਾਰੀ ਯਾਦ ਸ਼ਕਤੀ ਲਈ, ਫਰੀਦਾ ਖ਼ਾਨੁਮ (ਗਾਇਕਾ), ਲੀਲਾ ਸੇਠ (ਮਹਿਲਾ ਮੁੱਖ ਜੱਜ), ਸੋਨਲ ਮਾਨ ਸਿੰਘ (ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤ ਖੇਤਰ), ਕਿਰਨ ਬੇਦੀ (ਪਹਿਲੀ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਪੁਲਿਸ ਵਿਭਾਗ), ਮਲਿਕਾ ਸਾਰਾਭਾਈ (ਭਾਰਤ ਨਾਟਯਮ), ਸਮਿਤਾ ਪਾਟਿਲ (ਫ਼ਿਲਮੀ ਦੁਨੀਆ) ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਵਿਚ ਇੰਦਰਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ ਨੂਈ, ਅਰੁੰਧਤੀ ਰਾਏ, ਤਸਲੀਮਾ ਨਸਰੀਨ, ਟੈਸੀ ਥਾਮਸ ਅਤੇ ਕੈਥੀ ਜਾਰਵਿਜ਼ ਬਾਰੇ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਵੇਰਵੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇੰਜ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਨਾਰੀ ਪਰਵਾਜ਼ ਦਾ ਕੋਸ਼ ਹੈ।

-ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾਊਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 98151-23900

ਸੰਵੇਦਨਾ
ਲੇਖਕ : ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ 'ਦਰਦੀ'
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 128
ਸੰਪਰਕ : 89688-37829

ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਦਰਦੀ ਦੇ ਗ਼ਜ਼ਲ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਸੰਵੇਦਨਾ' ਨੂੰ ਮੰਥਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲਿਖਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਵਕਤ ਬਿਤਾਉਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸਿਰਜਣਾ ਤੰਗੀਆਂ-ਤੁਰਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਜੂਝਦੇ ਆਮ ਆਦਮੀ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ-ਦਰਦਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਕਲਾ, ਕਲਾ ਲਈ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਕਲਾ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ ਅਤੇ ਨਿਰਪੱਖ ਹੋਣ ਦਾ ਪਰਪੰਚ ਰਚਣ ਨਾਲੋਂ ਉਹ ਪਾਲੇ ਦੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਖੜ੍ਹਨਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ:
ਮਾਰਦਾ ਅਵਾਮ ਦੇ ਹੈ ਹੱਕਾਂ
ਉੱਤੇ ਜਿਹੜਾ ਡਾਕਾ,
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਤੇ
ਕਾਨੂੰਨ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਵਾਨ ਮੈਨੂੰ।
ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਦਰਦੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਾਂਅ ਜਪਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਿਰਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਵੰਡ ਕੇ ਛਕਣ ਦੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਮਨੁੱਖ ਨਿੱਜ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਕੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਹੋਰਨਾਂ ਲਈ ਵੀ ਜਿਊਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਝੂਠੇ-ਮੂਠੇ ਕਿਸੇ ਸਵਰਗ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ ਬਲਕਿ ਇਹ ਧਰਤੀ ਹੀ ਸਾਡੇ ਲਈ ਸਹੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਸਵਰਗ ਬਣ ਜਾਵੇਗੀ। ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਕਹਿ ਜਾਣਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰੀ ਦਾ ਹਾਸਲ ਹੈ:
ਲੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੋਲ ਜਿਹੜਾ,
ਵੰਡ ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਗੁਰਬਿਆਂ ਵਿਚ,
ਕੋਲ ਆਪਣੇ ਖਾਣ ਤੇ ਬਸ
ਪੀਣ ਜੋਗਾ ਮਾਲ ਰੱਖਣਾ।
ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਨਾ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਪਰ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਦਰਦੀ ਇਕ ਅਜਿਹੇ ਬਾਕਮਾਲ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਹਨ, ਜੋ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਓਨਾ ਹੀ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਪਣਿਆਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਹੱਬਤ ਤਾਂ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਗ਼ੈਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਫ਼ਰਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰੀ ਲੋਕ-ਮਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁੜੱਤਣ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹੈ ਅਤੇ ਅਜੋਕੇ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਯੁੱਗ ਦੇ ਘੁੱਪ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ ਆਸ਼ਾ ਦੀ ਕਿਰਨ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਸ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਉਪਰਾਲੇ ਨੂੰ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

-ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 98146-28027

ਅਲੋਪ ਰੌਣਕਾਂ
ਲੇਖਕ : ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਮਲੂਕਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਕਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਰਨਾਲਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 71
ਸੰਪਰਕ : 98720-89538

ਸ਼ਾਇਰ ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਮਲੂਕਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿੱਦਿਆ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਕਾਰਜਸ਼ੈਲੀ ਬਦਲੇ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਟੇਟ ਐਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਪਲੇਠੀ ਪੁਸਤਕ 'ਅਲੋਪ ਰੌਣਕਾਂ' ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੇ ਦਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਦਸਤਕ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਪ੍ਰਵਚਨ ਦੀ ਤੰਦ ਸੂਤਰ ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਮ 'ਅਲੋਪ ਰੌਣਕਾਂ' ਤੋਂ ਸਾਡੇ ਹੱਥ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚ ਅਲੋਪ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਹੇਰਵਾ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਮਧਾਣੀਆਂ, ਕੌਲੀਆਂ, ਪਿੱਪਲਾਂ ਦੀਆਂ ਛਾਵਾਂ, ਹੱਟੀਆਂ ਭੱਠੀਆਂ ਅਤੇ ਖੱਦਰ ਦੇ ਪੌਣੇ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। ਪਦਾਰਥਕ ਚਕਾਚੌਂਧ ਵਿਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਵਿਰਾਸਤੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਦਾ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਣਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚ ਕਦੇ ਖੜ੍ਹੋਤ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਅਤੇ ਤਬਦੀਲੀ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਅਟੱਲ ਨਿਯਮ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਧੀਆਂ ਦੀ ਕਿਲਕਾਰੀ ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕੁੱਖ ਵਿਚ ਕਤਲ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਕਲੰਕ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਬਾਬੇ ਨਾਨਕ ਨੇ ਤਾਂ ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ 'ਸੋ ਕਿ ਮੰਦਾ ਆਖੀਐ ਜਿਤੁ ਜੰਮਹਿ ਰਾਜਾਨ।' ਇਸ ਕਾਵਿ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਸ਼ਾਇਰ ਵਲੋਂ ਮਮਤਾ ਦੀ ਮੂਰਤ ਮਾਂ ਬਾਰੇ ਜੋ ਨਜ਼ਮ ਲਿਖੀ ਹੈ, ਉਹ ਵਾਕਿਆ ਹੀ ਸਲਾਹੁਣਯੋਗ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰੋ. ਮੋਹਣ ਸਿੰਘ, ਉਰਦੂ ਵਿਚ ਮੁਨੱਵਰ ਰਾਣਾ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਖਲੀਲ ਜਿਬਰਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਜੇ ਕੋਈ ਸੁੱਚਮਤਾ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਹੈ 'ਮਾਂ'। ਕੁਰਾਨ ਮਜੀਦ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਜੰਨਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸ਼ਾਇਰ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਤਰੰਗਤੀ ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਵਸਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਪਰ ਜੋ ਸਕੂਨ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਮਸਫ਼ਰ ਤੋਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ। ਧੰਨੇ ਭਗਤ ਨੇ ਵੀ ਮੋਹਰ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ''ਘਰ ਕੀ ਗੀਹਨਿ ਚੰਗੀ॥ ਜਨੁ ਧੰਨਾ ਲੇਵੈ ਮੰਗੀ।'' ਇਸ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਭਾਵੇਂ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਗ੍ਰਾਫ਼ ਹੇਠਾਂ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੋ ਰਿਸ਼ਤਾ ਭੈਣ ਭਰਾ ਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਾਂ ਪੂਜਣ ਯੋਗ ਹੈ। ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਿਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਤੰਗੀਆਂ ਤੁਰਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਕੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਗੁਜ਼ਰ ਬਸਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਉਸ ਦੇ ਬੁਲੰਦ ਹੌਸਲੇ ਨੂੰ ਦਾਦ ਦੇਣੀ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਸ਼ਾਇਰ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅਧਿਆਪਕ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ 'ਜੀਰਾਂਦ' ਸਿਰਜਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਫਲਸਫ਼ਾ ਸਮਝਣ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਮ 'ਜ਼ਿੰਦਗੀ' ਰਾਹ ਦਸੇਰਾ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਵਿਭਿੰਨ ਸਰੋਕਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸ਼ਾਇਰ ਨੇ ਕਾਵਿਕ ਦਸਤਪੰਜਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਮਕਾਲੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਨਿੱਠ ਕੇ ਅਧਿਐਨ ਕਰੇ ਤਾਂ ਕਿ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚੋਂ ਹੋਰ ਬਿਹਤਰ ਕਲਾਤਮਿਕ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਅਸਾਡੇ ਸਨਮੁੱਖ ਕਰਾ ਸਕੇ। ਸ਼ਾਇਰ ਦੀ ਪਲੇਠੀ ਕਾਵਿ-ਕਿਰਤ ਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਅਫ਼ਜ਼ਾਈ ਥਾਪੜਾ ਦੇਣਾ ਤਾਂ ਬਣਦਾ ਹੀ ਹੈ।

-ਭਗਵਾਨ ਢਿੱਲੋਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 98143-78254

ਉਲਝੇ ਤਾਣੇ-ਬਾਣੇ
ਲੇਖਕ : ਵਰਿੰਦਰ ਟੱਲੇਵਾਲੀਆ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਗੋਰਕੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 180 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 120
ਸੰਪਰਕ : 94179-23777

ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਦੋ ਭਾਗ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ 34 ਕਹਾਣੀਆਂ, ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੁਮਾ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਹੈ। ਦੂਸਰੇ ਭਾਗ ਵਿਚ 32 ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਦਿਲ ਦੀ ਗੱਲ ਤਹਿਤ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹੱਡਬੀਤੀਆਂ ਜਾਂ ਅੱਖੀਂ ਵੇਖੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਕ ਅਜਾਇਬ ਟੱਲੇਵਾਲੀਆ ਨੇ ਲੇਖਕ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸਾਂਝ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਤਤਕਰੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ, ਪਿੰਡਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝ, ਸਿੱਖਿਆ, ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਪਿਆਰ, ਨੌਕਰੀ, ਪੁਸਤਕ ਛਪਵਾਉਣ ਲਈ ਮਿਲੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਆਦਿ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਟੱਲੇਵਾਲ ਬਾਰੇ ਭਰਵੀਂ ਜਾਣਕਾਰੀ 8 ਪੰਨਿਆਂ (17-24) 'ਤੇ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਟੱਲੇਵਾਲ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ, ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਪਿਆਰ, ਪਿੰਡ ਦਾ ਵਿਕਾਸ, ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਦਾਰੇ, ਪਿੰਡ ਦੀ ਮੁਹੱਬਤ, ਦਾਦਾ ਜੀ ਨਾਲ ਪਿਆਰ, ਪਰਿਵਾਰ, ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਦਿਲਚਸਪ ਯਾਦਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਰਵਾਨਗੀ ਤੇ ਰੌਚਿਕਤਾ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ 'ਰਿਸ਼ਤਾ' ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਦੋ ਜਵਾਨ ਦਿਲਾਂ ਦੀ ਮੁਹੱਬਤ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ 'ਫਰਿਸ਼ਤਾ' ਦੀ ਰਜ਼ੀਆ ਮੈਡਮ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਦਿਲੋਂ ਉਦਾਸ ਹੈ। 'ਧਰਤੀ ਹੇਠਲਾ ਬਲਦ' ਵਿਚ ਔਲਾਦ ਕੋਲੋਂ ਦੁਖੀ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ ਹੈ। ਇਕ ਰਚਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕੀ ਦੇ ਬੋਹੜ ਉਸਤਾਦ ਗਾਇਕ ਲਾਲ ਚੰਦ ਯਮਲਾ ਜੱਟ ਨਾਲ ਨੇੜਤਾ ਦਾ ਦਿਲਚਸਪ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਉਸ ਸਮੇਂ ਬਿਜਲੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦਾ ਸੀ ਤੇ ਯਮਲਾ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਦਾ ਬਿਜਲੀ ਮੀਟਰ ਸੜ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਯਮਲਾ ਜੀ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਵਿਆਖਿਆ ਸਹਿਤ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਰਚਨਾ 'ਮੈਂ ਕਿਉਂ ਲਿਖਦਾ ਹਾਂ?' ਸੰਨ 1980 ਦੀ ਲਿਖਤ ਹੈ। ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੀ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਸੰਵਾਦ, ਬਿਰਤਾਂਤ, ਦਿਲਚਸਪ ਕਥਾ ਰਸ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ, ਨਿੱਜੀ ਨਾ ਹੋ ਕੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਬਹੁਪੱਖੀ ਤਸਵੀਰ ਹਨ। ਰਚਨਾ 'ਵਿਗਿਆਨ ਤੋਂ ਦੂਰ' ਵਿਚ ਪੰਜ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਆਕਾਰ ਇਕ ਪੈਰੇ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਪੰਨਿਆਂ ਤੱਕ ਹੈ। ਕੁਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਮਿੰਨੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਨੁਹਾਰ ਹੈ।
ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਭਾਗ ਦੀ ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਰੁਮਾਂਟਿਕ ਗੀਤ, ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ, ਰੁਬਾਈਆਂ, ਟੱਪੇ ਤੇ ਬੋਲੀਆਂ ਹਨ। ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਰੂਹਾਨੀ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਸਿਰਲੇਖ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਉਲਝਣਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੈ। (ਤੈਨੂੰ ਅੱਖੀਆਂ ਨਾਲ ਪੰਨਾ 112) ਮਾਲਵਾ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਬਰਨਾਲਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੰਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਟੱਲੇਵਾਲੀਆ ਨੇ ਪੁਸਤਕ ਬਾਰੇ ਭਾਵਪੂਰਤ ਵਿਚਾਰ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਧਾਵਾਂ ਵਾਲੀ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ।

-ਪ੍ਰਿੰ: ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98148-56160

ਰਣਜੋਧ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹਲਕੇ ਫੁਲਕੇ ਅਤੇ ਵਜ਼ਨਦਾਰ ਟੋਟਕੇ
ਲੇਖਕ : ਰਣਜੋਧ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਵਿਜਡਮ ਕਲੈਕਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 151 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 150
ਸੰਪਰਕ : 98144-22744

ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਲੇਖਕ ਦੇ ਨਾਮਕਰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਟੋਟਕਿਆਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਅਜੇ ਇਸ ਵਿਧਾ ਦਾ ਢੁਕਵਾਂ ਨਾਮਕਰਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਟੋਟਕਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਆਣਪਾਂ ਜਾਂ ਸਿਆਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਮੁਖੜੇ ਖ਼ੁਦ ਸਿਆਣਪਾਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਮੁਹਾਵਰੇ ਅਤੇ ਅਖਾਉਤਾਂ ਵੀ ਇਹੀ ਸਿਆਣਪਾਂ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਕਈ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਟੋਟਕਿਆਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾਏ ਹਨ। ਕਈ ਲੇਖਕ ਜਿਵੇਂ ਸ. ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਪੂਰ ਇਸ ਵਿਧਾ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹੀ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਟੋਟਕਿਆਂ ਬਾਰੇ ਇਹੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਹਰ ਸ਼ਾਇਰ ਸਾਰੇ (ਸ਼ੇਅਰ ਆਪਣੇ ਤਨ-ਮਨ ਉੱਤੇ ਹੰਢਾਉਂਦੇ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਖਿਆਲਤ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵਸਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ) ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਟੋਟਕੇ ਵੀ ਕੋਈ ਲੇਖਕ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਪਰਖ ਕੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਸਗੋਂ ਖਿਆਲ ਕਰਕੇ ਲਿਖ ਹੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਤਤਕਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤਤਕਰਾ ਸਹਿਜ ਨਹੀਂ। ਹਾਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਲਾਸੀਫਾਈਡ ਕਰਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਹੇਠ ਰੱਖ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤਤਕਰਾ ਬਣ ਵੀ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਕਾਰਜ ਵਾਸਤੇ ਵੱਡੀ ਮਿਹਨਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਲੇਖਕ ਨੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਲੇਖਕ ਰਣਜੋਧ ਸਿੰਘ ਇਨ੍ਹਾਂ ਟੋਟਕਿਆਂ ਦਾ ਸੋਮਾ ਫੇਸਬੁੱਕ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਫੇਸਬੁੱਕ ਉੱਤੇ ਆਹਮੋ-ਸਾਹਮਣੇ ਕਿਸੇ ਟੋਟਕੇ ਦਾ ਮੁੱਲ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਓ ਉਸ ਦੇ ਕੁਝ ਟੋਟਕਿਆਂ ਦਾ ਸੁਆਦ ਚਖਦੇ ਹਾਂ।
-ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਵੱਲ ਦੋਸਤੀ ਦਾ ਹੱਥ ਵਧਾਓ ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਪਿਸਤੌਲ ਦੇਣਾ ਮੂਰਖਤਾ ਹੈ।
-ਜਿੰਨੇ ਸਿਆਣੇ ਸਭ ਲੁਧਿਆਣੇ।
-ਅਸਲੀ ਗਿਆਨ, ਆਪਣੀ ਗਿਆਨਤਾ ਦੀ ਹੱਦ ਦਾ ਪਤਾ ਹੋਣਾ ਹੈ।
-ਜੀਵਨ ਅਨੰਦ ਹੈ ਰੱਬ ਦਾ ਪਿਆਰ ਪਰਮਾਨੰਦ।
-ਭਰੀ ਹੋਈ ਜੇਬ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਖਾਲੀ ਜੇਬ ਨੇ ਇਨਸਾਨਾਂ ਦੀ।
-ਮੈਂ ਇਕੱਲੇ ਰਹਿਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰਾਂਗਾ, ਖਾਹ-ਮਖਾਹ ਦੀ ਭੀੜ ਨਾਲੋਂ।
-ਨਫ਼ਰਤ ਓਥੇ ਹੀ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਘਾਟ ਹੋਵੇ।
-550 ਸਾਲ ਬਾਣੀ ਤੇ ਬਾਣੇ ਨਾਲ
-ਜੀਵਨ ਜਿੰਨਾ ਸਾਦਾ ਰਹੇਗਾ, ਓਨਾ ਹੀ ਘਰ ਕਾਬਾ ਰਹੇਗਾ।
-ਜਿੱਤ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕਾਬਲੀਅਤ ਵਧਾਓ, ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਤਾਂ ਲਾਟਰੀ ਹੀ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਕਰੀਬ 150 ਸਫ਼ੇ ਹਨ ਅਤੇ ਔਸਤ ਹਰ ਸਫ਼ੇ ਉੱਤੇ 6 ਟੋਟਕੇ ਹਨ। ਇਸ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ 900 ਟੋਟਕੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਪਾਠਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਟੋਟਕਿਆਂ ਤੋਂ ਸੇਧ ਲੈਣੀ ਚਾਹੇ ਤਾਂ ਉਹ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।

-ਸੁਲੱਖਣ ਸਰਹੱਦੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 94174-84337

ਹੱਕ : ਪਿਰਤ ਤੇ ਪਰਤਾਂ
ਸੰਪਾਦਕ: ਡਾ. ਜਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ: ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ: 300 ਰੁਪਏ ਸਫ਼ੇ: 152
ਸੰਪਰਕ : 94174-78446

ਸਵਰਾਜਬੀਰ ਦੇ ਅੱਠਵੇਂ ਚਰਚਿਤ ਨਾਟਕ 'ਹੱਕ' ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰਖ/ ਪੜਚੋਲ ਕਰਦੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ 'ਹੱਕ: ਪਿਰਤ ਤੇ ਪਰਤਾਂ' ਵਿਚ ਨਾਟਕ ਕਲਾ ਬਾਰੇ ਗੂੜ੍ਹ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਉਘੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਘੋਖਵੇਂ ਨਜ਼ਰੀਏ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਰੰਗਮੰਚ ਸਿਰਮੌਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਕੇਵਲ ਧਾਲੀਵਾਲ ਦਾ ਕਥਨ ਅਨੁਸਾਰ 'ਹੱਕ' ਨਾਟਕ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਨੇ ਵੰਗਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਵਲਵਲਿਆਂ ਦੀ ਕਲਾਤਮਿਕ ਰੂਪ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਲਈ ਪੰਜਾਬੀ ਰੰਗਮੰਚ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਖੋਜਾਰਥੀ ਬਣਨਾ ਪਵੇਗਾ। ਹੱਕੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਗੱਲ ਤੋਰਦਿਆਂ ਦੇਸਰਾਜ ਕਾਲੀ ਨੇ ਜਾਤਾਂ-ਪਾਤਾਂ ਵਿਚਲੇ ਅਸਾਵੇਂ ਹੱਕਾਂ ਉਪਰ ਬੇਬਾਕੀ ਨਾਲ ਉਂਗਲ ਧਰੀ ਹੈ। ਸਤਿਆਪਾਲ ਗੌਤਮ ਨੇ 'ਮੰਝਿ ਵਿਸੂਲਾ ਬਾਗ' ਸਿਰਲੇਖ ਰਾਹੀਂ ਕੁਦਰਤੀ ਹਰਿਆਵਲ/ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਸੋਹਜਮਈ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਬਨਾਉਟੀ/ਅਖੌਤੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਕਦਾਚਿਤ ਮੁਕਾਬਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ, ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਰਾਕੇਸ਼ ਰਮਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਨਵੀਂ ਬਹਿਸ ਛੇੜਨ ਵਾਲਾ 'ਹੱਕ' ਨਾਟਕ ਪਿੰਡਾਂ 'ਚੋਂ ਗੁਆਚ ਰਿਹਾ ਅਸਲ ਪਿੰਡ, ਗ਼ੈਰ ਬਰਾਬਰੀ, ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਅਨਿਆਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਰੋਸ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਤੇ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਇਕ ਕਿੱਸਾ ਹੈ। ਐਸ਼ ਭਰੇ ਕੁਕਰਮਾਂ ਦੀ ਭਾਈਵਾਲੀ ਜਦ ਆਪਣੀ ਹੀ ਇੱਜ਼ਤ ਉਤੇ ਹਮਲਾਵਰ ਹੋ ਜਾਏ ਤਾਂ ਕੁਕਰਮ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦਿਸਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕੋਹਜ ਭਰੀ ਭਾਈਵਾਲੀ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਕਰਕੇ ਹੀ ਬਚਨੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਹੱਥ ਧੋਣੇ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਡਾ. ਅਮਨਦੀਪ ਕੌਰ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿਚ 'ਹੱਕ' ਨਾਟਕ ਕੁਦਰਤੀ ਵਸੀਲਿਆਂ, ਮਨੁੱਖੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਨੈਤਿਕਤਾ ਤੇ ਅਨੈਤਿਕਤਾ ਸਾਂਝ, ਧਰਮ ਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਰਮਕਾਂਡ ਦੀ ਦਵੰਦਮਈ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸੀ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਉਭਾਰ ਹੈ।
ਹਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੋਡੇ ਨੇ ਪਰਾਏ ਹੱਕਾਂ ਉਤੇ ਡਾਕਾ ਮਾਰਨਾ ਜਗੀਰੂ ਸੋਚ ਵਲੋਂ ਆਪਣਾ ਜੱਦੀ ਪੁਸ਼ਤੀ ਹੱਕ ਸਮਝਣ, ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ 'ਹਕੂਕ ਲਈ ਜੂਝਦੀ ਔਰਤ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ : ਹੱਕ', ਸਤਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੇ ਨਾਟਕ 'ਹੱਕ' ਵਿਚਲੇ ਲੋਕਧਾਰਾਈ ਪਾਸਾਰ (ਧਾਗੇ ਤਵੀਤਾਂ ਤੇ ਅਥਾਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਅਣਖੀ ਤੇ ਬੇਅਣਖੀ ਬਿਰਤੀ ਆਦਿ), ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਯੁੱਗ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੀ ਗਾਥਾ ਨਾਟਕ 'ਹੱਕ' ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ਉਥੇ ਖੁਦ ਨਾਟਕਕਾਰ ਸਵਰਾਜਬੀਰ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਾਟਕ ਦੀ ਲੇਖਣੀ ਸਮੇਂ 'ਹੱਕ' ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਅਤੇ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਦਾ ਹੱਕ ਬਦੋ ਬਦੀ ਆਪ-ਮੁਹਾਰੇ ਹੀ ਫੁੱਟਦਾ ਗਿਆ ਤੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਰਚਦਾ ਮਿਚਦਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਆਖਰ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਭਗਵਾਨ ਜੋਸ਼, ਮਾਧਵੀ ਕਟਾਰੀਆ , ਮੁਹੰਮਦ ਸੋਹਲ, ਅਮਨਦੀਪ ਕੌਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਲੇਖ ਤੇ ਸਪਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਵਲੋਂ ਸਵਰਾਜਬੀਰ ਨਾਲ ਇੰਟਰਵਿਊ ਨਾਟਕ 'ਹੱਕ' ਦੀ ਅਲੋਚਨਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਭਾਵਪੂਰਤ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਕਈ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦਿਆਂ ਮਨੋਮਨੀ ਜੂਝਣਾ ਹੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਧਨ ਕੁਬੇਰਾਂ ਵਲੋਂ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਲਿਤਾੜਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੁੱਟ ਖਸੁੱਟ ਦੀ ਇਹ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਯੁੱਗ ਯੁਗਾਂਤਰਾਂ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਚਲਦੀ ਹੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ।

-ਮਾ: ਲਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਈਆ ਹਵੇਲੀਆਣਾ
ਵਟਸਐਪ : 98764-74858

ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਡਾਂ
ਲੇਖਕ : ਉਜਾਗਰ ਸਿੰਘ ਭੰਡਾਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 100
ਸੰਪਰਕ : 98726-37177

'ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਡਾਂ' ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਉਜਾਗਰ ਸਿੰਘ ਭੰਡਾਲ ਹੁਰਾਂ ਦੀ ਕਿਰਤ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ 'ਮਾਂ ਦੀ ਲਾਡਾਂ' ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 'ਪਿਆਰ ਦੀ ਕਦਰ' ਤੱਕ ਲਗਭਗ 81 ਸਰੋਦੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੀਤ, ਗ਼ਜ਼ਲ ਅਤੇ ਸਰੋਦੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਆਦਿ ਕਾਵਿ-ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਸੁਚੱਜੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ 'ਮਾਂ' ਦੀਆਂ ਰਹਿਮਤਾਂ ਅਤੇ ਮਮਤਾ ਭਰੀ ਵੇਦਨਾ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਮਰਪਣ ਵਿਚ ਹੀ ਤਿੰਨ ਇਸਤਰੀ ਰੂਪਾਂ : ਮਾਂ, ਭੈਣ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਿੱਘੇ ਪਿਆਰ, ਮੋਹ-ਮਮਤਾ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਪਾਕੀਜ਼ਦਗੀ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟਾਉਂਦਿਆਂ, ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚਲੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ, ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ , ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਰਵਾਇਤਾਂ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਅਨੁਕੂਲਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਾਵਿਕ-ਜੁਗਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਦੀਆਂ ਇਹ ਸਤਰਾਂ ਪ੍ਰਸੰਗਿਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿਚ ਜਿਥੇ ਸਹਾਇਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਥੇ ਹੀ ਕਵੀ ਦੇ ਕਰਤੱਵ ਵਲ ਵੀ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। 'ਕਵੀ ਲਿਖ ਕੇ' ਕਵਿਤਾ ਨੇ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ, ਬੋਲ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਦੀਆਂ ਤੱਕ ਗੂੰਜਦੇ ਨੇ, ਕਵੀ ਮਿੱਤਰ ਨੇ ਹੱਸਦੇ ਹਸਾਉਂਦਿਆਂ ਦੇ, ਕਵੀ ਰੋਂਦਿਆਂ ਦੇ ਹੰਝੂ ਪੂੰਝਦੇ ਨੇ। ਮਾਂ ਦੀ ਮਮਤਾ ਨਾਲ ਹੀ 'ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਡਾਂ', 'ਮਾਂ ਦੀ ਮਮਤਾ', 'ਮਾਵਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਛਾਵਾਂ', 'ਮਾਂ' ਆਦਿ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਮਾਵਾਂ : ਮਾਂ ਜਣਨੀ, ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਮਾਂ ਧਰਤੀ ਨਾਲ 'ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ', 'ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਿੱਟੀ', 'ਨੀ ਮਿੱਟੀਏ', 'ਵਤਨ ਦੀ ਮਿੱਟੀ', 'ਨੀ ਕਲਮੇ', 'ਦੁੱਖ ਪਰਦੇਸਾਂ ਦੇ', 'ਆਪਣਾ ਵਤਨ', 'ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦਾ ਆਸ਼ਕ' ਆਦਿ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਉਪਰੋਕਤ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚਲੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ : ਮਾਂ, ਪਿਓ, ਧੀ, ਪੁੱਤਰ, ਮਾਂ ਬੋਲੀ, ਮਾਂ ਧਰਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵੇਦਨਾਵਾਂ, ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ ਦਾ ਮਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਗਟਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ 'ਲਹੂ' ਅਤੇ 'ਅ-ਲਹੂ' ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ, ਸਾਰਥਿਕਤਾ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮੰਨੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕਾਵਿ-ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸਰਲਤਾ, ਸਾਦਗੀ ਵੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗੁਣ ਅਨੁਭਵ ਕਾਵਿ-ਪਾਠਕ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰੇਗਾ। 'ਬੰਦੇ ਦੇ ਪੈਰੀ' ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਬੋਲ ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ 'ਚ ਦੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ:
ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਖ਼ੂਨ ਖ਼ਰਾਬਾ
ਕਰਦੇ ਧਰਮਾਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕ
ਰੱਬ ਦੀ ਜੇਬ ਵੀ ਕੱਟ ਲੈਂਦੇ,
ਗੋਲਕ ਦੇ ਤੋੜ ਤਾਲੇ ਲੋਕ।
ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਹੈ। ਉਜਾਗਰ ਸਿੰਘ ਭੰਡਾਲ ਹੁਰਾਂ ਨੂੰ ਹਾਰਦਿਕ ਵਧਾਈ। ਆਮੀਨ!

-ਸੰਧੂ ਵਰਿਆਣਵੀ (ਪ੍ਰੋ.)
ਮੋਬਾਈਲ : 98786-14096

ਕੂੰਜਾਂ
ਲੇਖਕ : ਜਸਵਿੰਦਰ ਰੱਤੀਆਂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 495 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 376
ਸੰਪਰਕ : 95011-45039

ਜਸਵਿੰਦਰ ਰੱਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨਵ ਕਿਰਨ (ਨਾਵਲ) 1996, ਹੱਥੀਂ ਤੋਰੇ ਸੱਜਣਾਂ ਨੂੰ (ਨਾਵਲ ) 2001, ਨਜੂਮੀ (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) 2015, ਕੰਡਿਆਲੇ ਸਾਕ (ਨਾਵਲ) 2021 ਆਦਿ ਹਨ। ਹੱਥਲਾ ਨਾਵਲ ਕੂੰਜਾਂ ਜਸਵਿੰਦਰ ਰੱਤੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤਜਰਬਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਹੋਂਦ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੂੰਜਾਂ ਦੀ ਉਡਾਰੀ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਕੂੰਜਾਂ ਸਰਦ ਰੁੱਤ ਵਿਚ ਗਰਮ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵੱਲ ਪਰਵਾਸ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। 'ਕੂੰਜਾਂ' ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਵਰਤ ਕੇ ਪਰਵਾਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਕਾਰਜ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਰੂਪਮਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕਥਾਨਕ ਦੇਸੀ ਕੂੰਜਾਂ ਵਜੋਂ ਉਭਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਪ ਕਥਾਨਕ ਜੀਵਨ ਹਯਾਤੀ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਨਾਲ ਦਵੰਦ ਰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਬਿਰਤਾਂਤ ਅੰਦਰ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੀ ਜੁਗਤ ਨਾਲ ਕਰੋਨਾ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਕਾਰਨ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਨਿਰਾਸ਼ ਤਸਵੀਰ ਉਭਰਦੀ ਹੈ। ਕਰੋਨਾ ਕਾਰਨ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਮੌਤ ਦੇ ਮੂੰਹ ਜਾ ਪਏ। ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਸਹਿਮ ਤੇ ਡਰ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਨੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝਾ ਨੂੰ ਤੋੜਿਆ ਪਰ ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਨੇ ਆਸ ਦੀ ਕਿਰਨ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ। ਕਾਲੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਜੋਂ ਦਿੱਲੀ ਬਾਰਡਰਾਂ ਉੱਤੇ ਹੱਕ-ਸੱਚ ਤੇ ਆਪਣੇ ਖੇਤਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਕਰੋਨਾ ਦੀ ਦਹਿਸ਼ਤ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਲੱਗੀ ਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਨੀਤੀਆਂ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਹੋਇਆ। ਨਾਵਲ ਦੀ ਪਾਤਰ ਬਲਜੀਤ ਕੌਰ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਕਿਸਾਨੀ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਹਲੂਣਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਨਾਵਲੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਆਮ ਜੀਵਨ ਦੀ ਤਸਵੀਰਕਸ਼ੀ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਆ ਰਹੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਹੱਲ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉਠਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਸਰਕਾਰਾਂ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਆਮ ਲੋਕਾਈ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਸੋਚਣ। ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਵਧ ਰਹੀ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਧੰਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਰਪੰਚ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੁਲਿਸ ਤੰਤਰ ਤੇ ਨੇਤਾ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ ਪਰ ਬਲਜੀਤ ਦੁਆਰਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਆਰੰਭਿਆ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਾਮਯਾਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਸਰਪੰਚ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦਿਵਾਉਣ ਵਿਚ ਸਫ਼ਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਥੇ ਨਾਵਲ ਦਾ ਸਾਕਾਰਾਤਮਕ ਪੱਖ ਉਭਰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ 'ਪਾਪ ਦਾ ਖਾਤਮਾ' ਤੇ 'ਸੱਚ' ਦੀ ਜਿੱਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਦੂਜਾ ਭਾਗ 'ਵਲਾਇਤੀ ਕੂੰਜਾਂ' ਬਿਰਤਾਂਤ ਅਧੀਨ ਜਗਮੀਤ ਇੰਗਲੈਂਡ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਭਾਗ ਵਿਚ ਪਰਵਾਸ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਰੂਪਮਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੀ ਜੀਵਨ ਹਯਾਤੀ ਤੇ ਖਿਚੋਤਾਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਵਿਕਰਮ, ਚੰਨੀ ਤੇ ਸ਼ਰਨ ਵਰਗੇ ਪਾਤਰ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਇੰਗਲੈਂਡ ਆ ਵਸੇ ਹਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਰਵਾਇਤੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਜੈਟੀ ਵਰਗੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਜੋਂ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਟੱਡੀ ਬੇਸ ਉੱਤੇ ਆਏ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੇ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ

16-06-2024

 ਪਾਪਾ, ਵੀ ਆਰ ਫਰੈਂਡ ਯਾਰ!
ਸੰਪਾਦਕ : ਅਨੇਮਨ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਆਰਸੀ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 650 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 304
ਸੰਪਰਕ : 98720-92101

ਅਨੇਮਨ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਨਾਂਅ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ 4 ਮੌਲਿਕ ਕਿਤਾਬਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸੰਪਾਦਨਾ (4), ਸਹਿ ਸੰਪਾਦਨਾ (3) ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦ (4) ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਵੀ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਇਕ ਕਹਾਣੀ ਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਵੀ ਬਣ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਮੀਖਿਆ ਅਧੀਨ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਪਿਤਾ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ 31 ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਕ ਨੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਨਾਂਅ (ੳ, ਅ, ੲ ਕ੍ਰਮ) ਅਨੁਸਾਰ ਤਰਤੀਬ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚਲੇ ਸਾਰੇ ਹੀ ਕਥਾਕਾਰ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਥੰਮ੍ਹ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੇ ਕਹਾਣੀ-ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਥਾਕਾਰ ਕੁਝ ਯੁਵਾ ਹਨ, ਕੁਝ ਸਥਾਪਤ। ਕੁਝ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਹਨ, ਕੁਝ ਪਰਵਾਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਜਿਹੜਾ ਅਸਲੋਂ ਹੀ ਅਣਗੌਲਿਆ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਲਈ ਇਕ-ਦੋ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਦਾ ਨਾਂਅ ਲੈ ਕੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਅਵਹੇਲਨਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ੋਭਨੀਕ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕੁਝ ਕਥਾਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸਿਲੇਬਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਹਨ। ਅਨੇਮਨ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸੰਖਿਪਤ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਮਾਪਿਆਂ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਅੰਕਿਆ ਹੈ। ਸੰਪਾਦਕ ਨੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਰੇਖਾਂਕਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਸਾਡੇ ਮਾਪੇ ਬਿਰਧ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿਚ ਰੁਲਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹਨ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਸਮਝ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡਾ ਆਪਣਾ ਬੁਢਾਪਾ ਵੀ ਦਾਅ 'ਤੇ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਪਿਤਾ ਧੀ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਹੀਰੋ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਦੋਸਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੰਪਾਦਕ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਖਾਸ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸੰਤਾਨ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਪਿਤਾ ਵਲੋਂ ਨਿਭਾਈ ਭੂਮਿਕਾ ਆਪਣੀ ਸਮੁੱਚਤਾ ਸਮੇਤ ਉੱਭਰ ਕੇ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਹੋਵੇ। ਅਨੇਮਨ ਨੂੰ ਇਸ ਵੱਡਆਕਾਰੀ ਪੁਸਤਕ ਅਤੇ ਇਕੋ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਖ਼ੂਬ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨੀ ਪਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਦਾਦ ਦੇਣੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਪਿਤਾ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਚਿੱਤਰਦੀਆਂ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਪਿਤਾ ਦੇ ਮਹੱਤਵ, ਲੋੜ, ਮੁਸ਼ੱਕਤ, ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ, ਵੰਗਾਰ, ਸੀਮਾ, ਸੰਭਾਵਨਾ ਆਦਿ ਪਹਿਲੂਆਂ ਦੀ ਬੇਬਾਕੀ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹਨ। ਅੰਤਿਕਾ ਵਿਚ ਜੇ ਸਾਰੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਦਾ ਸੰਖਿਪਤ ਪਰਿਚੈ, ਪਤਾ, ਫੋਟੋ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਤਾਂ ਸੋਨੇ 'ਤੇ ਸੁਹਾਗਾ ਹੋਣਾ ਸੀ।

-ਪ੍ਰੋ. ਨਵ ਸੰਗੀਤ ਸਿੰਘ
ਮੋਬਾਈਲ : 94176-92015

 

ਜਦੋਂ ਦੀਵੇ ਸੂਰਜ ਬਣਨਗੇ...!
ਲੇਖਕ : ਸਰਬਜੀਤ ਉੱਖਲਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 102
ਸੰਪਰਕ : 94650-27799


ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਲੇਖਕ ਵਿਵੇਕਪੂਰਨ ਸੋਚ ਸਦਕਾ ਉਸ ਦਾ ਨਜ਼ਰੀਆ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤੇ ਪਰਪੱਕ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁੰਨ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਨਾਂਅ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਕ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦਾ ਨਜ਼ਰੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।' ਜਦੋਂ ਦੀਵੇ ਸੂਰਜ ਬਣਨਗੇ' ਉਸ ਦੀ ਚੌਥੀ ਮੌਲਿਕ ਪੁਸਤਕ ਹੈ ਉਸ ਦੀ ਲੇਖਣੀ ਤੇ ਸੋਚ 'ਚ ਪਰਪੱਕਤਾ ਝਲਕਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲੀਆਂ ਤਿੰਨ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਹਿਮਾਂ-ਭਰਮਾਂ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਸਿਆਸੀ ਤੰਤਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੋਕ-ਲਾਮਬੰਦੀ 'ਤੇ ਸੇਧਿਤ ਸਨ। ਪੁਸਤਕ 'ਜਦੋਂ ਦੀਵੇ ਸੂਰਜ ਬਣਨਗੇ' ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਮੁੱਢ-ਕਦੀਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਤੱਕ, ਮਨੁੱਖੀ ਦੁਸ਼ਵਾਰੀਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ, ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਵੱਲ ਆਪਣੀ ਕਲਮ ਦਾ ਮੂੰਹ ਮੋੜਿਆ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਮਵਤਨੀਆਂ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਮੰਦਹਾਲੀ ਦੀ ਫ਼ਿਕਰਮੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈਆਂ, ਅੰਧ-ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ, ਵਕਤ ਵਿਹਾਅ ਚੁੱਕੇ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣੀ ਜੱਦੋ-ਜਹਿਦ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਅਖੌਤੀ ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ 'ਚੋਂ ਉਪਜੀਆਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸ਼ੋਰ-ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਵਰਗੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਹਿਤ ਆਪ ਰਿਕਸ਼ਾ-ਰੇਹੜੀਆਂ 'ਤੇ ਵੀ ਫੇਰੀਆਂ ਲਾਉਣ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਝਿਜਕਦਾ। ਆਪਣੇ ਕਾਰਜ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਬਣਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਗੇੜੇ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਉਸ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ 'ਚੋਂ ਉਪਜੀ ਹੋਈ ਆਵਾਜ਼ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ 'ਜਦੋਂ ਦੀਵੇ ਸੂਰਜ ਬਣਨਗੇ' 'ਚ ਪੁਰਾਤਨ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੋਚ ਦਰਮਿਆਨ ਸੱਚ ਦੇ ਨਿਤਾਰੇ ਲਈ ਸੰਵਾਦ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਪਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਮਕਾਲੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਾਕਮਾਂ ਤੋਂ ਧਾਰਮਿਕ ਮੁਖੌਟਾ ਲਾਹੁੰਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਪਾਤਰ ਖੋਜੀ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਅਖਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਜੇਕਰ ਸੱਤਾ ਦਾ ਸੁੱਖ ਮਾਣਨ ਲਈ ਉਤਾਵਲੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ 'ਫ਼ਖ਼ਰ-ਏ-ਕੌਮ' ਹੋਣਗੇ ਤਾਂ, 'ਹਸ਼ਰ-ਏ-ਕੌਮ' ਕੌਣ ਹੋਵੇਗਾ?' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਗੱਠਜੋੜ ਨੂੰ ਨੰਗਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਉਹ ਫਿਰ ਧਾਰਮਿਕ ਅਕੀਦਿਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ 'ਇਸ ਜੱਗ 'ਤੇ ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਦਾ ਸੰਗੀ ਨਹੀਂ, ਆਦਮੀ ਇਕੱਲਾ ਆਇਆ ਹੈ ਤੇ ਇਕੱਲੇ ਨੇ ਹੀ ਜਾਣਾ ਹੈ' ਆਦਿ।
ਉੱਖਲਾ ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨੀਕੀ ਯੁੱਗ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਵਜੋਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦਾ, ਉਹ ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਲੁੱਟ ਦੀ ਜੁਗਤਕਾਰੀ ਵੱਲ ਵੀ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, 'ਆਧੁਨਿਕ ਸੰਚਾਰ-ਸਾਧਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਤਿੱਕੜੀ', (ਧਨ, ਰਾਜ-ਸੱਤਾ ਤੇ ਧਰਮ) ਦੇ ਛੜਯੰਤਰ ਦਾ ਜਾਲ ਸਾਡੇ ਡ੍ਰਾਇੰਗ ਰੂਮ ਅਤੇ ਬੈੱਡ ਰੂਮ ਤੱਕ ਵਿਛ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਮਾਸ-ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਸਾਧਨ ਟੀ.ਵੀ., ਅਖ਼ਬਾਰ, ਰੇਡੀਓ, ਖ਼ਪਤ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਅੰਧ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੇ ਭੈਅ ਫ਼ੈਲਾਉਣ ਵੱਲ ਸੇਧਿਤ ਹਨ ਤੇ ਬੜੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਟੀਚਾ ਹਾਸਿਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈਆਂ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਿੱਛੇ ਕਈ ਕਾਰਨਾਂ 'ਤੇ ਹੀ ਚਾਨਣਾ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ, ਸਗੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੱਲ ਵੀ ਸੁਝਾਉਂਦਾ ਹੈ:
ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ 91 ਉਪ-ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆਂ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਚੁਰਾਸੀ ਲੱਖ ਜੂਨਾਂ, ਪੁਨਰ-ਜਨਮ, ਆਤਮਾ, ਜਨਮ-ਦਰ-ਜਨਮ, ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਦਾ ਜਾਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲਾ, ਬ੍ਰਹਮ-ਗਿਆਨੀ, ਰੱਬ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਰੱਬ ਦੀ ਤਲਾਸ਼, ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ, ਵਸੀਲਾ ਬਨਾਮ ਉਦੇਸ਼, ਸੂਨਯ ਦੀ ਅਵਸਥਾ, ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤੇ, ਬ੍ਰਹਮ-ਰਹੱਸ, ਧਰਮੀ-ਪੁਰਖ਼, ਤਿੱਕੜੀ ਦਾ ਗੱਠਜੋੜ, ਨਰਕ-ਸੁਰਗ, ਤਾਣਾ-ਬਾਣਾ, ਸਰਬੱਤ ਦਾ ਭਲਾ, ਸ਼ਬਦ-ਸਰੂਪ, ਨਿਤਨੇਮ, ਸ਼ਰਧਾ ਤੇ ਅੰਧ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਇਸ਼ਟ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਮੌਤ, ਹਨੇਰਾ, ਜਿਊਣਾ ਝੂਠ ਤੇ ਮਰਨਾ ਸੱਚ, ਡਰ ਵੇਲੇ ਮਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ, ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਭੌਤਿਕ ਪਰਾ-ਭੌਤਿਕ, ਰਾਜੇ ਬਨਾਮ ਦੇਵਤੇ, ਅੱਜ ਦੇ ਦੇਵਤੇ, ਬਹਾਦਰ ਤੇ ਡਰਪੋਕ, ਦਾਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਕਿਰਤ ਬਨਾਮ ਨਾਮ, ਜਾਤ-ਪਾਤ, ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ ਸੱਚ, ਨਾਮ-ਸਿਮਰਨ ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਕਿਉਂ ? ਮਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਦੁਕਾਨਦਾਰੀਆਂ, ਰੱਬ ਦੀ ਕਲਪਨਾ, ਤਿੰਨ ਵਰਗ, ਧਰਮੀ-ਬੇਧਰਮੀ, ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੀ ਮੱਮੀ, ਰੱਬ ਤੇ ਕੁਦਰਤ, ਮੁਕਤੀ ਆਦਿ ਦਰਜ ਹਨ। ਸਰਬਜੀਤ ਉੱਖਲਾ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਸਾਹਿਤ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਾਲਾ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੈ।

-ਦਿਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 98148-98570

 

ਸਰਾਜੀਤ
ਲੇਖਕ : ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘਾਰੂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਯੂਨੀਸਟਾਰ ਬੁੱਕਸ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 295 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 170
ਸੰਪਰਕ : 98885-26776

ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘਾਰੂ ਆਪਣੇ ਚੌਥੇ ਨਾਵਲ 'ਸਰਾਜੀਤ' ਨਾਲ ਇਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦੀ ਹਥਲੀ ਰਚਨਾ ਅਜੋਕੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚਲੇ ਕਰੂਰ ਯਥਾਰਥ ਦਾ ਬੇਬਾਕ ਚਿਤਰਣ ਹੈ। ਪੀੜਤ, ਸ਼ੋਸ਼ਿਤ, ਲਿਤਾੜੀ ਅਤੇ ਦੁਤਕਾਰੀ ਧਿਰ ਨਾਲ ਖੜੋਤੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਸੰਤਾਨਹੀਣ ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬਸੰਤ ਕੌਰ ਵਲੋਂ ਗੋਦ ਲਏ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਉਰਫ਼ ਗਾਮਾ ਅਤੇ ਭਤੀਜੇ ਰੂਪਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸਾਰਾ ਕਥਾਨਕ ਬੁਣਿਆ ਹੈ। ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਗਾਮਾ ਅਤੇ ਰੂਪਾ ਨੂੰ ਗੋਦ ਲੈਣਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਖ਼ਾਤਿਰ ਰਾਜਸਥਾਨ ਭੇਜਣਾ, ਗਾਮੇ ਵਲੋਂ ਸੰਗਤਰਾਸ਼ੀ ਵਿਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਿਲ ਕਰ ਲੈਣੀ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਰੂਪਾ ਵਲੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪਹੁਦਰੇਪਣ ਕਰਕੇ ਕੁਰਾਹੇ ਪੈ ਜਾਣਾ ਤੇ ਗ਼ਲਤ ਅਲਾਮਤਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਜਾਣਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰੂਪੇ ਨਾਲ ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਖ਼ੁੂਨ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗਾਮਾ ਇਕਦਮ ਗ਼ੈਰ-ਪਰਿਵਾਰ 'ਚੋਂ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਆਚਰਣ ਕਰਕੇ ਜਿੱਥੇ ਗਾਮਾ ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਭਚਿੰਤਕ ਸਾਬਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਇਕੋ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਵੀ ਰੂਪਾ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਮੰਗਲ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਅਮੰਗਲਕਾਰੀ ਸਿੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਪਾਸੇ ਗਾਮੇ ਦਾ ਬੁੱਤ ਤਰਾਸ਼ੀ ਲਈ ਸਮਰਪਣ ਤੇ ਧਨਾਢ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਅਮਨਦੀਪ ਵਲੋਂ ਇਸ ਕਲਾ 'ਤੇ ਰੀਝ ਕੇ ਆਪਾ ਵਾਰ ਦੇਣਾ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਰੁਮਾਂਟਕਿਤਾ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਨਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਗਲਤਾਨ ਰੂਪਾ ਨੌਕਰ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸਾਜਿਸ਼ ਘੜਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਫੈਕਟਰੀ ਦੇ ਹਿਤਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਭੁਗਤਦਾ ਹੈ ਸਗੋਂ ਫੈਕਟਰੀ ਘਾਟੇ ਵਿਚ ਚਲੀ ਜਾਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਸੁਆਰਥ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਲੋਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਭਾਈ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰਨੋਂ ਵੀ ਗੁਰੇਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਲੇਕਿਨ ਗੁਰਦੇਵ ਘਾਰੂ ਨੇ ਨਾਟਕੀ ਜੁਗਤ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈਂਦਿਆਂ ਆਖ਼ਿਰ ਵਿਚ ਗਾਮੇ ਦੇ ਹੀ ਬੁੱਤ ਨੂੰ ਤੁੜਵਾ ਕੇ ਰੂਪ ਬਦਲੇ ਹੋਏ ਗਾਮੇ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦਿਆਂ ਦੱਸ ਕੇ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਮੋੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਟਕ ਰਾਹੀਂ ਰੂਪਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਗਰੋਹ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਨਾਵਲ ਦਾ ਅੰਤ ਸੁਖਾਂਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ 'ਸਰਾਜੀਤ' ਰਾਹੀਂ ਲੇਖਕ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਪੁਖ਼ਤਾ ਕਰਨ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਬਿਗਾਨੇ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵੱਧ ਵਫਾਦਾਰ ਅਤੇ ਅਪਨਤ ਭਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਨਾਵਲਕਾਰ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਸਰਲ ਪਰ ਮੁਹਾਵਰੇਦਾਰ ਭਾਸ਼ਾ, ਰੌਚਿਕਤਾ ਅਤੇ ਰਹੱਸ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਪਾਠਕ ਮਨਾਂ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਛਾਪ ਛੱਡਣ ਵਿਚ ਸਫਲ ਹੋਵੇਗਾ।

- ਡਾ. ਧਰਮਪਾਲ ਸਾਹਿਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98761-56964


ਭੂਤਾਂ ਵਾਲਾ ਤੂਤ
ਲੇਖਕ : ਬਹਾਦਰ ਸਿੰਘ ਗੋਸਲ (ਪ੍ਰਿੰ:)
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 125 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 32
ਸੰਪਰਕ : 98764-52223

ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ 'ਭੂਤਾਂ ਵਾਲਾ ਤੂਤ' ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਬਹਾਦਰ ਸਿੰਘ ਗੋਸਲ ਦੀ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ ਜੋ ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਨੈਤਿਕ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਿਆਰੀ, ਨਿਆਰੀ ਤੇ ਰੰਗਦਾਰ ਤਸਵੀਰਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰੀ ਬਹੁ-ਮੁੱਲੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਕਹਾਣੀ 'ਭੂਤਾਂ ਵਾਲਾ ਤੂਤ' ਵਿਚ ਭਾਨ ਸਿਓਂ ਅਤੇ ਦਾਨ ਸਿਓਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਦਾਦੀ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਪੁਰਾਣੇ ਖਿਆਲਾਂ ਦੀ ਹੈ ਘਰ ਦੇ ਕੋਲ਼ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਤੂਤ ਹੈ ਉੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਪੋਤੇ-ਪੋਤਰੀਆਂ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਖੇਡਦੇ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਪੁਰਾਣੇ ਖਿਆਲਾਂ ਦੀ ਮਾਈ ਠਾਕਰੀ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਉਡਾ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਤੂਤ 'ਤੇ ਭੂਤਾਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਆਪਣੇ ਪੋਤਰੇ ਦੀਪੂ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਖੇਡਣ ਤੋਂ ਵਰਜਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਬੁਖਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਦਾਦੀ ਨੂੰ ਭੂਤਾਂ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਵੀ ਪੱਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਰੌਲਾ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪੋਤੀ ਦੀਪੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਕੂਲੇ ਸਾਡੀ ਮੈਡਮ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਕੋਈ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਇਹ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਮਨ ਦਾ ਵਹਿਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਏਵੇਂ ਹੀ 'ਰਾਜੇ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ' ਕਹਾਣੀ ਵੀ ਬੜੀ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ। ਸਕੂੁਲ ਵਿਚ ਮਾਸਟਰ ਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਵੱਡੇ ਹੋ ਕੇ ਕੀ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ? ਤਾਂ ਦੀਪਾ ਬੋਲ ਪਿਆ, ਸਰ ਜੀ, ਭੋਲਾ ਨੇਤਾ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੀਪੇ ਦੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਹੋਰ ਪੱਕਾ ਕਰਨ ਲਈ ਜੀਤੂ ਕਹਿਣ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਹਾਂ ਸਰ ਜੀ ਭੋਲਾ ਝੂਠ ਬਹੁਤ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿਚ ਲੜਾ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇਤਾ ਬਣਨਾ ਵੀ ਕੋਈ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਸਿੱਖਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਨੇ ਇਕ ਰਾਜੇ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਈ ਕਿ ਇਕ ਗ਼ਰੀਬ ਵਿਅਕਤੀ ਤੰਦੂਰ 'ਤੇ ਰੋਟੀਆਂ ਬਣਾ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜ ਰੁਪਏ ਦੀ ਰੋਟੀ ਵੇਚ ਕੇ ਗੁਜ਼ਰਾ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹੋਰ ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਹ ਧੰਦਾ ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਅਚਾਨਕ ਮਹਿੰਗਾਈ ਵੱਧ ਗਈ ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆਂ ਕਿ ਜੇ ਮੈਂ ਰੋਟੀ ਦਸ ਰੁਪਏ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਤਾਂ ਗਾਹਕਾਂ ਵਿਚ ਹਾਹਾਕਾਰ ਮੱਚ ਜਾਵੇਗੀ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਮੱਸਿਆ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਜਾ ਦੱਸੀ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਹੁਕਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਅੱਜ ਤੋਂ ਰੋਟੀ ਦਾ ਰੇਟ 30 ਰੁਪਏ ਹੋਵੇਗਾ ਉਸ ਗ਼ਰੀਬ ਨੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਹੁਕਮ ਮੰਨ ਕੇ ਰੋਟੀ ਦਾ ਰੇਟ ਤੀਹ ਰੁਪਏ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਗਾਹਕਾਂ ਵਿਚ ਹਾਹਾਕਾਰ ਮੱਚ ਗਈ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਸੁਣ ਕੇ ਰੋਟੀ ਦਾ ਮੁੱਲ ਤੀਹ ਤੋਂ ਪੰਦਰਾਂ ਰੁਪਏ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਬਾਗ਼ੋ-ਬਾਗ਼ ਹੋ ਗਏ। ਓਧਰ ਰੋਟੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਗ਼ਰੀਬ ਲੋਕ ਬਾਗ਼ੋ-ਬਾਗ਼ ਹੋ ਗਏ ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਵੇਖਿਆ ਰਾਜਨੀਤੀ ਕੀਹਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ। ਏਵੇਂ ਹੀ 'ਭਲੇ ਘਰ ਦੀ ਧੀ' ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੱਚੀਆਂ ਨੂੰੰ ਚੰਗੇ ਸੰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਗੁਣ ਦਿਓ ਤਾਂ ਹੀ ਉਹ 'ਭਲੇ ਘਰ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ' ਅਖਵਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਦੇ ਵਿਗੜੇ ਮਹੌਲ ਨੂੰ ਵੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਬਣਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਏਵੇਂ ਹੀ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਨਾਲ -ਨਾਲ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੀ ਉੱਚੀ-ਸੁੱਚੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੇਖਕ ਪੰਜ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਬਾਲਾਂ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਇਸ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਿਆਰੀ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਆਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸਕੂਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਵਿਚ ਲਿਆਓ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜ੍ਹਾਓ।

-ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਤਲਵੰਡੀ ਕਲਾਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 94635-42896

ਭੁੱਖ
ਲੇਖਕ : ਕਨੂਤ ਹਾਮਸੁਨ
ਅਨੁਵਾਦਕ : ਵਿਪਨ ਗਿੱਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਵਾਈਟ ਕਰੋ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 176
ਸੰਪਰਕ : 94632-23251

ਸਾਲ 1800 'ਚ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਚਰਚਿਤ ਹਸਤਾਖਰ ਕੂਨਰ ਹਾਮਰਸਨ ਵਲੋਂ ਲਿਖਿਆ ਨਾਵਲ 'ਭੁੱਖ' ਅਤੇ ਵਿਪਨ ਗਿੱਲ ਵਲੋਂ ਅਨੁਵਾਦਿਤ ਸੰਨ 2022 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ 'ਚ ਵੰਡੇ ਗਏ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾ ਵਸਤੂ ਕਿਸਤਿਆਨੀਆ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ 'ਚ ਭਟਕਦੇ ਇਕ ਅਜਿਹੇ ਅਣਖੀਲੇ ਨੌਜਵਾਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਇਰਦ-ਗਿਰਦ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ ਜੋ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ, ਮੰਦਹਾਲੀ, ਲਾਚਾਰੀ ਅਤੇ ਭੁੱਖ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਇਕ ਅਣਖੀਲਾ ਨੌਜਵਾਨ ਫਟੇ ਹੋਏ ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਿਚ ਕਿਰਾਏ ਦੇ ਮਕਾਨ 'ਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਦੋ ਵਕਤ ਦੀ ਰੋਟੀ ਲਈ ਤਰਸਦਾ, ਇਕ ਅਖ਼ਬਾਰ ਲਈ ਲੇਖ ਲਿਖ ਕੇ ਆਪਣੀ ਰੋਟੀ ਰੋਜ਼ੀ ਕਮਾਉਂਦਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਇਕ ਅਣਖੀਲੇ ਨੌਜਵਾਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰੋੜਾਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ ਨੂੰ ਬਿਆਨਦਿਆਂ ਇਹ ਦੱਸਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਕਿੰਨੀ ਭਿਆਨਕ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰ ਨੌਜਵਾਨ ਨਾਵਲ ਦਾ ਇਕ ਪਾਤਰ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਤਿਲ ਤਿਲ ਕਰਕੇ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹਰ ਘਰ 'ਚ ਬੈਠਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਕ ਕਮਰੇ 'ਚ ਖਿੜਕੀ ਅੱਗੇ ਬੈਠੇ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਦੇ ਮਾਰੇ ਨੌਜਵਾਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਲਾਚਾਰੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਬਾਖੂਬੀ ਚਿਤਰਿਆ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਤਰਾਂ, 'ਮੈ ਉੱਠ ਕੇ ਪਲੰਘ ਕੋਲ ਪਈ ਗੰਢ ਨੂੰ ਫਰੋਲਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਪਰ ਮੇਰੀ ਆਸ ਦੇ ਉਲਟ ਉਸ ਵਿਚ ਨਾਸ਼ਤੇ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਈ ਕੁਝ ਨਾ ਲੱਭਿਆ।' 'ਮੈਂ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਰੱਬ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਲੱਭਣ ਦਾ ਕੋਈ ਫਾਇਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਹੀਂ। ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਾਂਹ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਬਚੀ ਖੁਚੀ ਹਿੰਮਤ ਵੀ ਗੁਆ ਬੈਠਾ ਸੀ। ' ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਨੌਜਵਾਨ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਚਿਤਰਨ ਦਾ ਢੰਗ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਨਾਵਲ 'ਚ ਰੁਚੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਭਾਸ਼ਾ 'ਚ ਕਿਸੀ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਦੋਹਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੋਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਵਿਪਨ ਗਿੱਲ ਦੀ ਦੋਵਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਪਕੜ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ 'ਚ ਸਫ਼ਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦ, ਪ੍ਰਾਣੀ, ਸਵੱਛ, ਚਿਪਕੇ, ਮੁਕਤ ਉਰਦੂ ਦੇ ਸ਼ੈਅ ਫਿਜ਼ਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਰੌਕਿੰਗ ਰੈੱਡ ਚੇਅਰ, ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਵੀ ਪੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਬਦ ਜੋੜ ਅਜੀਬ ਗ਼ਰੀਬ, ਮਾੜੀ ਮੋਟੀ, ਊਲ ਜਲੂਲ ਅਤੇ ਅੱਧ ਪਚੱਧਾ ਲੇਖਕ ਦੀ ਕਥਾ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਗੁੰਦਣ ਦੀ ਮੁਹਾਰਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਅਨੁਵਾਦਕ, ਲੇਖਕ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਪਾਠਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਫ਼ਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।

-ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਿਜੈ ਕੁਮਾਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 98726-27136


ਨਾ-ਫ਼ਰਮਾਨ
ਲੇਖਕ : ਪ੍ਰੀਕਸ਼ਤ ਸਾਹਨੀ
ਅਨੁਵਾਦ : ਜਗਵਿੰਦਰ ਜੋਧਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 495 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 240
ਸੰਪਰਕ : jodha.js@gmail.com

ਇਹ ਯਾਦਾਂ ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ 40 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰੀਕਸ਼ਤ ਸਾਹਨੀ ਵਲੋਂ ਅਨੇਕਾਂ ਦੋਸਤਾਂ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਈਆਂ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਯਾਦਾਂ ਵਿਚ ਹਰ ਥਾਂ ਹਾਜ਼ਰ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਯਾਦਾਂ ਜਿਥੇ ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਨੂੰ ਵਾਸਤਵਿਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਥੇ ਨਾਲ ਹੀ ਲੇਖਕ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਜੀਵਨ ਘਟਨਾਵਾਂ, ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਅਤੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋਰ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਵ ਲੇਖਕ ਦੇ ਦਾਦੀ, ਦਾਦੀ (ਸ਼ੀਲਾ ਜੀ), ਪਤਨੀ ਭੀਸ਼ਮ ਜੀ, ਦੰਮੋ ਜੀ (ਬਲਰਾਜ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ), ਸੰਤੋਸ਼ ਕਸ਼ਅਪ (ਬਲਰਾਜ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ), ਅਰੁਣਾ ਜੀ (ਲੇਖਕ ਦੀ ਜੀਵਨ ਸਾਥਣ), ਸ਼ਬਨਮ (ਲੇਖਕ ਦੀ ਭੈਣ) ਆਦਿ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅਨੇਕਾਂ ਅਸਾਧਾਰਨ ਵਿਅਕਤੀਆਂ : ਭਾਵ ਸੰਜੀਵ ਕੁਮਾਰ, ਨੂਤਨ, ਦਲੀਪ ਕੁਮਾਰ, ਦੇਵ ਆਨੰਦ, ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਅਨੇਕਾਂ ਅਨੁਭਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਸੋਵੀਅਤ ਰੂਸ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ, ਗਿਆਨੀ ਜ਼ੈਲ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਬਲਰਾਜ ਦੇ ਸੰਬੰਧ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਖ਼ੂਨ ਖਰਾਬਾ, ਕਸ਼ਮੀਰ ਅਤੇ ਸ਼ਿਮਲੇ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਯਾਦਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਨਾਇਕ ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ ਦਾ ਅਸਤਿਤਵ ਗੁਣਾਂ ਔਗੁਣਾਂ ਸਮੇਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਬਲਰਾਜ ਜੀ ਸਾਦਾ ਜੀਵਨ ਉੱਚੀ ਸੋਚ ਵਾਲੇ, ਇਮਾਨਦਾਰ, ਬੇਬਾਕ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਇਰਾਦੇ ਵਾਲੇ, ਫਿਲਮੀ ਸੈੱਟ ਨੂੰ ਪੂਜਾ ਸਥਾਨ ਸਮਝਣ ਵਾਲੇ, ਕੱਟੜ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ, ਪ੍ਰੋਲਤਾਰੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਬੁਰਜੂਆਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਨੀਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਗੋਰੇ ਰੰਗ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਚਹੇਤਾ, ਨਾਸਤਿਕ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਲਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸਿੱਧ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਬਲਰਾਜ ਜੀ ਲੈਨਿਨ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਜਾਂ ਸਰਮਾਇਆ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਹੀ ਸੋਵੀਅਤ ਰਾਜ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਸਕ ਨਹੀਂ ਬਣੇ ਬਲਕਿ ਸੋਵੀਅਤ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇਖ ਕੇ ਇਹ ਚੇਟਕ ਲੱਗੀ ਸੀ। ਪੰ. 54 ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ 12 ਕਾਂਡਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ : ਮੁਢਲੀਆਂ ਯਾਦਾਂ, ਬੁਰਜੁਆਜ਼ੀ, ਮਾਰਕਸਵਾਦ, ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ, ਅਦਾਕਾਰ, ਕਸ਼ਮੀਰ, ਦੋਸਤ, ਇਕ ਬਾਪ, ਵਿਰੋਧਾ ਭਾਸ, ਅਸਾਧਾਰਨ ਲੋਕ, ਇਕਰਾਮ, ਸਾਰ-ਅੰਸ਼ ਆਦਿ। ਭੀਸ਼ਮ ਜੀ ਮਿੱਠ-ਬੋਲੜੇ ਪਰ ਬਲਰਾਜ ਜੀ ਬੜਬੋਲੇ ਅਤੇ ਮਖੌਲੀਆ. ਇੰਜ ਦੋਵਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ/ਅਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਦੱਸੀਆਂ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਾਲ ਮਨ ਦੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਨੂੰ ਵਡੇਰੀ ਆਯੂ ਵਿਚ ਫੋਕਸੀਕਰਨ ਰਾਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਬਲਰਾਜ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਕੀਦਿਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵੀ ਕਈ ਕੁਝ ਕੀਤਾ... ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੁਆਦਾਂ ਕੋਲ ਗਏ... ਇਸ ਕਾਰਨ ਕਈਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਸੋਧ ਵਾਦੀ' ਤੇ 'ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਵਿਰੋਧੀ ਰਿਹਾ।' ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਿਲਨੁਮਾ ਘਰ 'ਇਕਰਾਮ' ਬਣਾਇਆ। ਉਸ ਥਾਂ 'ਤੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਕਬਰਗਾਹਾਂ ਸਨ। ਇਕ ਬੁੱਢੀ ਬਾਰੇ, ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਉਥੋਂ ਉਜਾੜਿਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਉਜੜਣ ਵੇਲੇ ਇਥੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਰਾਪ ਦੇ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਸਰਾਪ ਸੱਚ ਹੋ ਨਿਬੜਿਆ। 'ਇਕਰਾਮ' ਮਹਿਲ ਵਿਚ ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਸਰਾਪ ਕਾਰਨ ਲੜੀਵਾਰ ਹਿਰਦੇਧਕ ਮੌਤਾਂ ਹੋਈਆਂ, ਦੱੱਸਿਆ ਗਿਆ। 'ਇਕਰਾਮ' ਮਹਿਲ ਨੇ ਆਪਣਾ ਆਖਰੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਘਰ ਦੇ ਮਾਲਕ ਵਜੋਂ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ?' ਪੰ: 237।

-ਡਾ. ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼

vatish.dharamchand@gmail.com

 

15-06-2024

 ਸੁਰਜੀਤ ਸਖੀ ਕਾਵਿ :
ਵਸਤੂ ਵਿਧੀ ਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ
ਸੰਪਾਦਕ : ਡਾ. ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਮੋਹੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 123
ਸੰਪਰਕ : 94171-42415

'ਸੁਰਜੀਤ ਸਖੀ ਕਾਵਿ : ਵਸਤੂ ਵਿਧੀ ਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ' ਡਾ. ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਮੋਹੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ ਲੇਖ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸੰਪਾਦਕ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਨੌਂ ਹੋਰ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੇ ਲੇਖ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਇਸ ਗੱਲ ਵਿਚ ਹੈ ਕਿ ਸੰਪਾਦਕ ਨੇ ਇਹ ਰਚਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੇ ਸੋਹਣੇ ਸਮਾਜ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਸੁਰਜੀਤ ਸਖੀ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਇਹ ਗੱਲ ਭਲੀਭਾਂਤ ਉਜਾਗਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਰਚੇ ਪਹਿਲੇ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਕਿਰਨਾਂ' ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ 'ਮੈਂ ਸਿਕੰਦਰ ਨਹੀਂ', 'ਅੰਗੂਠੇ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ', 'ਜਵਾਬੀ ਖ਼ਤ' ਆਦਿ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਿਹਾਂ ਵਿਚ ਜਿੱਥੇ ਜੁਆਨੀ ਪਹਿਰ ਦੇ ਮੁਹੱਬਤੀ ਅਹਿਸਾਸ ਹਨ, ਸੰਦਲੀ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਹੈ, ਉੱਜਲੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਸਤਰੰਗੀ ਪੀਂਘ ਹੈ, ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਪੱਖਾਂ ਦੀ ਫ਼ਿਕਰਮੰਦੀ ਹੈ, ਤਿੜਕੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦਾ ਗ਼ਮ ਹੈ, ਨੀਂਦ, ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ, ਸੁੱਖ, ਬੇਪਰਵਾਹੀਆਂ ਖੋਹ ਕੇ ਦੁੱਖ ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਬੇਆਰਾਮੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਬੜੇ ਸੁਹਜ ਅਤੇ ਸੂਖ਼ਮਤਾ ਸਹਿਤ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮਸਲਿਆਂ ਵਿਹੂਣੀ ਸਿਆਸਤ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਹਾਸ਼ੀਏ ਉੱਤੇ ਧੱਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅਣਦੇਖੀ ਅਤੇ ਉਤਪੀੜਨ ਵੀ ਸਖੀ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਵਸਤੂ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਮੁੱਚੀ ਸ਼ਾਇਰੀ (ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਗ਼ਜ਼ਲ) ਵਿਚ ਸੁਚੇਤ ਅਤੇ ਸੁਹਜ ਭਰਪੂਰ ਕਵਿੱਤਰੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਸਫ਼ਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਆਲੋਚਨਾ ਦੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸੁਰਜੀਤ ਸਖੀ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਕਲਾਮ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੋਣਾਂ ਤੋਂ ਦੇਖਣ, ਪਰਖਣ, ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਲੇਖ 'ਮੈਂ ਸਿਕੰਦਰ ਨਹੀਂ' ਦੇ ਵਿਸ਼ਾ ਵਸਤੂ ਦੀ ਰੂਪ-ਰੇਖਾ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਗੁਰੂਮੇਲ ਨੇ ਕਵਿੱਤਰੀ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦੀਆਂ ਬਾਰੀਕ ਤੰਦਾਂ ਫ਼ੜਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੀ ਕਾਵਿ-ਭਾਸ਼ਾ ਬਾਰੇ ਵੀ ਬੜੀਆਂ ਮੁੱਲਵਾਨ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਹਰਜਿੰਦਰ ਕੰਗ ਨੇ ਸਖੀ ਦੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਮੈਂ ਸਿਕੰਦਰ ਨਹੀਂ' ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੀਆਂ ਬਹਿਰਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਈ ਹੈ। ਹਰਦਿਆਲ ਸਾਗਰ ਨੇ 'ਮੈਂ ਸਿਕੰਦਰ ਨਹੀਂ' ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਪੜਚੋਲਦਿਆਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਪਰਪੱਕ ਸ਼ਾਇਰੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੀ ਧਰੋਹਰ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਦੀਪਕ ਧਲੇਵਾਂ ਨੇ ਸੁਖਜੀਤ ਸਖੀ ਦੀਆਂ 'ਧੁੰਦ', 'ਮੈਂ ਸਿਕੰਦਰ ਨਹੀਂ' ਦੋ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਕਵਿੱਤਰੀ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਨੂੰ ਨਾਰੀਵਾਦ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਮਕਾਲ ਬੋਧ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਸੰਜੀਦਾ ਪੜਚੋਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਡਾ. ਅਰਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਕਾਕੜਾ ਨੇ 'ਜਵਾਬੀ ਖ਼ਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਵਿਤਾਵਾਂ' ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਸਖੀ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸਖੀ ਦੀ ਮਾਨਵੀ ਹੋਂਦ, ਹੋਣੀ, ਸੰਤਾਪ, ਨਾਬਰੀ ਦੀਆਂ ਤਰੰਗਾਂ ਨੂੰ ਫ਼ੜਨ ਦਾ ਸਫ਼ਲ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਡਾ. ਨਰੇਸ਼ ਨੇ ਸਖੀ ਕਾਵਿ ਦੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਦਿਆਂ ਉਸ ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਸੰਕਟ ਪ੍ਰਤੀ ਪਹੁੰਚ, ਹਾਸ਼ੀਏ ਉੱਤੇ ਧੱਕੀ ਨਿਮਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਦਰਦਨਾਕ ਸਮਾਜਿਕ ਆਰਥਿਕ ਦਸ਼ਾ ਅਤੇ ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਦੁਜੈਲੀ ਸਥਿਤੀ ਸੰਬੰਧੀ ਉਸ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਂਦਾ ਹੈ। ਸੁਰਜੀਤ ਜੱਜ ਸਖੀ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਜਗਵਿੰਦਰ ਜੋਧਾ ਨੇ ਕਵਿੱਤਰੀ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਵਿਚਲੇ ਨਾਰੀਵਾਦ ਨੂੰ ਬੜੀ ਸੂਖ਼ਮਤਾ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਅੰਤ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ 'ਸੁਰਜੀਤ ਸਖੀ ਕਾਵਿ: ਵਸਤੂ ਵਿਧੀ ਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ' ਪੁਸਤਕ ਜਿਥੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਰਸੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਰਜੀਤ ਸਖੀ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਮਾਨਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰੇਗੀ, ਉੱਥੇ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹਸਤੀਆਂ ਵੀ ਸੁਰਜੀਤ ਸਖੀ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਨੂੰ ਉਸੇ ਗੰਭੀਰਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ ਲੈਣਗੀਆਂ, ਜਿਸ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ ਕਵਿੱਤਰੀ ਨੇ ਸ਼ਾਇਰੀ ਨੂੰ ਸਿਰਜਿਆ ਹੈ।

-ਡਾ. ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਸਕਰੌਦੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 84276-85020

ਸ਼ਾਹਣੀ ਕੌਲਾਂ
ਸੰਪਾਦਨਾ : ਹਰਨੇਕ ਸਿੰਘ ਹੇਅਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਅਲਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ 184
ਸੰਪਰਕ : 94171-40380

9 ਖੋਜ ਪੁਸਤਕਾਂ, ਦੋ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਅਤੇ 3 ਨਾਵਲ ਰਚਣ ਵਾਲਾ ਹਰਨੇਕ ਸਿੰਘ ਹੇਅਰ ਇਸ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤੀ ਪੁਸਤਕ 'ਸ਼ਾਹਣੀ ਕੌਲਾਂ' ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਪੂਰਨ ਅਤੇ ਕੌਲਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੇ ਚਰਿਤਰ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਲਿਖਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਹਣੀ ਕੌਲਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਲੜੀ ਰਚਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਸਿਰਜਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉਹ ਮੈਂਗਲ ਸਿੰਘ ਤੇ ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ ਉਹ ਇਸ ਕਥਾ ਲੜੀ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਪਰਿਪੇਖ ਵਿਚ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ ਸਮੀਖਿਅਕ ਹਰਨੇਕ ਸਿੰਘ ਹੇਅਰ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਅਤੇ ਪਰਤਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਲੋਕ ਕਥਾ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਵੀ ਬਿਆਨਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਕਥਾ ਦਾ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਚਿਤਰਣ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਚਨਾਕਾਰ ਨੇ ਵਾਰਤਾਲਾਪ, ਕਾਰਜ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਰਾਹੀਂ ਪਾਤਰ ਕਿਵੇਂ ਚਿਤਰੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਸਹਿਤ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਸਿੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਪੜਾਅ 'ਤੇ ਉਹ ਇਸ ਲੋਕ ਕਥਾ ਵਿਚ ਵਰਤੀ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਥਾ ਤੇ ਪਾਠ ਦੇ ਅੰਤਰ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨਦਾ ਹੋਇਆ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀ ਤਕਨੀਕਾਂ (ਦ੍ਰਿਸ਼, ਫੈਲਾਓ, ਖੱਪਾ ਅਤੇ ਸੰਖੇਪ) ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਦੇ ਕੇ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਉਹ ਬਿਰਤਾਂਤੀਕਰਨ, ਫੋਕਸੀਕਰਨ ਅਤੇ ਆਨੰਦੀ ਪਾਠ-ਪਾਠ ਆਨੰਦ ਵਰਗੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਲੋਕ ਕਥਾ ਲੜੀ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਸਿੱਟੇ ਵੀ ਬਿਆਨਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੀਖਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 'ਸ਼ਾਹਣੀ ਕੌਲਾਂ' ਲੋਕ ਕਥਾ ਦਾ ਸਗਲ ਪਾਠ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅਗਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੰਪਾਦਕ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਸਮੀਖਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਪਾਠ ਨੂੰ ਇਕ ਵੱਖਰੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਪਾਠ ਵਿਚ ਗੁਆਚਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਤਲੇ ਸਫ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਔਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਦੇ ਕੇ ਸੰਪਾਦਕ ਨੇ ਪਾਠਕ ਦਾ ਕੰਮ ਹੋਰ ਆਸਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਸੰਪਾਦਕ ਦੇ ਤਕਨੀਕੀ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਅਧਿਐਨ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਸਲਾਮ....

-ਡਾ. ਸੰਦੀਪ ਰਾਣਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98728-87551
ਪੰਡਿਤ ਕਸਤੂਰੀ ਲਾਲ

'ਕੈਸ' ਕੜਿਆਲਵੀ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ
ਸੰਪਾਦਕ : ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ
ਸਫ਼ੇ: 244

ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੋੜਵੰਦ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦਾ ਰਾਹ ਚੁਣਿਆ ਹੋਵੇ। ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਹੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਆਪਣੇ ਸਵਾਰਥਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਲਹੂ-ਲੁਹਾਣ ਕਰਨ ਤੋਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਝਿਜਕਦੇ। ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਘਟ-ਘਟ ਵਿਚ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਹੋਣ ਦਾ ਢੰਡੋਰਾ ਵੀ ਪਿੱਟਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਤਾਉਣਾ ਵੀ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਪੰਡਿਤ ਕਸਤੂਰੀ ਲਾਲ 'ਕੈਸ' ਆਪਣੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿਚ ਅਜਿਹੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਖ਼ਬਰਦਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ:
ਭਗਤੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੇਂ ਜੇ ਭਗਵਾਨ ਦੀ,
ਦਿਲ ਕਿਸੇ ਨਾ ਜੀਵ ਜੰਤੂ ਦਾ ਦੁਖਾ।
ਹਰ ਬੰਦਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਸੁਖੀ ਰਹੇ, ਪਰ ਸ਼ਾਇਦ ਅਜਿਹਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸੁਖ ਦੇ ਗਣਿਤ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਤੋਂ ਕਿਨਾਰਾ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਡਿਤ ਕਸਤੂਰੀ ਲਾਲ 'ਕੈਸ' ਭਲੀ-ਭਾਂਤ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਸੁਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ ਅਤੇ ਹਰ ਸੁਖ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁੱਖ ਆਉਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਕੇਵਲ ਉਹੀ ਸਦੀਵੀ ਅਨੰਦ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਵਿਚਰਦੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਅਨੰਦ ਦਾ ਉਲਟਾ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ:
ਸਭ ਜ਼ਹਿਰ ਤਾਂ ਸੁਕਰਾਤ ਅਰ
ਮੀਰਾ ਨੇ ਪੀ ਲਿਆ,
ਤੂੰ ਹੋ ਸਕੇ ਤਾਂ ਹੋਰ ਰਸਤਾ ਟੋਲ ਜਿੰਦੜੀਏ।
ਪੰਡਿਤ ਕਸਤੂਰੀ ਲਾਲ 'ਕੈਸ' ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਲਾਜਵਾਬ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਬੜੀਆਂ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਅਫ਼ਸੋਸ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਜਿਊਂਦੇ ਜੀਅ ਆਪਣੀ ਕੋਈ ਪੁਸਤਕ ਹੀ ਛਪਵਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਗ਼ਜ਼ਲ ਕਿਸੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਜਾਂ ਪਰਚੇ ਵਿਚ ਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਸਕੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਬੇਹੱਦ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਤੇ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਪੁਰਜ਼ੋਰ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

-ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 98146-28027

ਕਿੱਕਰਾਂ ਦੇ ਅੰਬ
ਲੇਖਕ : ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਹਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਰੈੱਡ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 156
ਸੰਪਰਕ : 95016-60416

ਵਿਦਵਾਨ ਸੱਜਣਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਜਾਂ ਆਤਮ ਕਥਾ ਲੇਖਕ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਆਤਮ-ਚਿੰਤਨ ਜਾਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਿੱਠ ਭੂਮੀ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਹੋਂਦ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਤੇ ਮਹੱਤਤਾ ਦਿੱਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਹਲ ਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ 'ਕਿੱਕਰਾਂ ਦੇ ਅੰਬ' ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਬਾਰੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਕਾਫੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਕੁੱਲ 24 ਚੈਪਟਰਾਂ 'ਚ ਸੰਪੂਰਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਵੱਡਾ ਗੁਣ ਇਸ ਦੀ ਰੌਚਿਕਤਾ ਹੈ। ਰਚਨਾਕਾਰ ਮੂਲ ਰੂਪ 'ਚ ਸ਼ਾਇਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਵਾਰਤਕ 'ਚ ਵੀ ਕਾਵਿਕਤਾ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਹਰ ਚੈਪਟਰ ਭਾਵੇਂ ਆਪਣੇ-ਆਪ 'ਚ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਆਂਤ੍ਰਿਕਤਾ ਨਾਲ ਖਾਸਾ ਇਨਸਾਫ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ 'ਘਰ ਤੂੰ ਉਦਾਸ ਨਾ ਹੋਈਂ' 'ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ', 'ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਨਵਾਂ ਮੋੜ', 'ਸੰਵੇਦਨਾ ਦੇ ਬੀਜ', 'ਵੇਸਵਾਵਾਂ ਦਾ ਅੱਡਾ', 'ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਆਸ਼ਕੀ', 'ਮੌਤ ਦੀ ਪਟੜੀ ਤੋਂ ਜੀਵਨ ਦੀ ਲੀਹ ਤੱਕ', 'ਸਿੱਖਿਆ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਵਿਚਰਦਿਆਂ' ਤੇ 'ਮਨੀਪੁਰ ਕਵੀ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਵੱਧ ਅਦਬੀ ਅੰਤਰੀਵਤਾ ਆਤਮਸਾਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਹਲ ਅੰਦਰ ਇਕ ਉੱਚ ਪਾਏ ਦਾ ਵਾਰਤਕਾਰ ਬਣਨ ਦੀਆਂ ਵੀ ਪੂਰੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਹਨ। 'ਕਿੱਕਰਾਂ ਦੇ ਅੰਬ' ਦੀ ਅੰਤਰਝਾਤ ਹਿਤ ਇਸ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਅੰਸ਼ ਵੀ ਇਥੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਦੇ ਹਾਂ:
-ਕੋਈ ਲੇਖਕ ਚਾਹੇ ਉਤੋਂ ਲੱਖ ਆਖੇ, ਪਰ ਜੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਕੁਝ ਇਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਰੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਲ੍ਹੜ ਉਮਰ ਦੇ ਮੁੰਡੇ-ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਆਣੇ ਬੰਦੇ ਇਸ਼ਕ ਕਰਨ ਤੋਂ ਵਰਜਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਸ਼ਕ ਕੌਣ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਤਾਂ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
-ਇਹ ਗਿੱਠਮੁਠੀਏ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਬਸ ਉਥੇ ਦੇ ਉਥੇ ਹੀ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕੀ ਵਧਣ ਦੇਣਾ ਸੀ।
'ਨੈਣਾਂ ਵਿਚਲਾ ਟਾਪੂ' (ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਤੇ 'ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਪੈੜ ਚਾਲ' (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਦੇ ਕਰਤੇ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਹਲ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਧੁਰ ਪੂਰਬ ਤੱਕ ਭ੍ਰਮਣ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹੁਣ 'ਕਿੱਕਰਾਂ ਦੇ ਅੰਬ' ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਬਾਰੇ ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਪੂਰੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਪੜ੍ਹਨੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਕ ਬਦਕਿਸਮਤ ਚਿੜੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇਸ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਦਾ ਨਾਂਅ 'ਕਿੱਕਰਾਂ ਦੇ ਅੰਬ' ਵੀ ਆਪਣੇ-ਆਪ 'ਚ ਬੜਾ ਅਰਥ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਕਿੱਕਰਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਅੰਬ ਨਹੀਂ ਲਗਦੇ ਪਰ ਇਥੇ ਭਾਵ ਅਰਥ ਕੁੜੱਤਣ ਤੇ ਮਿਠਾਸ ਦੇ ਹਨ। ਕਲਮਕਾਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਹਯਾਤੀ 'ਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਤਲਖ਼ਤ ਹਕੀਕਤਾਂ ਭਰੀ ਕੁੜੱਤਣ 'ਚੋਂ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਸੁਖ ਦੇ ਸਾਹ ਕਿਵੇਂ ਕਾਇਮ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਕਿਵੇਂ ਕੌੜੀ ਆਬੋ-ਹਵਾ ਵਿਚ ਵਿਚਰਦਿਆਂ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਮੁਸਤਕ ਨੇ ਕੁਝ ਕੁ ਮਿਲੀ ਮਿਠਾਸ ਨਾਲ ਪੀਢੀ ਗੰਢ ਪਾਈ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਇਸ ਆਤਮ-ਕਥਾ 'ਚੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

-ਹਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98155-05287

ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ
ਲੇਖਕ : ਮਾ. ਦੇਸ ਰਾਜ ਛਾਜਲੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 95
ਸੰਪਰਕ : 94170-49417

ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਵਾਰਾਂ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਜਿਥੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ, ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ, ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ, ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਅਟਾਲੀ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਹੀ ਡਾਕੂ ਸੁੰਦਰੀ ਫੂਲਾਂ ਦੇਵੀ ਦੀ ਵੀ ਵਾਰ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਵਿਚ ਕਰਤਾਰ ਸਰਾਭਾ ਦਾ ਅੱਧਾ ਨਾਮ ਖਟਕਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਬੀਰ ਰਸ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ, ਸ਼ਹੀਦ ਬੀਬੀ ਗੁਲਾਬ ਕੌਰ, ਸ਼ਹੀਦ ਨਛੱਤਰ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ, ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਨਮੂਨੇ ਦੇਖੋ:
ਵਗਦੀ ਏ ਰਾਵੀ, ਜਾਪੇ ਕੁਝ ਕਹਿੰਦੀ ਭੈਣੇ
ਸਿਰੋਂ ਗੁਲਾਮੀ ਬਿਨ ਲੜਿਆਂ ਨਾ ਲਹਿੰਦੀ ਭੈਣੇ।

ਪਿਆਰੇ ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਹੁੰ ਸਾਨੂੰ
ਖ਼ੂਨ ਆਪਣਾ ਤੂੰ ਜਿਸ ਵਿਚ ਡੋਲਿਆ ਸੀ।
ਨਾਅਰਾ ਭੁੱਲਾਂਗੇ ਨਹੀਂ ਇਨਕਲਾਬ ਵਾਲਾ,
ਜੋ ਤੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਤਖ਼ਤੇ ਤੋਂ ਬੋਲਿਆ ਸੀ।

ਪੰਜਾਬ ਦੀਏ ਪਾਕ ਧਰਤੀਏ,
ਮੇਰੀ ਨਮਸਕਾਰ ਲੱਖ ਵਾਰੀ।
ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਤੈਂ ਜਣੇ ਸੂਰਮੇ,
ਯੋਧੇ ਅਤੇ ਲਿਖਾਰੀ।
ਕਵੀ ਨੇ ਮਾਤਾ ਵਿੱਦਿਆਵਤੀ, ਕਾਮਰੇਡ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਸੁਤੰਤਰ, ਕਵੀਸ਼ਰ ਕਰਨੈਲ ਪਾਰਸ, ਸੰਤ ਰਾਮ ਉਦਾਸੀ, ਬੰਤ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਅਲੀਸ਼ੇਰ, ਕਾਮਰੇਡ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਸਿਰਸੀਵਾਲਾ ਅਤੇ ਨਕਸਲੀ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਭਾਵ ਪੂਰਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਕਾਵਿਕ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਭੇਟ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ।

-ਡਾ. ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ

ਚੁੱਪ ਦੇ ਟੁਕੜੇ
ਲੇਖਕ : ਹਰਜਿੰਦਰ ਕੰਗ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 88
ਸੰਪਰਕ : 95011-45039

ਹਰਜਿੰਦਰ ਕੰਗ ਪੰਜਾਬੀ ਨੌਜਵਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਕੈਨੇਡਾ ਦਾ ਨਿਵਾਸੀ ਹੈ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੰਗ ਦੋ ਗ਼ਜ਼ਲ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸਿਰਜ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। 'ਸਵਾਂਤੀ ਬੂੰਦ' (ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) 1992 ਵਿਚ ਆਇਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿ 'ਠੀਕਰੀ ਪਹਿਰਾ' ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 1996 ਵਿਚ ਆਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਗ ਇਕ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆਂ ਸ਼ਿਅਰਕਾਰ ਹੈ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਐਡੀਸ਼ਨ 2006 ਵਿਚ ਛਪਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਸਾਲ 2024 ਵਿਚ ਦੂਜਾ ਐਡੀਸ਼ਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਰਜਿੰਦਰ ਕੰਗ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਸਮਕਾਲ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵਸ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪੰਜਾਬ ਵੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜੋ ਵੀ ਸ਼ਿਅਰ ਸਿਰਜਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਅਰਥ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਕਲਾ ਦਾ ਪੱਲਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ ਅਤੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਪੈਰਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ :
-ਪਿੰਜਰੇ ਦਾ ਮੂੰਹ ਹਵਾ ਵਿਚ
ਅੱਡਿਆ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ,
ਸਤਰੰਗੀ ਪੀਂਘ ਤੇ ਚਿੜੀਆਂ ਦਾ
ਚੰਬਾ ਬਹਿ ਗਿਆ।
ਕੰਗ ਆਪਣੀ ਉਦਾਸੀ ਨੂੰ ਜਗ ਨਸ਼ਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸਗੋਂ ਇਸ ਤਨਹਾਈ ਨੂੰ ਵੀ ਮੀਤ ਬਣਾਉਣਾ ਲੋਚਦਾ ਹੈ :
ਸ਼ਾਮ ਢਲੀ ਇਕ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਾ
ਚੜਿਆ ਇਕ ਤਨਿਹਾਈ ਦਾ
ਬੁੱਕਲ ਦੇ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ ਸੌਂ ਜਾਹ ਜਗ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵਿਖਾਈਦਾ।
ਕੰਗ ਦੇ ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਅਤੇ ਖਿਆਲ ਦੀ ਗੂੰਜਣ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ :
ਉਹ ਕਿਹੜੀ ਸ਼ਾਮ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਅਜੇ ਸੂਰਜ ਨਹੀਂ ਡੁੱਬਾ,
ਸੁਲਘਦੀ ਯਾਦ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਮੇਰੇ ਸੀਨੇ 'ਚ ਸਾਰਾ ਦਿਨ।
ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਹਰਜਿੰਦਰ ਕੰਗ ਬਾਰੇ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਕੰਗ ਭਾਵੇਂ ਗ਼ਜ਼ਲ ਲਿਖੇ, ਨਜ਼ਮ ਲਿਖੇ ਜਾਂ ਗੀਤ ਉਹ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਸੰਗੀਤਕਤਾ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਥਿੜਕਦਾ। ਕਈ ਲੋਕ ਗ਼ਜ਼ਲ ਵਿਚ ਬਹਿਰ ਛੰਦ ਨੂੰ ਬੰਦਸ਼ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਪਰ ਦਰਹਕੀਕਤ ਘਰ ਦਾ ਕੁੰਡਾ ਘਰ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਹਿਰ ਤੇ ਛੰਦ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੇ ਖੰਭ ਹਨ, ਜਿਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਹਰਜਿੰਦਰ ਕੰਗ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਕੁਝ ਸ਼ਿਅਰ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਹਾਜ਼ਰ ਹਨ :
-ਕੱਚੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਦੀ ਡੋਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ,
ਸਿਸਕਦੀ ਹੋਈ ਹੈ ਝੋਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ।
ਢਿਡ ਤੋਂ ਭੁੱਖੇ ਕਿਸੇ ਕਿਰਸਾਨ ਦੇ
ਸਿਰ ਧਰੀ ਕਰਜ਼ੇ ਦੀ ਬੋਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ।
-ਦਰ ਖੜਕੇ ਨਿਤ ਕੋਈ ਅੰਦਰ ਹੋਵੇ ਨਾ,
ਏਨਾ ਸੁੰਨਾ ਵੀ ਕੋਈ ਘਰ ਹੋਵੇ ਨਾ।
-ਫਿਰ ਸਜ਼ਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਪਰਦੇਸਾਂ ਦਾ ਰਹਿਣਾ,
ਵਿਛੜੇ ਆਉਂਦੇ ਨੇ ਜਦ ਪਰਿਵਾਰ ਚੇਤੇ।
-ਆਪਣੀ ਮਿੱਟੀ ਹੇਠ ਨਾ ਦੱਬ ਗੁਨਾਹਾਂ ਨੂੰ,
ਜ਼ਹਿਰ ਚੜੇਗੀ ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਾਂ ਨੂੰ।
-ਹਵਾਲੇ ਪਤਝੜਾਂ ਦੇ ਹੋ ਗਏ ਸਭ ਚੇਤ ਮੇਰੇ
ਕਿਸੇ ਮੰਡੀ 'ਚ ਨਹੀਂ ਲੱਭਦੇ ਗੁਆਚੇ ਖੇਤ ਮੇਰੇ।
ਕੰਗ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਰਗੀ ਗਹਿਰੀ, ਸਾਦਗੀ ਅਤੇ ਅਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਬੁਲੰਦੀ ਘਟ ਹੀ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਗ਼ਜ਼ਲ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ 58 ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੇਵਲ 10 ਕੁ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗੀਤ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਇਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਗ਼ਜ਼ਲ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ।

-ਸੁਲੱਖਣ ਸਰਹੱਦੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 94174-84337

09-06-2024

 ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਕਰਤਾ : ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ 'ਢੱਟ'
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 98147-32198

ਜੀਵਨ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਜੋ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਝਲਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤੱਖ ਦਿਸ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਵਿਚਾਰਵਾਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਨੁਭਵ 'ਚੋਂ ਉਪਜੇ ਉੱਚ-ਵਿਚਾਰ ਸਾਡੇ ਲਈ ਚਾਨਣ ਮੁਨਾਰੇ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਲੇਖਕ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ 'ਢੱਟ' ਨੇ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵਿਚਾਰਵਾਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਥਾਂ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਤੇ ਛਪਵਾਉਣ ਦਾ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਿੰਤਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਉੱਚ-ਕੋਟੀ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਕਥਨ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਰੌਚਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ:
-ਇਕ ਚੰਗੀ ਮਾਂ ਸੌ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ (ਜਾਰਜ ਹਰਬਟ)
-ਜਿਥੇ ਡਰ ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਨੀਂਦ ਦਾ ਵਾਸਾ ਨਹੀਂ (ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ)
-ਅਸੰਭਵ ਸ਼ਬਦ ਮੂਰਖਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ-ਕੋਸ਼ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ (ਨਿਪੋਲੀਅਨ)
-ਕਈ ਵਾਰੀ ਸ਼ੱਕ ਦੀ ਇਕ ਨਿੱਕੀ ਜਿਹੀ ਚੰਗਿਆੜੀ ਪਿਆਰ ਦੇ ਖਲਵਾੜੇ ਦੀ ਸੁਆਹ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। (ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ)
-ਬੁੱਧੀ ਰੱਬ ਦੀ ਖੋਜ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ। ਰੱਬ ਸਿਰਫ਼ ਭੋਲੇਪਨ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਰਗੇ ਯਕੀਨ ਵਿਚ ਹੀ ਪਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। (ਜੈਕੋਬੀ)
-ਜਿਸ ਮਿਹਨਤ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਆਨੰਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਡੇ ਰੋਗਾਂ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ। (ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ)
-ਮਜ਼ਦੂਰ ਨੂੰ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਪਸੀਨਾ ਸੁੱਕਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

(ਲੈਨਿਨ)
-ਮੌਤ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸੁਨਹਿਰੀ ਸ਼ਾਮ ਹੈ।

ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕਤਾ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 400 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 208
ਸੰਪਰਕ : 98155-74144

ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਬੜਾ ਡੂੰਘਾ ਤੇ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਲੇਖਕ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜਦ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਲਾਮਈ ਸ਼ੈਲੀ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਦਾ ਚਿੱਤਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਵਿਚ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਵੀ ਕਰਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਡਾ. ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਰਾਹੀਂ ਸਿਰਜੇ ਗਏ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਸਮਾਜਕਤਾ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਕਵਿਤਾ ਆਪਣੇ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਸਾਕਾਰ ਹੋ ਕੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਦਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਧਾਰਮਿਕ ਕਰਮ-ਕਾਂਡ ਅਤੇ ਰੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਗੁਣਾਂ ਵਿਚ ਪਲਟ ਕੇ ਨਵੇਂ ਜੀਵਨ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ। ਆਪ ਜੀ ਰਚਿਤ 'ਬਾਬਰਬਾਣੀ' ਉਸ ਦੌਰ ਦੀ ਰਾਜਸੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ:
'ਰਾਜੇ ਸੀਹ ਮਕਦਮ ਕੁਤੇ॥ ਜਾਇ ਜਗਾਇਨ੍ ਬੈਠੇ ਸੁਤੇ॥
'ਕਲਿ ਕਾਤੀ ਰਾਜੇ ਕਾਸਾਈ ਧਰਮੁ ਪੰਖ ਕਰਿ ਉਡਰਿਆ॥
ਅਗਲੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਰਚਿਤ ਬਾਣੀ ਬਾਰੇ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖੀ ਦੇਹ ਕੇਂਦਰ ਬਿੰਦੂ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਹ ਅਨਮੋਲ ਜੀਵਨ ਦੀ ਲਖਾਇਕ ਹੈ। ਮਾਇਆਧਾਰੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਨਿਰਵਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅਗਲੇ ਪੰਨਿਆਂ ਦੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਦਵਤਾ ਭਰਪੂਰ ਵਿਚਾਰ ਦਰਸਾਏ ਹਨ:
-ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦ ਅਤੇ ਬਾਵਾ ਬਲਵੰਤ ਦੀ ਕਵਿਤਾ
-ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ : ਅਤੀਤ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ
-ਡਾ. ਜਗਤਾਰ : ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਸਿਰਜਕ
-ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਕੰਬੋਜ਼ : ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਸਫਰ
-ਅੱਗ ਦੀ ਤਵਾਰੀਖ : ਜਿਊਣਾ
-ਦਲਵੀਰ ਕੌਰ : ਨਾਰੀ ਵਜੂਦ ਦਾ ਸੁਆਲੀਆ ਪ੍ਰਵਚਨ
ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਖੂਬਸੂਰਤ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਲੇਖਕ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਸਾਯੋਗ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਛਪਾਈ ਵਿਚ ਸ਼ਬਦ ਜੋੜਾਂ ਅਤੇ ਪਰੂਫ ਰੀਡਿੰਗ ਦੀਆਂ ਉਕਾਈਆਂ ਅਕਸਰ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀਆਂ ਪਾਵਨ ਤੁਕਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅਸ਼ੁੱਧੀਆਂ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਤਾਂ ਮਨ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਠੇਸ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ। ਹੇਠਾਂ ਬ੍ਰੈਕਟਾਂ ਵਿਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਦਰਸਾਈਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ:
-ਮਨ ਰੇ ਕਹਾ ਭਇਓ (ਹੈ) ਤੈ ਬਉਰਾ॥
ਅਹਿਨਿਸਿ (ਅਹਿਨਿਸ) ਅਉਧ (ਅਊਧ) ਘਟੈ (ਘਟੇ) ਨਹੀ ਜਾਨੈ
ਭਇਓ ਲੋਭ ਸੰਗਿ (ਸੰਗ) ਹਉਰਾ॥
ਜੋ ਤਨੁ ਤੈ ਅਪਨੋ ਕਰਿ ਮਾਨਿਓ (ਮਾਨਿਉ)
ਅਰੁ (ਅਰ) ਸੁੰਦਰ ਗ੍ਰਿਹ ਨਾਰੀ॥
ਇਨ ਮੈਂ ਕਛੁ ਤੇਰੋ ਰੇ ਨਾਹਨਿ ਦੇਖੋ ਸੋਚ ਬਿਚਾਰੀ (ਵਿਚਾਰੀ)॥

-ਸਾਧੋ ਮਨ ਕਾ ਮਾਨ ਕਾ ਮਾਨੁ ਤਿਆਗਉ
ਕਾਮੁ ਕ੍ਰੋਧੁ (ਕ੍ਰੋਧ) ਸੰਗਤਿ ਦੁਰਜਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਅਹਿਨਿਸਿ (ਅਹਿਨਸ) ਭਾਗ ਉ॥
ਹਰਖ ਸੋਗ ਤੇ ਰਹੈ (ਰਹੇ) ਅਤੀਤਾ...
ਜਨ (ਜੁਨ) ਨਾਨਕ ਇਹੁ (ਕਿਹੁ)
ਖੇਲੁ ਕਠਨੁ (ਕਠੁਨ) ਹੈ
ਕਿਨ ਹੂ (ਕਿਨਹੂ) ਗੁਰਮੁਖਿ ਜਾਨਾ॥

-ਲੋਭਿ (ਲੋਭ) ਗ੍ਰਸਿਓ ਦਸ ਹੂ (ਦਸਹੁ)
ਦਿਸ (ਇਸ) ਧਾਵਤ...
ਲਾਜ (ਲਾਗ) ਨ (ਨਾ) ਲੋਕ ਹਸਨ ਕੀ॥
ਨਾਨਕ ਹਰਿ (ਹਰੁ) ਜਸੁ ਕਿਉ ਨਹੀ (ਨਹ) ਗਾਵਤ...

ਮੇਰ ਉ ਮੇਰ ਉ (ਮੇਰੋ ਮੇਰੋ) ਸਭੈ (ਸਭੇ)
ਕਹਤ (ਕਹਿਤ) ਹੈ
ਮਨ ਮੂਰਖ ਅਜਹੂ (ਅਜਹੁ)...
ਜਉ ਗਾਵੈ (ਗਾਣੈ) ਪ੍ਰਭ ਕੇ ਗੀਤ

-ਚਾਰਿ (ਚਾਰ) ਵਰਨਿ (ਵਰਣਿ)...
ਜਗਿ ਵਿਚਿ (ਵਿਚ)
ਮਕਾ ਕਾਬਾ (ਕਾਅਬਾ)
ਸੁੰਨਤਿ ਮੁਸਲਮਾਣ (ਮੁਸਲਮਾਨ) ਕੀ...
ਤਿਲਕ ਜੰਞੂ (ਜੰਝੂ)
-ਇਕ ਨਾਮੁ (ਇਕ ਨਾਮ) / -ਮੋਹੇ (ਮੋਹੈ) ਲਾਲਚ
-ਆਵਣਿ ਜਾਣੇ (ਜਾਵੇ)।

-ਕਲਿ ਕਾਤੀ ਰਾਜੇ ਕਾਸਾਈ (ਕਸਾਈ)
ਕੂੜੁ (ਕੂੜ) ਅਮਾਵਸ
ਵਿਚਿ ਹਉਮੈ (ਹਓਮੇ)... ਗਤਿ ਹੋਈ (ਹੋਇ)।

-ਕੰਵਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੂਰੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 93573-24241

ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਧਿਆਇਐ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਮਿਨਹਾਸ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ ਲਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 120
ਸੰਪਰਕ : 98141-45047

ਡਾ. ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਮਿਨਹਾਸ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਲੇਖਕਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਵਾਰਤਕ, ਨਾਵਲ, ਧਾਰਮਿਕ ਪੁਸਤਕਾਂ ਤੇ ਜੀਵਨੀ ਵਿਧਾ ਲਿਖ ਕੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਪਹਿਚਾਣ ਬਣਾਈ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਪੁਸਤਕਾਂ ਹਿੰਦੀ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਤੇ ਖੋਜ-ਪੱਤਰ ਵੀ ਲਿਖੇ। ਉਹ ਅਧਿਐਨ ਤੇ ਅਧਿਆਪਨ ਦੇ ਕਾਰਜ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਮਾਣ-ਮੱਤੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੋ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੁਸਤਕਾਂ ਛਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮਾਜਿਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਕ ਲੇਖਿਕਾ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਤੇ ਸਿਮਰਨ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੇ ਅਭਿੰਨ ਅੰਗ ਹਨ। ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਲੋੜਵੰਦ ਤੇ ਝੁੱਗੀਆਂ, ਝੌਂਪੜੀਆਂ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਅੱਠਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਹਿਬ ਬਾਰੇ ਇਸ ਹਥਲੀ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਲੇਖਕਾ ਨੇ ਬਾਰਾਂ ਅਧਿਆਇਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਜੀਵਨ ਗਾਥਾ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਦੇ ਤੇ ਦਿਲਚਸਪ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਅਧਿਆਏ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਧਿਆਇਐ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖਣ ਦਾ ਮੰਤਵ ਕਿਵੇਂ ਫੁਰਿਆ। ਕੋਰੋਨਾ ਸਮੇਂ ਸਮਾਜਿਕ ਰਿਸ਼ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਤਾਰ-ਤਾਰ ਹੋਏ, ਕਿਵੇਂ ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂਘਰਾਂ ਵਿਚ ਸੇਵਕਾਂ ਨੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਭਰਪੂਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਆਗਮਨ, ਤੀਜੇ ਵਿਚ ਗੁਰਤਾਗੱਦੀ, ਚੌਥਾ, ਬਾਬਾ ਰਾਮਰਾਇ ਵੱਲੋਂ 72 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੀਤੀਆਂ ਕਰਾਮਾਤਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਰਜ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਮਤ ਕਰਾਮਾਤਾਂ ਦਾ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਖੰਡਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ ਗੁਰਤਾਗੱਦੀ ਬਾਬਾ ਰਾਮਰਾਇ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ? ਛੇਵੇਂ ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਰਾਮਰਾਇ ਵਲੋਂ ਗੁਰਤਾਗੱਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਯਤਨ, ਸਤਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਕੋਲ ਸ਼ਿਕਾਇਤ, ਅੱਠਵੇਂ ਵਿਚ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਵਲੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਬੁਲਾਉਣਾ, ਨੌਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਦਿੱਲੀ ਲਈ ਰਵਾਨਗੀ, ਦਸਵੇਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਦਾ ਦਿੱਲੀ ਪੁੱਜਣਾ, ਗਿਆਰਵੇਂ ਭਾਗ 'ਚ ਰਾਜੇ ਵਲੋਂ ਬਾਲਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਜੀ ਦੀ ਪਰਖ ਅਤੇ ਬਾਰਵੇਂ ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਬਕਾਲੇ ਦੀ ਵਿਥਿਆ ਦਰਜ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਅਨਪੜ ਛੱਜੂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦੀ ਦਾਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪੰਜੋਖਰਾ ਸਾਹਿਬ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬੰਗਲਾ ਸਾਹਿਬ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼ੀਸ਼ ਮਹਲ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਰੰਗਦਾਰ ਤਸਵੀਰਾਂ ਛਾਪੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਗਿਆਨ ਵਰਧਕ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਹੈ।

-ਦਿਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 98148-98570

ਹੱਥਾਂ 'ਚੋਂ ਕਿਰਦੀ ਰੇਤ
ਲੇਖਕ : ਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲਿਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 230 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 172
ਸੰਪਰਕ : 94638-36591

ਹੱਥਾਂ 'ਚੋਂ ਕਿਰਦੀ ਰੇਤ ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਕੁੱਲ 14 ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹੀ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹਨ। 'ਮੈਨੂੰ ਫੋਨ ਕਰ ਲਈਂ' ਕਹਾਣੀ ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਇਕ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਦੇ ਤਲਾਕ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਤੋਂ ਇਕ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਸ਼ੈਲੀ ਤੇ ਸ਼ਿਫਾਲੀ ਦੀ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੈਲੀ ਇਕ ਮੈਰਿਜ ਕਾਊਂਸਲਰ ਹੈ ਜੋ ਅਰਜਨ ਤੇ ਸ਼ਿਫਾਲੀ ਦਾ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੈਲੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਮਝਦਾਰੀ ਤੋਂ ਕੰਮ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ਿਫਾਲੀ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਸੱਚ-ਸੱਚ ਕਢਵਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਮੈਨੂੰ ਫੋਨ ਕਰ ਲਈਂ' ਕਹਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਤਲਾਕ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੇਧ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਸਾਯੋਗ ਕਹਾਣੀ ਹੋ ਨਿਬੜਦੀ ਹੈ। ਅਗਲੀ ਕਹਾਣੀ 'ਇਕ ਲੰਬਾ ਹਉਕਾ' ਹੈ, ਇਸ ਵਿਚ ਇਕ ਧੀ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਪਿਓ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਘਰਵਾਲੀ ਸੀਮਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਫਰੈਂਡ ਹਲੇਰੀ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ 'ਉਫ! ਉਹ ਤਕਨੀ' ਵਿਚ ਇਕ ਪਤੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਤਕਨੀ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਸਮਝ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਹੱਥਾਂ 'ਚੋਂ ਕਿਰਦੀ ਰੇਤ' ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਪਰਵਾਸ ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿਥੇ ਬੱਚੇ ਮਾਂ-ਪਿਓ ਤੋਂ ਵਾਰ੍ਹੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਨ-ਮਰਜ਼ੀ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਭਾਲਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਗੁਰਨਾਮੋ ਅਤੇ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਪਤੀ ਪਤਨੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਗੁਰੀ ਤੇ ਇਕ ਧੀ ਸੈਮੀ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਆਖੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸਹਾਰਦੇ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਂ-ਪਿਓ ਪਛਤਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਬਾਹਰ ਰਹਿ ਕੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਹਾਣ ਦਾ ਹੋਣ ਦੀ ਤਾਕੀਦ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਅਗਲੀ ਕਹਾਣੀ 'ਹਟਕੋਰੇ ਲੈਂਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ' ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਪੈਸਾ ਕਮਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਮੁੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਨੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅਸਲ ਯਥਾਰਥ ਨੂੰ ਬਿਆਨਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਬਾਖੂਬੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਵਧਾਈ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹੈ।

-ਡਾ. ਗੁਰਬਿੰਦਰ ਕੌਰ ਬਰਾੜ
ਮੋਬਾਈਲ : 098553-95161

ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਨਾਟਕ
(ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ)
ਲੇਖਿਕਾ : ਡਾ. ਇੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 600 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 303
ਸੰਪਰਕ : 94170-85785

'ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਨਾਟਕ' ਡਾ. ਇੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ ਦੀ ਖੋਜ ਭਰਪੂਰ ਕ੍ਰਿਤ ਹੈ। ਉਹ ਪਿਛਲੇ 25 ਸਾਲ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟ-ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਬੜੀ ਡੂੰਘੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਸਹਿਤ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ 16 ਨਾਟਕਾਂ ਵਿਚਲੇ ਆਰਥਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ, ਧਾਰਮਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਸਲਿਆਂ ਅਤੇ ਔਰਤ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਗਹਿਣ ਗੰਭੀਰ ਅਧਿਐਨ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨਾਟ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਇਹ ਲੇਖਿਕਾ ਦੀ ਮੁੱਲਵਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ।
ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਹੁਣ ਤੱਕ ਬਿਮਾਰ ਸਦੀ, ਦਰ ਦੀਵਾਰਾਂ, ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਦੁਪਹਿਰ, ਚੌਕ ਨਾਟਕ, ਰੂਹ ਪੰਜਾਬ ਦੀ, ਸਿਫ਼ਰ ਨਾਟਕ, ਮੱਕੜੀ ਨਾਟਕ, ਰੁਕੇ ਹੋਏ ਯਥਾਰਥ, ਪਛਾਣ ਨਾਟਕ, ਮਨ ਦੇ ਹਾਣੀ, ਮਖੌਟੇ ਤੇ ਹਾਦਸੇ, ਚੱਕਰਵਿਊ ਤੇ ਪਿਰਾਮਿਡ, ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਦਰਿਆ, ਹੋਂਦ ਨਿਹੋਂਦ, ਭਰਮ ਜਾਲ, ਸਿਆਸੀ ਦੰਦ ਕਥਾ 16 ਕਾਵਿ-ਨਾਟਕਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਨਾਮਵਰ ਰੰਗ ਕਰਮੀਆਂ ਵਲੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਬੜੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਸਹਿਤ ਖੇਡੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇਸ ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਰਵੀ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਨਾਟਕਾਂ ਦੇ ਥੀਮ, ਸਰੂਪ, ਤਕਨੀਕ, ਬਣਤਰ, ਮੰਚਨ ਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਮੰਚਨ ਬਾਰੇ ਬੜਾ ਹੀ ਵਚਿੱਤਰ, ਸਰਬਪੱਖੀ, ਵਿਲੱਖਣ, ਸਾਰਥਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਡਾ. ਇੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ ਨੇ ਇਸ ਖੋਜ ਭਰਪੂਰ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਛੇ ਅਧਿਆਇਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਨਾਟਕਾਂ ਦੀ ਮੂਲ ਸਮੱਸਿਆ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਜੋਕੇ ਪਦਾਰਥਕ ਵਾਤਵਰਨ ਵਾਲੇ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜੀ ਹਿਤਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਲਾਲਸਾ ਕਾਰਨ ਪੈਸੇ ਦੀ ਹਵਸ ਵਿਚ ਪਰਿਵਾਰਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚਲੇ ਪਿਆਰ, ਨਿੱਘ, ਮੋਹ, ਮਮਤਾ, ਮੁਹੱਬਤ ਨੂੰ ਵਿਸਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਕੱਲਤਾ ਅਤੇ ਬੇਗਾਨਗੀ ਦੇ ਅਹਿਸਾਸ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਲਈ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਵਧੇਰੇ ਭੋਗ ਵਿਲਾਸ ਵਿਚ ਗੁਆਚ ਕੇ ਵਧੇਰੇ ਤਣਾਅ ਮਈ ਮਾਹੌਲ ਦੀ ਦਲਦਲ ਵਿਚ ਉਲਝਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ ਆਧੁਨਿਕ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਮਨੋ-ਗੁੰਝਲਾਂ ਅਤੇ ਅਪਰਾਧੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਤਾਂ ਕਰਦਾ ਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ, ਸਮਝਣ ਲਈ ਵੀ ਰੁਚਿਤ ਹੈ। ਔਰਤ ਪੁਰਸ਼ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਆਦਰਸ਼ ਸਮਾਜ ਦਾ ਆਧਾਰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਇਸ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਕਾਮ ਪੂਰਤੀ ਦਾ ਆਧਾਰ ਸਮਝਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਹੈ ਤਾਂ ਨਾਟਕਕਾਰ ਔਰਤ ਪੁਰਸ਼ ਦੇ ਇਸ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਪੁਨਰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਔਰਤ ਨੂੰ ਪੁਰਸ਼ ਦੇ ਸਮਾਨ ਇਕ ਧਿਰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਔਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ, ਸਮਾਨਤਾ, ਉਸ ਪ੍ਰਤੀ ਸਤਿਕਾਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਹੀ ਇਕ ਆਦਰਸ਼ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਪੁਰਸ਼ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਮਾਜ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ ਦੀ ਅਜਾਰੇਦਾਰੀ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਔਰਤ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਸਮਾਜਿਕ, ਧਾਰਮਿਕ, ਆਰਥਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਤਹਿਤ ਔਰਤ ਦੇ ਸੁਤੰਤਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਿਚਰਨ, ਸੋਚਣ, ਸਮਝਣ ਦੇ ਢੰਗ ਉੱਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਲਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਸੂਖ਼ਮ ਰੂਪ ਵਿਚ ਬਰਕਰਾਰ ਹਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ ਆਪਣੇ ਕਾਵਿ-ਨਾਟਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਰਦ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੋਚ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਇਸ ਉੱਤੇ ਵਿਅੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਨਾਟਕਾਂ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਇਹੋ ਵਿਅੰਗ ਪਾਠਕਾਂ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਸੋਚਣ-ਸਮਝਣ, ਵਿਚਾਰਨ, ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲਣ ਲਈ ਜਾਗਰੂਕ ਅਤੇ ਚੇਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਡਾ. ਇੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ ਦਾ ਇਹ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਨਾਟਕਾਂ ਦੀ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਪਾਸਾਰਾਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਪਹੁੰਚ ਅਪਣਾ ਕੇ ਸਾਰਥਕ ਸਿੱਟੇ ਕੱਢਣ ਦਾ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਉਪਰਾਲਾ ਹੈ। ਨਾਟ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਇਹ ਲੇਖਿਕਾ ਦਾ ਵੱਡਾ ਉੱਦਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਨੂੰ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਘਾਰਾ ਭਰਨਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।

-ਡਾ. ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਸਕਰੌਦੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 84276-85020

ਗੱਡੀਆਂ ਵਾਲੇ (ਰਾਜਸਥਾਨੀ)
ਲੇਖਕ : ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਮੂੰਡੀ ਚਣਕੋਈਆਂ ਵਾਲਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 128
ਸੰਪਰਕ : 98156-45240

ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕੈਨਵਸ 'ਤੇ ਬਿੱਖਰੇ ਹੋਏ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਬਾਤ ਪਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਦੁੱਖ-ਦਰਦ, ਧੁੱਪਾਂ ਛਾਵਾਂ, ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਵਿਦਮਾਨ ਹਨ। ਆਓ ਕੁਝ ਝਲਕਾਂ ਮਾਣੀਏ :
ਇਕ ਚਿੜੀ ਟਾਹਣੀ 'ਤੇ ਜਾ ਬਹਿੰਦੀ ਏ।
ਦੂਜੀ ਚਿੜੀ ਟੀਸੀ 'ਤੇ ਹੁਲਾਰੇ ਲੈਂਦੀ ਏ।
ਚੀਂ ਚੀਂ ਕਰਕੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਕਰਨ ਵਿਚਾਰਾਂ।
ਕੁੜੀਆਂ ਇਉਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਜਿਉਂ ਚਿੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਡਾਰਾਂ।
-ਐ ਨੌਜਵਾਨੋ ਨਸ਼ਿਆਂ ਪਿੱਛੇ ਕਿਉਂ ਭੱਜਦੇ ਹੋ।
ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਐਵੇਂ ਬਰਬਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋ।
-ਮਾਂ ਸੁਰਗ ਦਾ ਝੂਟਾ ਜਿਸ ਵਿਚ ਦੁਨੀਆ ਸਮੋਈ।
ਮਾਂ ਜਿੱਡਾ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਦਿਸੇ ਨਾ ਕੋਈ।
-ਗੱਡੀਆਂ ਵਾਲੇ ਕਹਿਣ ਅਸੀਂ ਰਾਜਸਥਾਨੋਂ ਆਏ ਹਾਂ।
ਫ਼ਖਰ ਕਰਦੇ ਨੇ ਵੀਰ ਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਦੇ ਜਾਏ ਹਾਂ।
-ਇਹ ਫਾਨੀ ਜੱਗ ਛੱਡ ਜਾਣਾ ਮਨ ਸਮਝਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ
ਫਿੱਕਾ ਬੋਲਾ ਨਾ ਬੋਲੀਏ ਪਿੱਛੋਂ ਪਛਤਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਅਟੱਲ ਸਚਿਆਈਆਂ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸੁਨੇਹੇ ਛੁਪੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ।

-ਡਾ. ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ

ਖੇਡ ਪੁਲਾਂਘਾਂ
ਲੇਖਕ : ਪ੍ਰੋ. ਹਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਸੰਗਰੂਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 127
ਸੰਪਰਕ : 94174-60316

ਖੇਡ ਖੇਤਰ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਖੇਤਰ ਜੋ ਸਾਡੀ ਸਰੀਰਕ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਤਾਂ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਦਾ ਹੀ ਹੈ, ਨਾਲ ਦੀ ਨਾਲ ਸਾਡੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੋਬਲ ਵੀ ਉੱਚਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਖੇਡ ਖੇਤਰ ਵੱਲ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਕਿਸੇ ਪਰਉਪਕਾਰ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਰੋਤ ਬਣਦਾ ਹੈ ਖੇਡ ਖੇਤਰ ਸੰਬੰਧੀ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਸਾਹਿਤ। 'ਖੇਡ ਪੁਲਾਂਘਾਂ+ ਖੇਡ ਖੇਤਰ ਬਾਰੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਪ੍ਰੋ. ਹਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਸੰਗਰੂਰ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਬਹੁਤੇ ਖਿਡਾਰੀ ਕੇਵਲ ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸੀਮਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਕੁਝ ਖਿਡਾਰੀ ਖੇਡ ਚਿੰਤਕ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਤਜਰਬੇ ਨਿਰੰਤਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਸੰਗਰੂਰ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਖੇਡ ਲੇਖਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਜਿਥੇ ਖੇਡਾਂ ਬਾਰੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਵਿਹਾਰਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਖੇਡ ਖੇਤਰ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਈ ਹੈ। ਖੇਡਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਜਿਥੇ ਨਾਮਣਾ ਖੱਟਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਉਸ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਪਹਿਲਾਂ ਖੇਡਾਂ ਕੇਵਲ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦਾ ਹੀ ਸਾਧਨ ਸਨ ਪਰ ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਖਿਡਾਰੀ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਨਾਮਣਾ ਖੱਟਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਨਾਂਅ ਵੀ ਉੱਚਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਚੰਗੇ ਨਾਗਰਿਕ ਹੋਣ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਵੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਖੇਡਾਂ ਬਹਾਦਰੀ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੱਜ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦਾ ਵਰਤਾਰਾ ਏਨਾ ਵਧ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਕਿ ਖੇਡ ਖੇਤਰ ਵੀ ਇਸ ਤੋਂ ਅਛੂਤਾ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਪਰ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੀ ਦੌੜ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਸਿਹਤ ਪ੍ਰਤੀ ਅਵੇਸਲੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਕੁਝ ਇਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਮਾਰੀਆਂ ਮੱਲਾਂ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੀਮਤ ਸਾਧਨਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਆਪਣੀ ਖੇਡ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਝੰਡਾ ਬੁਲੰਦ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਖੇਡ ਲੇਖਕਾਂ ਵਲੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਹੈ।

-ਡਾ. ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98141-68611

ਕਲੀਆਂ ਹੀਰ ਦੀਆਂ
ਕਵੀ : ਚਮਕੌਰ ਸਿੰਘ ਭੋਤਨਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 184
ਸੰਪਰਕ : 98784-34738

ਚਮਕੌਰ ਸਿੰਘ ਭੋਤਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵੀ ਹੈ। ਇਹ ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਕੈਨੇਡਾ ਜਾ ਵਸਿਆ ਹੈ। ਭੋਤਨਾ ਨੇ ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 5 ਹੋਰ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪਾਈਆਂ ਹਨ : ਵਾਰਾਂ ਗੁਰ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ (ਕਵਿਤਾ) 2016, ਯੋਧਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ (ਕਵਿਤਾ) 2017, ਖਾਲੀ ਪਿਆ ਪੰਜਾਬ ਕੁੜੇ (ਕਵਿਤਾ) 2022, ਸੰਘਰਸ਼ੀ ਯੋਧੇ (ਕਵਿਤਾ) 2022 ਅਤੇ ਸੂਰਮੇ ਕਿ ਡਾਕੂ (ਕਵਿਤਾ-ਵਾਰਤਕ) 2023.
ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਭੋਤਨਾ ਨੇ ਕਿੱਸਾ ਹੀਰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸੁਰਤ ਵਿਚ ਹੀਰ ਦਾ ਕਿੱਸਾ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਹੀਰ ਦਾ ਕਿੱਸਾ ਦਮੋਦਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੀਕ ਸੈਂਕੜੇ ਕਵੀਆਂ ਕਿੱਸਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਲਿਖਿਆ। ਕਈਆਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਹਾਸ ਵਿਅੰਗ ਵਿਚ ਵੀ ਲਿਖਿਆ। ਇਹ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਣੀ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਵਿਚ ਐਨੀ ਅਪਣੱਤ ਭਰੀ ਤੇ ਹਰਮਨਪਿਆਰੀ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰੋ. ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਵੀ ਹੀਰ ਨੂੰ ਭੈਣ ਅਤੇ ਰਾਂਝੇ ਨੂੰ ਵੀਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਖੇਤੀਹਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੈ। ਹੀਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਤਿੰਨੇ ਪਿੰਡ ਜੱਟ ਸਨ। ਜੱਟਾਂ ਦੇ ਜ਼ਮੀਨ ਆਦਿ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਆਉਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਦਸਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਕਥਾ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ 'ਕਲੀਆਂ ਹੀਰ ਦੀਆਂ' ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਦੇ ਛੰਦਾਂ ਵਿਚ ਪਰਿਪੂਰਨ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਖ਼ੁਦ ਵੀ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। 'ਕਲੀ' ਇਕ ਛੰਦ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ 22 ਮਾਤਰਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਹ ਜਿਥੇ ਛੰਦ ਹੈ, ਉਥੇ ਕਾਵਿ-ਰੂਪ ਵੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਲੀਆਂ ਨੇ ਕਈ ਕਵੀਆਂ ਨੂੰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ (ਕਲੀਆਂ ਦਾ) ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਮਾਲਵੇ ਵਿਚ ਮੋਦਨ ਨਾਮੀ ਕਵੀਸ਼ਰ ਗਾਇਕ ਨੇ ਇਸ ਛੰਦ ਨੂੰ ਘਰ-ਘਰ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਸੀਤਲ ਨੇ ਕਲੀਆਂ ਛੰਦ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਦਿੱਤੀ, ਇਸ ਕਲੀਆਂ ਛੰਦ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਖ਼ਾਸ ਸਤਰਾਂ ਦੀ ਪੈਰਵੀ ਕਰਕੇ ਵੱਖਰੀ ਸਟੇਜੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਹੈ। ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਸੀਤਲ ਨੇ ਇਸ ਕਲੀ ਛੰਦ ਨੂੰ ਕਲਾਸੀਕਲ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ। ਸੱਤਵੀਂ ਸਤਰ ਦੇ ਅਖੀਰ ਮੈਂ ਵਾਰੀ, ਤੂੰ ਧੰਨ ਹੈ ਆਦਿ ਵਿਸਤਾਰੀ ਸ਼ਬਦ ਲਾ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਤੇ ਤਾਜ਼ਗੀ ਭਰਿਆ ਸਰੂਪ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ। ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਕਾਲੜਾ ਨੇ 52 ਕਲੀਆਂ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸਰੂਪ ਦੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਆਮ ਰਵਾਇਤ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰ ਕਾਂਡ ਵਿਚ 8 ਤੋਂ 10 ਸਤਰਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਅੱਗੇ ਚਲ ਕੇ ਕਵੀ ਨੇ ਕਬਿੱਤ ਵਿਚ ਵੀ ਕੁਝ ਅਧਿਆਏ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਉਸ ਝੋਕ ਅਤੇ ਬੈਂਤ ਦੀ ਵੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਕਵੀ ਭੋਤਨਾ ਨੇ ਕਲੀ ਛੰਦ ਨੂੰ ਉੱਚ ਮਿਆਰ ਦੀ ਬਣਾ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਭੋਤਨਾ ਨੇ ਸੈਂਕੜੇ ਹੋਰ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹੀਰਾਂ ਵਾਂਗ ਸਿਰਲੇਖ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੀ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਹਾਂ ਵੇਰਵਿਆਂ ਵਿਚ ਅੰਤਰ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹਨ ਹੀਰ ਜਨਮੀ, ਮੌਜੂ ਦੀ ਮੌਤ, ਧੀਦੋ ਨੇ ਘਰ ਛੱਡਣਾ, ਲੁੱਡਣ ਮਲਾਹ ਦੀ ਵਾਰਤਾ, ਹੀਰ ਨੇ 60 ਸਹੇਲੀਆਂ ਲੈ ਕੇ ਆਉਣਾ, ਹੀਰ ਦੀ ਡੋਲੀ ਤੁਰੀ, ਹੀਰ ਵਲੋਂ ਕਾਜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ, ਜੋਗੀ ਰਾਂਝਾ ਗਿਆ ਖੇੜੇ, ਹੀਰ ਅਤੇ ਰਾਂਝੇ ਦੀ ਮੌਤ ਆਦਿ। ਦੂਜੇ ਕਿੱਸਿਆਂ ਵਾਂਗ ਭੋਤਨਾ ਦੇ ਹਥਲੇ ਕਿੱਸੇ ਦਾ ਅੰਤ ਵੀ ਦੁਖਾਂਤਕ ਹੈ।
ਭੋਤਨਾ ਨੇ ਜੋ ਕਲੀਆਂ ਦਾ ਛੰਦ ਵਰਤਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਆਮ ਕਰਕੇ 16+10 ਮਾਤਰਾ ਹਨ (6 ਫੇਲੁਨ+ਫੇ)।
- ਤਖਤ ਹਜਾਰੇ ਦੀ ਸਿਫਤ ਸੁਣਾਵਾਂ ਦੋਸਤੋ
ਸਵਰਗੋਂ ਸੋਹਣਾ ਸੁਅੱਰਗ ਹੈ ਧਰਤੀ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ
-ਖੇਡਾਂ ਖੇਡਦੀ ਦਾ ਬਚਪਨ ਲੰਘ ਗਿਆ ਹੀਰ ਦਾ
ਵਧਦੀ ਵੇਲ ਵਾਂਗਰਾਂ ਨਿਤ ਉਠਦੀ ਜਦ ਤੜਕੇ
-ਵੱਡਾ ਭਾਈ ਧੀਦੋ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਹੋ ਕੇ ਰੋਕਦਾ
ਘਰ ਛੱਡ ਚੱਲਿਐਂ ਕਾਹਤੋਂ ਸਾਡੇ ਸਿਰ ਸੁਆਹ ਪਾ ਕੇ
-ਖੂਹ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਭਰਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਰੂਪ ਦੇਖ ਕੇ ਨਾਥ ਦਾ
ਅੱਖਾਂ ਅੱਡੀਆ ਰਹਿ ਗਈਆਂ ਅੱਲੜਾਂ ਦੀਆਂ ਨਸ਼ਿਆਈਆਂ
ਪੁਸਤਕ ਬਹੁਤ ਦਿਲਚਸਪੀ ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਿੱਸਿਆਂ ਦੀ ਨਿਆਈ ਹੈ। ਕਵੀ ਨੇ ਬੜੇ ਵਧੀਆ ਵਿਸਤਾਰ ਵੀ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਪ੍ਰੋ. ਗੁਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਬੜੇ ਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।

-ਸੁਲੱਖਣ ਸਰਹੱਦੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 94174-84337

ਜੰਗਲੀ ਫੁੱਲ
ਲੇਖਕ : ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੰਗਵੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 107
ਸੰਪਰਕ : 94178-03488

'ਜੰਗਲੀ ਫੁੱਲ' ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੰਗਣੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਹ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ, ਗੀਤਾਂ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਕੰਗਣੀ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਸਮਾਜ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੈ ਜੋ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਦੱਬੇ-ਕੁਚਲੇ ਤੇ ਅਣਗੌਲੇ ਹਨ। 107 ਸਫ਼ਿਆਂ ਦੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਪਸਾਰਾਂ ਦੇ ਲਖਾਇਕ ਹਨ। ਉਹ ਨਿਰਾਸ਼ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਆਸ ਦਾ ਪੱਲਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਮੁਖੀ ਸੋਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਭਾਵੇਂ ਪਿੱਪਲ ਉਦਾਸ ਹੈ, ਇਕ ਇਕ ਕਰਕੇ ਕਿਰ ਗਏ
ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪੱਤੇ
ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਨਵੀਆਂ ਕਰੂੰਬਲਾਂ
ਸਬਜ਼ ਰੰਗੀ ਪਰਤ ਆਉਣਗੀਆਂ
ਉਹ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਚੇਤੰਨ ਹੈ।
ਹਾਕਮਾਂ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਭਾਵੇਂ ਸਵੇਰਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਦੂਰ
ਪਰ ਝੁੱਗੀਆਂ 'ਚੋਂ ਹਾਲੇ ਨਹੀਂ ਹਨੇਰਾ ਹੋ ਰਿਹਾ।
ਕੁਰਬਾਨੀ ਅਤੇ ਤਿਆਗ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਕਵੀ ਸਮਾਜਿਕ ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਬਦਲਾਅ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਪ੍ਰਤੀ ਕਵੀ ਆਪਣੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕਰਦਾ ਲਿਖਦਾ ਹੈ :
ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਲਈ ਕਰਾਂ ਦੁਆਵਾਂ
ਦੂਰ ਹੋਣ ਇਸ ਦੀਆਂ ਬਲਾਵਾਂ
ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਸੂਖਮ ਅਹਿਸਾਸ ਨੂੰ ਕਵੀ ਬੜੀ ਵੇਦਨਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ :
ਤੇਰੇ ਬਗ਼ੈਰ ਦੱਸ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਕੀ ਕਰੀਏ
ਜੀਏ ਤਾਂ ਕਿੰਝ ਜੀਏ ਮਰੀਏ ਤਾਂ ਕਿੰਝ ਮਰੀਏ
ਖਾਬ ਅੱਖੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਖਾ ਕੇ, ਦਰ 'ਤੇ ਕਿ ਸਮੁੰਦਰ, ਪੁੱਛ ਲਈ ਦਰਦ ਕਹਾਣੀ, ਸਾਨੂੰ ਹੱਸਦਾ ਵੱਸਦਾ ਪੰਜਾਬ ਦਿਓ, ਇਹ ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਮਰਜ਼ੀ ਸੱਜਣਾ, ਦੋਸਤ ਜਦ ਦੁਸ਼ਮਣ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਨੇ, ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਮੰਗਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮਾਏ ਨੀ ਮੇਰੀ ਅੱਖੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚ
ਹੜ ਹੰਝੂਆਂ ਦਾ ਆਇਆ
ਉੱਡ ਗਏ ਬੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਤੋਂ ਹਾਸੇ
ਹੁਣ ਗ਼ਮਾਂ ਨੇ ਡੇਰਾ ਲਾਇਆ।
ਵਰਗੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕਵੀ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਲੋਕ ਰੰਗ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਰਿਸ਼ਤੇ, ਭਰਮ, ਸੂਰਜ, ਚੰਨ, ਤਾਰੇ, ਝੁਲਸਿਆ ਬਿਰਖ, ਇੱਛਾ ਦੇ ਪਰਛਾਵੇਂ, ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬੋਲਿਆ ਆਦਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹਨ। ਮਾਂ ਕਵਿਤਾ ਰਾਹੀਂ ਕਵੀ ਨੇ ਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬੱਚੇ ਲਈ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਕਾਰਜ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਮਾਂ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਬਾਤ ਛੋਹੀ ਹੈ। ਸਮਾਜ ਦੀ ਦਕਿਆਨੂਸੀ ਸੋਚ, ਜਾਤ ਪਾਤ ਦੇ ਵਿਤਕਰੇ ਕਵੀ ਨੂੰ ਉਦਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕਵੀ ਨੇ ਕਾਵਿ ਘੇਰੇ ਵਿਚ ਲਿਆਂਦਾ ਹੈ। ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੰਗਲੀ ਫੁੱਲ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਹੈ ਕਵੀ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੰਗਣੀ ਵਧਾਈ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ।

-ਪ੍ਰੋ. ਕੁਲਜੀਤ ਕੌਰ

ਇਕ ਮੇਰੀ ਅੱਖ ਕਾਸ਼ਣੀ...
ਲੇਖਕ : ਸ਼ਿਵਚਰਨ ਜੱਗੀ ਕੁੱਸਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 400 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 343
ਸੰਪਰਕ : 98147-32198

ਦੋ ਦਰਜਨ ਦੇ ਕਰੀਬ ਨਾਵਲ ਅਤੇ ਪੰਜ ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਰਚ ਕੇ ਸ਼ਿਵਚਰਨ ਜੱਗੀ ਕੁੱਸਾ ਪੰਜਾਬੀ ਗਲਪ ਸਾਹਿਤ ਜਗਤ ਵਿਚ ਸਥਾਪਤ ਹਸਤਾਖ਼ਰ ਹੈ। ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਨਾਵਲ 'ਇਕ ਮੇਰੀ ਅੱਖ ਕਾਸ਼ਣੀ... ' ਉਸ ਦਾ ਅਜੋਕੇ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਤ੍ਰਾਸਦੀਆਂ ਨੂੰ ਤਸਵੀਰਦਾ ਨਾਵਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਸਾਰਥਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਔਰਤ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਰਵੱਈਏ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਬਦਲ ਰਹੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਇਹ ਨਾਵਲ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਰਤਾਰਿਆਂ 'ਤੇ ਗਹਿਰੀ ਸੱਟ ਮਾਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਜਾ ਵੱਸਣ ਦਾ ਲਾਲਚ ਅਤੇ ਉਸ ਲਈ ਖ਼ਾਸ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਦੇ ਲਾਲਚ ਵਿਚ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਦਾਅ 'ਤੇ ਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਚੁਣਨ ਦੀ ਵੀ ਖੁਲ੍ਹ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਉਹ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਲਈ ਕੀ-ਕੀ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਜਿਹੀ ਦਾਸਤਾਨ ਦੀ ਬਾਤ ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਚਿਤਰਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਫ਼ਿਲਮੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਣ ਦਾ ਲਾਲਚ, ਕੋਰੋਨਾ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੀ ਮਾਰ ਅਤੇ ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦਾ ਵਧ ਰਿਹਾ ਰੁਝਾਨ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵਸਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਬਦਲਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਜਿਥੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਚਿਤਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਥੇ ਇਸਤਰੀ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਚਿੱਤਰਣ ਸਮੇਂ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤਕ ਫ਼ਿਲਮੀ ਪਾਤਰਾਂ ਦਾ ਭੁਲੇਖਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਇਲ ਵਰਗੀ ਕੁੜੀ ਆਪਣੇ ਜਬਰ ਜਨਾਹ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਲਗਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਮਨ ਆਪਣੇ ਕੋਚ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਖੇਡਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਬਾਰੇ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਣ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸਿੱਧੀ ਸਰਲ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸਿਰਜਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਗੱਲ ਵੱਲ ਉਹ ਪਾਠਕ ਦਾ ਖ਼ਾਸ ਧਿਆਨ ਦਿਵਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਉਹ ਕਾਮਿਆਂ ਵਿਚ ਲਿਖਦਾ ਹੈ। ਦ੍ਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਫ਼ਿਲਮੀ ਹੋਣ ਦਾ ਭੁਲੇਖਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸੋ ਕਹਾਣੀ ਰਸ ਭਰੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਪਾਠਕ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਕਰਣਗੇ।

-ਡਾ. ਸੰਦੀਪ ਰਾਣਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98728-87551

ਕੁਦੇਸਣ
ਲੇਖਕ : ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਪੰਛੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਆਰਸੀ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 96
ਮੋਬਾਈਲ : 95605-92463

ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਪੰਛੀ ਦਾ ਨਾਵਲ 'ਕੁਦੇਸਣ' ਤੀਜਾ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੋ ਨਾਵਲ, ਪੰਜ ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਕੁਝ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦਿਤ ਪੁਸਤਕਾਂ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਦੀ ਝੋਲੀ ਵਿਚ ਪਾਈਆਂ ਹਨ। ਸਮੁੱਚਾ ਨਾਵਲ ਕੁੱਲ 15 ਕਾਂਡਾਂ ਵਿਚ ਤਕਸੀਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਤੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਇਕ ਕਹਾਣੀ ਘੁੰਗਰੂ ਹੈ। ਕੁਦੇਸਣ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਔਰਤ ਦੀ ਥੁੜ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦੇ ਤੇ ਉਹ ਆਪਣਾ ਘਰ ਵਸਾਉਣ ਵਿਚ ਅਸਮਰੱਥ ਸਨ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣਾ ਘਰ ਵਸਾਉਣ ਲਈ ਹਰ ਹਰਬਾ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਇਵਜ਼ ਵਿਚ ਉਹ ਗ਼ੈਰ-ਪੰਜਾਬੀ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਲ ਲਿਆ ਕੇ ਆਪਣਾ ਘਰ ਵਸਾ ਲੈਂਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਕੁਦੇਸਣ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਪਰ ਅਜਿਹੀਆਂ 'ਕੁਦੇਸਣ' ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਥਾਂ 'ਤੇ ਵਸਣਾ ਨਸੀਬ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਾਂਗ ਅੱਗੇ ਦੀ ਅੱਗੇ ਵਿਕਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਅਜਿਹੀ ਔਰਤ ਦੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਹੀ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। 'ਕੁਦੇਸਣ' ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਵਰਿਆਮੇ ਨੇ ਮੰਗੋ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਆਂਦਾ ਸੀ ਪਰ ਵਰਿਆਮੇ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਸੁਲੱਖਣ ਦਾ ਘਰ ਸੀ ਤਾਂ ਸੁਲੱਖਣ ਆਨੇ-ਬਹਾਨੇ ਵਰਿਆਮੇ ਦੇ ਘਰ ਗੇੜੇ ਮਾਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਸੁਲੱਖਣ ਮੰਗੋ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਵਰਿਆਮਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਵਾਰਸ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹੀਲੇ ਅਤੇ ਪਾਪੜ ਵੇਲਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਆਮ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਅਨੇਕਾਂ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਾਸਤੇ ਘਰ ਵਸਾਉਣਾ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦਾ, ਪਰ ਬਦਨਸੀਬ ਕੁਦੇਸਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਕ ਘਰ ਟਿਕਣਾ ਨਸੀਬ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਿਆਮਾ ਵੀ ਮੰਗੋ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵੇਚ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਔਰਤ ਦੇ ਸੰਤਾਪ ਦੀ ਗਾਥਾ ਹੈ। ਸਮੁੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਨਾਵਲਕਾਰ ਨੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁੱਕੇ ਹੋਏ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਰੂ-ਬਰੂ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਹੈ।

-ਡਾ. ਗੁਰਬਿੰਦਰ ਕੌਰ ਬਰਾੜ
ਮੋਬਾਈਲ : 098553-95161

ਜਦੋਂ ਵੀ ਸੋਚੋ ਵੱਡਾ ਸੋਚੋ
ਲੇਖਕ : ਐਨ.ਰਘੁਰਾਮਨ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਦੀਪਕ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 275 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 128
ਸੰਪਰਕ : 181-2214196

ਇਸ ਜਗਤ ਤਮਾਸ਼ੇ /ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿਚ ਵਿਚਰਨ ਲਈ ਮਾਨਸਿਕ ਸਥਿਤੀ ਬੁੱਧੀ/ਵਿਵੇਕ ਤੇ ਸਿਆਣਪ ਦਾ ਇਕ ਵੱਡਾ ਹੱਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਸੂਝ ਭਰੀ ਅਗਾਊਂ ਯੋਜਨਾ ਦੀ ਘਾੜਤ/ਉਸਾਰੀ ਵਿਚ ਸੋਚ ਦੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਾਰਥਿਕ ਸੋਚ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵੀ ਸਾਰਥਿਕ ਹੀ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਸਿਰਮੌਰ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਦੇ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਸੰਪਾਦਕ ਅਨੁਭਵੀ ਲੇਖਕ ਐਨ.ਰਘੁਰਾਮਨ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਇਹ ਪੁਸਤਕ 'ਜਦੋਂ ਵੀ ਸੋਚੋ ਵੱਡਾ ਸੋਚੋ' ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਕਰੀਬ ਡੇਢ ਕੁ ਸੌ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਵਾਲੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੀ ਪਾਲਣਹਾਰੀ ਧਰਤੀ ਮਾਂ ਦੀ ਨਰੋਈ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਨਾਂਅ ਉਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਸਹੇੜਨਾ ਸਭ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ ਰਚਨਾ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿਚ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਭੁਗਤਦਾ। ਸਗੋਂ ਇਹ ਇਕ ਘਾਟੇਵੰਦਾ ਸੌਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਕੁਝ ਮਾਣ ਮੱਤੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੀ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਇਸ ਅਨਮੋਲ ਤੇ ਅਨੋਖੇ ਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦਾ ਖਿਆਲ ਰੱਖਣ ਲਈ ਤਨਦੇਹੀ ਨਾਲ ਡਟੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਦਮ ਤੇ ਸਖਤ ਘਾਲਣਾ ਸਦਕਾ ਅਸੰਭਵ ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕੂਲ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਭਵ ਤੇ ਅਨਕੂਲ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿਚ ਬਦਲ ਕੇ ਅਨੋਖੇ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਗੱਡ ਰਹੇ ਹਨ। ਬੰਗਲੌਰ ਦੇ ਨਾਇਕ ਰਜੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਦਾ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਬੰਜਰ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਹਰਿਆ ਭਰਿਆ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਾਮਣਾ ਖੱਟਿਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਏਅਰ ਕੰਡੀਸ਼ਨਰਾਂ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਨ ਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਨੂੰ ਖਰਾਬ ਕਰਨ ਵਿਚ ਇਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਦਾ ਕੁਦਰਤੀ ਬਦਲ ਲੱਭਣ ਵਿਚ ਸਫਲ ਹੋ ਰਹੇ ਸਰਬਜੀਤ ਬੈਨਰਜੀ ਨਾਲ ਆਮ ਗੁਫਤਗੂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵੀ ਖ਼ਾਸ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਨੇੜਤਾ ਹੀ ਸਭ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਾਹੇਵੰਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਭੋਜਨ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸਾਫ਼ ਸਫ਼ਾਈ ਵਧੇਰੇ ਕਮਾਈ, ਵਰਤਮਾਨ ਚੰਗਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਭੂਤਕਾਲ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਆਪਸੀ ਤਾਲਮੇਲ ਬਿਠਾਉਣ , ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਭਰੇ ਉੱਦਮ ਨਾਲ ਕੂੜੇ / ਗੰਦਗੀ ਦੇ ਪਹਾੜ ਵਰਗੇ ਗੰਭੀਰ ਮਸਲਿਆਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਦੀ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਫੋਰਟ ਵਰਗੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਉਦਾਹਰਨ ਪਾਠਕਾਂ ਵਿਚ ਸਾਰਥਿਕਤਾ ਭਰਿਆ ਸੁਨੇਹਾ, ਵਪਾਰਕ ਤਰੱਕੀ ਲਈ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਘਸੀਆਂ ਪਿੱਟੀਆਂ ਪ੍ਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਆਧੁਨਿਕ ਢੰਗ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਨ, ਮੋਬਾਇਲ ਦੀ ਹੱਦੋਂ ਵੱਧ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਮੇਲਜੋਲ ਨੂੰ ਤਾਰ ਤਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਸਬੱਬ ਬਣਨ,ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਸੈਰ ਕਰਦਿਆਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ /ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਲੱਖਣ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ, ਲਕੀਰ ਦੇ ਫ਼ਕੀਰ ਵਾਲੀ ਦੀ ਸੋਚ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹੇ ਵਾਲੇ ਕੰਮ/ ਧੰਦਿਆਂ ਨਾਲ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦਾ ਦਾਇਰਾ ਵਧਣ , ਸਰੀਰਕ ਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਟੀਚੇ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਤ ਕਰਕੇ ਹੀ ਕੁਝ ਖਾਸ ਹਾਸਲ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਆਦਿ ਦੇ ਪੂਰਨ ਵਿਸ਼ੇ /ਸਹਿ ਵਿਸ਼ੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸਾਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਪਾਠਕ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਪਈਆਂ ਵਾਧੂ ਤੇ ਬੇਲੋੜੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਵੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾਨ ਤੋਂ ਕਦੇ ਘੱਟ ਨਹੀ ਹੁੰਦਾ। ਸਗੋਂ ਇਹ ਦਾਨ ਵੀ ਲੋੜਵੰਦ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਵੀ ਹੋ ਨਿਬੜਦਾ ਹੈ। ਕਿਤਾਬੀ ਗਿਆਨ ਸਿਰਫ ਇਮਤਿਹਾਨ ਪਾਸ ਕਰਨ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸਗੋਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਊਣ ਦੇ ਰਹੱਸ ਮਾਨਣ ਅਭਿਆਸੀ ਕਰਮ ਦੇ ਵਲ /ਢੰਗ ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਲਈ ਕਾਰਗਰ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕੀਮਤੀ ਵਸਤਾਂ ਹੀਰੇ ਜਵਾਹਰਾਤ ਸੋਨਾ ਚਾਂਦੀ ਤੋਂ ਵਸੂਲੀ (ਆਮਦਨ) ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਗੁਰ ਸਮਝਾਉਣ ਦੇ ਯਤਨ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਟਿਮਟਿਮਾਉਂਦੀ ਲਾਟ ਨੂੰ ਜਗਦੀ ਰੱਖਣ ਲਈ ਅੰਗਦਾਨ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ 'ਜਦੋਂ ਵੀ ਸੋਚੋ ਵੱਡਾ ਸੋਚੋ' ਦਾ ਵੀ ਇਕ ਨਿਵੇਕਲਾ ਹਾਸਲ ਹੈ।

-ਮਾਸਟਰ ਲਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਈਆ ਹਵੇਲੀਆਣਾ
ਵਟਸਐਪ : 98764-74858

08-06-2024

 ਅਰਦਾਸ
ਲੇਖਕ : ਪ੍ਰਿੰ: ਚੰਨਣ ਸਿੰਘ 'ਚਮਨ' ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦਪੁਰੀ
ਸੰਪਾਦਕ : ਡਾ. ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪੰਜ ਆਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 495 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 295
ਸੰਪਰਕ : 94176-94527

ਹਥਲਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਉੱਘੇ ਹਾਸਰਸ ਕਵੀ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਚੰਨਣ ਸਿੰਘ 'ਚਮਨ' ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦਪੁਰੀ (ਮਰਹੂਮ) ਦੀ ਸੰਪਾਦਕ ਡਾ. ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਵਲੋਂ ਸੰਪਾਦਿਤ ਚੋਣਵੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਵਿਦਵਾਨ ਸੰਪਾਦਕ ਵਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਮੁੱਚਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਰਸਾ, ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਤੇ ਯੋਗਦਾਨ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਵਲੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਵਡਮੁੱਲਾ ਯੋਗਦਾਨ, ਬਿਪਰਵਾਦ ਦੀ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਦਾ ਵਿਰੋਧ, ਮਾਨਵਵਾਦ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ, ਸਿੱਖਾਂ ਵਲੋਂ ਜੰਗੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ, ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨਿਆਰੇ ਤੇ ਸੰਪੂਰਨ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ, ਅਜੋਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਾਰਥਿਕਤਾ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਚੋਣਵੀਆਂ 49 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਕਵੀ ਵਲੋਂ 9 ਗੀਤ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਕਵੀ ਕਿਸੇ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਦਾ ਮੁਥਾਜ ਨਹੀਂ। ਆਪਣੀ ਹਯਾਤੀ ਦੌਰਾਨ ਕਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਦੋ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਹਥਲਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਕੇਵਲ ਨਿਰੋਲ ਕਵਿਤਾਵਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਕਵੀ ਦੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਨੌਂ-ਰਸਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉਚੇਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਾਸ ਰਸ, ਵੀਰ ਰਸ, ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਰਸ, ਉਪਮਾ ਅਲੰਕਾਰ ਤੇ ਅਨੁਪ੍ਰਾਸ ਅਲੰਕਾਰ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਥਾਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸਮੁੱਚੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਇਹ ਗੱਲ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹਾਸ-ਰਸ ਲਿਖਣ ਵਿਚ ਇਸ ਕਵੀ ਦਾ ਕੋਈ ਸਾਨੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਕਠਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਾਵਿ-ਵਿਅੰਗ ਲਿਖਣ ਸਮੇਂ ਧਾਰਮਿਕ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੀ ਬੰਦਿਸ਼ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ ਰਹਿਣਾ। ਮਰਹੂਮ 'ਚਮਨ' ਜਦੋਂ ਕਵਿਤਾ, ਸਟੇਜ ਤੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਖ਼ੁਦ ਤਾਂ ਗੰਭੀਰ ਮੁਦਰਾ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਸਰੋਤੇ ਹੱਸ-ਹੱਸ ਕੇ ਲੋਟ-ਪੋਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਹਾਸ ਰਸ ਭਰਪੂਰ ਹਰ ਕਵਿਤਾ ਆਖਰ ਵਿਚ ਇਕ ਸੰਜੀਦਗੀ ਭਰਿਆ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਵੱਲ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਲਾ ਪੱਖ ਤੋਂ ਜਦੋਂ ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਪਾਠਕ ਵਾਚੇਗਾ ਤਾਂ ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਉੱਤਮ ਕ੍ਰਿਤ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਖੂਬੀਆਂ ਸਮੋਈ ਬੈਠੀਆਂ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣਗੀਆਂ। ਹਰ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਬੰਦਿਸ਼ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਭਾਸ਼ਾ, ਬਿੰਬ, ਪ੍ਰਤੀਕ, ਛੰਦ, ਰਸ, ਅਲੰਕਾਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਤੁਕਾਂਤਮੇਲ ਦਾ ਵੀ ਖ਼ਾਸ ਖਿਆਲ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵਰਤੀ ਗਈ ਭਾਸ਼ਾ ਸਰਲ ਅਤੇ ਠੇਠ ਪੰਜਾਬੀ ਹੈ। ਕੋਈ ਰਚਨਾ ਵੀ ਬੋਝਲ ਨਹੀਂ ਜਾਪਦੀ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੰਬੰਧੀ ਉੱਘੇ ਸਿੱਖ ਚਿੰਤਕ ਤੇ ਕਵੀ ਡਾ. ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵਾਸੂ ਵਲੋਂ 'ਸਿੱਖੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ 'ਅਰਦਾਸ' ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੰਬੰਧੀ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕਾ ਵਲੋਂ ਇਸ ਸਿਰਜਣਾਤਮਿਕ ਉੱਦਮ ਦੀ ਭਰਪੂਰ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਉੱਘੇ ਕਵੀ ਪ੍ਰੋ. ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੰਗ ਵਲੋਂ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਅਰਦਾਸ' ਇਕ ਸਾਹਿਤਕ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿਚ ਕਵੀ ਚੰਨਣ ਸਿੰਘ 'ਚਮਨ' ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚਲੀ ਰਵਾਨਗੀ, ਲੈਅ ਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਵਲਵਲਿਆਂ, ਜਜ਼ਬਿਆਂ, ਖਿਆਲਾਂ, ਕਲਿਪਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬੌਧਿਕਤਾ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਵਾਲੀ ਕੋਮਲ ਕਲਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ 'ਨੂਰ' ਵਲੋਂ ਹਾਸ ਰਸ ਦਾ ਸਿਰਮੌਰ ਕਵੀ 'ਚਮਨ ਹਰਗੋਬਿੰਦਪੁਰੀ' ਦੇ ਵਿਲੱਖਣ ਮੁਕਾਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਹਾਸਿਆਂ ਦਾ ਵਣਜਾਰਾ 'ਚਮਨ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦਪੁਰੀ' ਦੀ ਹਾਸ ਰਸ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਕਵੀ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਸੰਬੰਧੀ ਜ਼ਿਕਰ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਜੀਵਨ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਿਆਂ 'ਅਰਦਾਸ' ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਕਵੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਗਿਆਨ ਭੰਡਾਰ ਅਤੇ ਵਿਦਵਤਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਿਆਂ ਕਵੀ ਦਾ ਬਹੁ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਵਿਦਵਾਨ ਹੋਣਾ ਉਸ ਦਾ ਮੀਰੀ ਗੁਣ ਸੀ। 'ਅਰਦਾਸ' ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵੰਨਗੀਆਂ :-
-ਸਬਜ਼ੀ ਰਿਝ ਗਈ ਏ, ਤੜਕੇ ਲੱਗ ਰਹੇ ਨੇ,
ਲੋਹਾਂ ਤਪਦੀਆਂ ਨੇ, ਫੁਲਕੇ ਪੱਕ ਰਹੇ ਨੇ।
ਨਰਮ ਨਰਮ ਕੁਣਕਾ, ਗਰਮ ਗਰਮ ਦਾਲਾਂ,
ਲੰਗਰ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਲੋਕੀਂ ਛਕ ਰਹੇ ਨੇ।
(ਕਵਿਤਾ ਜੇਠਾ ਜੀ)
-ਬਿਟ ਬਿਟ ਤਕਦੇ ਸਿਤਾਰੇ ਨੇ ਅਕਾਸ਼ ਦੇ,
ਪਿਤਾ ਹੈ ਖਲੋਤਾ ਕੋਲ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਦੇ।
ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਜਿਸ ਖਿੜੇ ਮੱਥੇ ਸਏ ਨੇ,
ਕੱਫ਼ਨੋਂ ਬਗ਼ੈਰ ਪੁੱਤਰ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਵੇਂ ਪਏ ਨੇ।
(ਕਵਿਤਾ ਬੰਦਾ ਬਹਾਦਰ)
ਸਮੁੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਹ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਪਾਠਕਾਂ ਤੇ ਨਵੇਂ ਉੱਭਰ ਰਹੇ ਕਵੀਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦੇ ਨਵੇਂ ਦਿਸ-ਹੱਦੇ ਸਿਰਜਣ ਵਿਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਵੇਗੀ।

-ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98143-24040

ਤੀਸਰੀ ਅੱਖ
ਲੇਖਕ : ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 150 ਰੁਪਏ
ਸੰਪਰਕ : 98760-21122

ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਲੇਖਕ ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ 21 ਨਿਬੰਧ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿਨ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ, ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਤੇ ਧਰਤੀ, ਵਿੱਦਿਆ-ਵਿਚਾਰੀ, ਕਲਗੀ ਦਾ ਵਾਰਿਸ : ਸ਼ਹੀਦ ਸੰਗਤ ਸਿੰਘ, ਵਿੱਦਿਆ ਵਿਚਾਰੀ, ਭਾਗੋ ਨਾਮ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਤੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਦੀ ਰੋਮ ਫੇਰੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਨਾਂਅ ਕਿਵੇਂ ਰੱਖੇ ਗਏ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਆਏ ਕੁਝ ਮੁਸਲਮਾਨ ਮਹਿਮਾਨ, ਕੁੱਲ 21 ਨਿਬੰਧ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਬੰਧਾਂ ਵਿਚ ਨਵਾਂ 'ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ' ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵਿਰਦੀ ਦੀ ਕਲਮ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਹੈ 'ਜੁਗਨੀ, ਜਗਦੀ ਲੋਅ, ਮੁਗ਼ਲ ਸ਼ਹਿਰ ਸਰਹਿੰਦ ਦੀਆਂ ਯਾਦਗਾਰਾਂ' ਖੋਜ ਭਰਪੂਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਆਪ ਨੇ 'ਅਧੂਰੀ ਕਵਿਤਾ' ਸਾਹਿਤ ਜਗਤ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਪਾਈ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ 24 ਨਿਬੰਧਾਂ ਦਾ ਪਰਾਗਾ 'ਤੀਸਰੀ ਅੱਖ' ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਆਪ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦਾ ਜਨਮ ਪੁਰਬ ਸੰਬੰਧੀ ਜੋ ਨਿਬੰਧ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਪਰਖ ਤੇ ਪਛਾਣ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿਵਸ 15 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1469 ਈ. ਲਿਖੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਦੱਸਿਆ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਆਪ ਦਾ ਜਨਮ ਪੁਰਬ ਕਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਰਨ, ਵਿਸਾਖੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਤੇ ਜਨਮ ਦਿਵਸ ਨੇੜੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਕ-ਓਂਕਾਰਤਾ ਦੀ ਵਿਆਪਤਾ ਸਰਬਜਨਕ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਇਕ ਪਰਵਾਨ ਕੇ, ਪਰਸਾਰਿਆ ਹੈ। ਇਕ ਅਮਰੀਕਨ, ਚਿੰਤਕ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨ ਨਾਲ, ਤੀਹ ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਭਾਵ ਦੋ ਲੱਖ ਡਾਲਰ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਪ ਨੇ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਸ ਨੌਜਵਾਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪਿੱਠ ਲਾਉਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਕੀਤੀ। ਆਪ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਆਪ ਨੇ ਧਰਮ-ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਮਸੰਦ ਪਦ ਚਾਲੂ ਕੀਤੀ। ਆਪ ਦਾ ਨਿਬੰਧ ਵਿੱਦਿਆ ਵਿਚਾਰੀ, ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਚੇਤਨਾ, ਵੰਡਦਾ ਨਿਬੰਧ ਹੈ। ਆਪ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦਲੇਰ ਯੋਧਿਆਂ ਬਾਰੇ ਨਿੱਠ ਕੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।

-ਡਾ. ਅਮਰ ਕੋਮਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 84378-73565

ਪੰਜਾਬ ਏਜੰਡਾ
ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵਿਸਮਾਦੀ ਨਵ-ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਮਾਡਲ
ਲੇਖਕ : ਭਾਈ ਹਰਿਸਿਮਰਨ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 400 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 184
ਸੰਪਰਕ : 98725-91713

ਭਾਈ ਹਰਿਸਿਮਰਨ ਸਿੰਘ ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਤਿੰਨ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਅੰਤਰ-ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਤਤਕਾਲੀ ਸੰਦਰਭਾਂ ਨੂੰ ਅਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਗੁਰਮਤਿ ਦਾ ਵਿਵੇਚਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਦਾ ਇਕ 'ਰਿਸ਼ੀ' ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਗੁਰਮਤਿ ਬਾਰੇ ਵਿਖਿਆਨ ਅਤੇ ਸੰਵਾਦ ਨਿਰੰਤਰ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਵਰ੍ਹੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੇ ਗੁਰਮਤਿ ਦੇ ਵਿਸਮਾਦੀ ਮਾਡਲ ਬਾਰੇ ਚਾਰ ਵੱਡਆਕਾਰੀ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਗਲੋਬਲ-ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਾਰਥਿਕਤਾ ਅਤੇ ਪਹੁੰਚ ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਵੰਗਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਉਹ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ 'ਕਰਤਾਰਪੁਰੀ ਮਾਡਲ' ਨੂੰ ਨਿਖਾਰਨ ਪ੍ਰਚਾਰਨ ਦੇ ਸ਼ੁੱਭ ਕਰਮ ਵਿਚ ਰੁੱਝਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚ ਯਾਤਰਾਵਾਂ (ਉਦਾਸੀਆਂ) ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਇਕ ਨਵੇਂ ਨਗਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਹੀ ਜੀਵਨ ਜਾਚ ਦੀ ਵਿਧੀ ਸਿਖਾਈ-ਸਮਝਾਈ ਸੀ। ਇਸੇ ਵਿਧੀ ਦੇ ਬਲਿਊ ਪ੍ਰਿੰਟ ਨੂੰ ਲੇਖਕ 'ਕਰਤਾਰਪੁਰੀ ਮਾਡਲ' ਦਾ ਨਾਂਅ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਾਡਲ ਦੇ ਛੇ ਨਕਸ਼ਾਂ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ : 1. ਰੂਹਾਨੀ ਵਿਗਾਸ ਅਤੇ ਪਦਾਰਥਕ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਵਾਲੇ ਵਿਸਮਾਦੀ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ, 2. ਬਹੁ-ਸੱਭਿਆਚਾਰੀ ਜੀਵਨ, 3. ਸਾਂਝੀ ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਵਾਪਰ, 4. ਸੱਚੀ-ਸੁੱਚੀ ਕਿਰਤ ਵਾਲੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ, 5. ਸਰਬੱਤ ਦੇ ਭਲੇ ਦਾ ਆਹਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਮਾਜ ਅਤੇ 6. ਜੀਵਨ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਸਿਰਜਣਾਤਮਿਕਤਾ ਵਾਲੀ ਬੇਗ਼ਮਪੁਰੀ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਵਸਥਾ। ਲੇਖਕ ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਤੇ ਗੁਰਮਤਿ ਦੇ ਪੁਨਰ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੁਆਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਚ ਇਕ ਨਵੇਂ ਨਿਜ਼ਾਮ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੀ ਜਨਮ ਭੂਮੀ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਇਕ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਬੈਠ ਕੇ ਉਹ 'ਆਪ' ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਜਗਿਆਸੂ ਇਸ ਮੰਤਵ ਲਈ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਿਛਲੀਆਂ ਕੁਝ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਸੋਚ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਇਕ ਖੜੋਤ (ਜੜ੍ਹਤਾ) ਆ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਤਬਦੀਲੀ ਲਿਆਉਣਾ ਉਸ ਦਾ ਮਿਸ਼ਨ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਸਮਾਦੀ ਚਿੰਤਨ ਬਾਰੇ ਗੁਰੂ ਸਿਧਾਂਤ ਇਹ ਹੈ : ਖਾਵਹਿ ਖਰਚਹਿ ਰਲਿ ਮਿਲਿ ਭਾਈ॥ ਤੋਟਿ ਨ ਆਵੈ ਵਧਦੇ ਜਾਈ॥ ਉਹ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦੇ ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ-ਸੂਤਰ ਨੂੰ ਬੜੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਵਿਉਂਤਬੱਧ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸ਼ੁੱਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ।

-ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋਬਾਈਲ : 98760-52136

ਰਾਤ ਦੇ ਉਹਲੇ
ਕਹਾਣੀਕਾਰਾ : ਸਿਮਰਜੀਤ ਜੱਸੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 156
ਸੰਪਰਕ : 93170-05005

'ਰਾਤ ਦੇ ਉਹਲੇ' ਸਿਮਰਜੀਤ ਜੱਸੀ ਦਾ ਨਵਾਂ ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀਆਂ 11 ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਲੰਮੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ ਅਤੇ ਪਿਛਲੇਰੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਆਕਾਰ ਪੱਖੋਂ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਤਕਰੀਬਨ ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਇਹ ਦਰਸਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜੇਕਰ ਅਨੈਤਿਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਆੜ ਹੇਠ ਸਮਾਜਿਕ ਮਰਿਆਦਾ ਭੰਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲਮਈ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਰੂ-ਬਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਹਾਣੀ 'ਤੇ 'ਉਹ ਘਰ ਖੰਡਰ ਹੋ ਗਿਆ' ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਗੁਨਾਹ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਪਿੱਛਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ। 'ਰਾਤ ਦੇ ਉਹਲੇ' ਕਹਾਣੀ ਅਨੈਤਿਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਬਾਰੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਨੇ ਮੌਕਾ ਮੇਲ ਦੀ ਜੁਗਤ ਰਾਹੀਂ ਦੁਖਾਂਤ ਨੂੰ ਸੁਖਾਂਤ ਵਿਚ ਬਦਲਿਆ ਹੈ। 'ਚਾਨਣ ਦੀ ਕਾਤਰ' ਕਹਾਣੀ ਹੀਜੜਾ ਹੋਣ ਦੇ ਦੁਖਾਂਤ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਵੱਖਰੀ ਭਾਂਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। 'ਠਰੀਆਂ ਰਾਤਾਂ' ਕਹਾਣੀ ਜਿਥੇ ਉੱਤਮਪੁਰਖੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਿਚ ਲਿਖੀ ਦਿਲਚਸਪ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਉਥੇ 'ਰੁਖਸਾਰ' ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਔਰਤ ਦੇ ਸ਼ਸ਼ਕਤ ਹੋਣ ਦਾ ਬਿਸ਼ਾਗਤ ਪਹਿਲੂ ਸਿਰਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਰੁਖਸਾਨਾ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਇਹ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਆਪਣਾ ਆਪਣਾ ਅੰਬਰ' ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਮਰਦ ਦੀ ਪਰਿਵਾਰਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਗ਼ੈਰ-ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰਾਨਾ ਪਹੁੰਚ ਅਤੇ ਸੰਜਮ ਵਰਗੀ ਔਰਤ ਦਾ ਗੁਰਵੰਤ ਵਰਗੇ ਮਰਦ ਦੀ ਵਧੀਕੀ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕਰਨ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਥੇ 'ਉਧਲ ਗਿਓਂ ਚਾਨਣਾ' ਅਤੇ 'ਕੋਠੀ ਆਲੀ ਤਾਈ ਜਮਾਲੋ' ਕਹਾਣੀਆਂ ਔਰਤ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਦਸ਼ਾ ਬਾਰੇ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਥੇ 'ਮੋਹ ਦੇ ਕਿਣਕੇ' ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਭਾਵੁਕ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 'ਬਾਗਾਂ ਦਾ ਰਾਖਾ' ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਬੱਚਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਅਣਗਹਿਲੀ ਅਤੇ ਅਵੇਸਲਾਪਨ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਟਕਣਾ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਾ ਪੇਸ਼ ਹੋਇਆ ਹੈ। 'ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ' ਕਹਾਣੀ ਭਾਵੁਕ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੇ ਮਰ ਜਾਣ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸਿਰਜਦੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਕਾਰਾ ਨੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਪੰਜ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ 'ਲੜੀਵਾਰ' ਸਿਰਲੇਖ ਤਹਿਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਕਥਾ ਰਸ ਦੀ ਭਰਪੂਰਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ।

-ਡਾ. ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98141-68611

ਪ੍ਰਛਾਵੇਂ ਨ੍ਹੀਂ ਮਰਦੇ
ਲੇਖਕ : ਆਰ. ਐੱਸ. ਰਾਜਨ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 225 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 100
ਸੰਪਰਕ : 98584-77296

ਲੇਖਕ ਲੰਮੇ ਅਰਸੇ ਤੋਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤੇ ਇਕ ਨਾਵਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਉਸ ਆਪਣੀਆਂ 13 ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਹਨ। ਕਹਾਣੀ ਪਾਸਾਰ ਵਿਚ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਤਿੱਖੇਪਣ ਤੇ ਨਿਵੇਕਲੇਪਨ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਬਾਤ ਪਾਉਂਦਾ ਉਹ ਇਕ ਥਾਂ ਗੁਲਦਸਤੇ ਵਿਚ ਫੁੱਲ ਪਰੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਇਸ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਭੰਨਤੋੜ, ਟੇਂਕਬਟਨੀਆਂ, ਗੁਛਾਂਦੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਿਆਂ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੱਜੀ ਪੁੰਗਰ ਰਹੀ ਖੱਬਲ ਵੀ ਫੁੱਲਾਂ ਨਿਆਈਂ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਰਕਾਰੀ ਸਿਸਟਮ 'ਤੇ ਸ਼ਾਇਰ ਵੀ ਦੇਖਣਯੋਗ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਕੁੰਭਕਰਨ ਦੀ ਨੀਂਦ 'ਚੋਂ ਜਾਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਕੂਲ, ਪੁਲ ਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਬਿਲਡਿੰਗਾਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਉਸਾਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਵਖਰੇਵਾਂ ਹੈ ਪ੍ਰੰਤੂ ਮਾਹੌਲ ਤੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਇਕ ਸਾਂਝ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਲੇਖਕ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਸਿਰਜਣ ਅਤੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੇ ਲਹਿਜ਼ੇ ਕਰਕੇ ਅਜਿਹਾ ਅਲੱਗ ਵਰਤਾਰਾ ਵਾਪਰਦਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੀਤ ਕਦੇ ਮੁੜਿਆ ਨਹੀਂ ਆਪਣੇ ਟਾਈਟਲ ਦੀ ਹੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਦੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ। ਬੇਸ਼ੱਕ ਅਸੀਂ ਵਰਤਮਾਨ ਨਾਲੋਂ ਅਤੀਤ ਵਿਚ ਵਧੇਰੇ ਵਿਚਰਦੇ ਹਾਂ ਪਰ ਦਰਹਕੀਕਤ ਬੀਤਿਆ ਜਾਂ ਅਤੀਤ ਕਦੇ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਪਰਤਦਾ? ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਹਨ ਅਤੇ ਅਜੋਕੀ ਕਹਾਣੀ ਤੋਂ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਆਪਣਾ ਮੁਕਾਮ ਖ਼ੁਦ ਉਸਾਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਡਾਰੋਂ ਵਿਛੜੀ ਕੂੰਜ ਦਾ ਇਕ ਡਾਇਲਾਗ ਵੀ ਦੇਖਿਆਂ ਹੀ ਬਣਦਾ ਹੈ ਅਨਵਰ ਪੁੱਤਰ ਅਸੀਂ ਆਪਸ ਵਿਚ ਗੁਆਂਢੀ ਹਾਂ। ਗੁਆਂਢੀ ਤਾਂ ਇਕੋ ਮਾਂ-ਪਿਓ ਦੇ ਜੰਮੇ ਆਖੇ ਜਾਂਦੇ ਨੇ। ਤੂੰ ਇਹ ਜ਼ੁਲਮ ਨਾ ਕਰ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪਿਓ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰਾਂਗਾ, ਨਾਲੇ ਸੀਬੋ ਅਜੇ ਬਾਲੜੀ ਹੈ। ਛੱਡ ਦੇਵੋ ਸਾਨੂੰ। ਬਹੁਤ ਥਾਈਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਆਤੰਕ ਤੇ ਦਹਿਸ਼ਤ ਦੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਦਰਅਸਲ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਜਿਸ ਖਿੱਤੇ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਤੇ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈ, ਉਥੋਂ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਮੁਤਾਬਿਕ ਹੀ ਉਹ ਕਹਾਣੀ ਕਹਿਣ ਵੱਲ ਰੁਚਿਤ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਵੀ ਹੈ ਚੂੰਕਿ ਜਿਵੇਂ ਆਲਾ-ਦੁਆਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੋਈ ਲੇਖਕ ਵਧੇਰੇ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ।

-ਸੁਖਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 98145-07693

ਜੀਵਨ ਦਰਿਆ
ਲੇਖਕ : ਅਨੋਖ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 140
ਸੰਪਰਕ : 62837-33100

'ਜੀਵਨ ਦਰਿਆ' ਅਨੋਖ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ ਦੀ ਪਲੇਠੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਚੋਣਵੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਅਤੇ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਵੀਹ ਸਾਲ ਫ਼ੌਜ ਵਿਚ ਅਤੇ ਪੰਦਰਾਂ ਵਰ੍ਹੇ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਵਿਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੇਂਡੂ ਰਹਿਤਲ ਦਾ ਜੰਮਪਲ ਹੈ। ਬਚਪਨ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਹੀ ਗੁਜ਼ਾਰਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਟੋਟਿਆਂ ਵਿਚ ਲਿਖੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਲੇਖਕ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਦੀ ਮੋਟੀ-ਮੋਟੀ ਭਿਣਕ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਯਾਦਾਂ ਤੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੇਖਕ ਫ਼ੌਜ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ 'ਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਦਾ ਆਦੀ ਨਹੀਂ। ਬਲਕਿ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਂਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਦੀ ਫ਼ਿਤਰਤ ਹਾਸੇ-ਮਜ਼ਾਕ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਮਿਜਾਜ਼ 'ਚ ਠਰ੍ਹੰਮਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਡਿਊਟੀ ਪ੍ਰਤੀ ਪੂਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧ ਹੈ। ਹਰ ਕੰਮ ਨੂੰ ਸਹਿਜਤਾ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਉਸ ਦੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅੰਗ-ਸੰਗ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਕੁਝ ਹਾਸ-ਰਸੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਜੰਦਰਾ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੀ ਕਾਰੀਗਰੀ, ਨਿੱਕਰ, ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਜਾਦੂ, ਡਿੱਗਿਆ ਨਹੀਂ ਛਾਲ ਮਾਰੀ ਹੈ, ਰੋਲ ਨੰਬਰ, ਚੂੜੀਆਂ ਦੀ ਬਰਾਮਦਗੀ, ਟੂਣੇ ਦਾ ਲੱਡੂ, ਇਕ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਸਫ਼ਰ, ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਸਾਹਿਬ, ਨਵੀਂ ਵਹੁਟੀ ਦੇ ਪੈਸੇ ਆਦਿ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਿਆਂ ਲੇਖਕ ਮਾਸੂਮ ਹਾਸਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਾ ਉਸ ਦੇ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਪਾਠਕ ਦੇ ਦੰਦ ਦਿਸਦੇ ਹਨ। ਘਟਨਾ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਾਰਨ ਬੁੱਲ੍ਹ ਜਾਂ ਅੱਖਾਂ ਹੀ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੀਆਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ। ਠਾਹ-ਸੋਟਾ ਹਾਸਾ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਝਲਕਦਾ।
ਜਲਿਆ ਪਿੰਜਰ, ਓਵਰਸੀਅਰ, ਨੇਵੀ ਦੀ ਭਰਤੀ, ਦੁੱਧ ਜਲੇਬੀਆਂ, ਪਹਿਲਾ ਕੋਟ, ਅਡੈਂਟੀ ਕਾਰਡ, ਰੀਚਾਰਜ ਜਿਹੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੇਖਕ ਦੀ ਬੇਵਸੀ ਅਤੇ ਆਨਾਜ਼ਾਰੀ ਝਲਕਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪੀੜ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੁਰਘਟਨਾ ਨਾਲ ਹੋਈਆਂ ਮੌਤਾਂ, ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਦੇ ਘਰੋਂ ਨੱਸਣ ਦੀਆਂ ਵਾਰਦਾਤਾਂ, ਸਕੂਟਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵਾਹਨਾਂ ਦੇ ਚੋਰੀ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਹੀ ਦਸਤਪੰਜਾ ਲੈਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਰਦਾਤਾਂ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਠਰ੍ਹੰਮੇ ਅਤੇ ਸਹਿਜਤਾ ਨਾਲ ਵਰਤਾਰਾ ਕਰਦਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਘੇਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਆਮ ਪੁਲਸੀਆਂ ਵਾਂਗ ਮੁਜ਼ਰਮਾਂ ਨਾਲ ਗਾਲ੍ਹੀ-ਗਲੋਚ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਆਪਣੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਲਈ ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਰਲ ਅਤੇ ਸਹਿਜ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਵਾਰਤਕ ਨੂੰ ਮੁਹਾਵਰਿਆਂ, ਅਖਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਬੋਝਲ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦਾ, ਪਾਠਕ ਸਰਲ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ, ਹਾਸ-ਰਸੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਨੂੰ ਸਹਿਜਤਾ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ। ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਹੈ।

-ਕੇ. ਐਲ. ਗਰਗ
ਮੋਬਾਈਲ : 94635-37050

02-06-2024

 ਜਿਹੜੇ ਰਾਹੀਂ
ਮੈਂ ਗਿਆ

ਲੇਖਕ : ਜਗੀਰ ਜੋਸਣ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਬਾਗਪੁਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 254
ਸੰਪਰਕ : 98144-83001


ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਜਗੀਰ ਜੋਸਣ ਦਾ ਇਕ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਦੇ ਲਗਭਗ 30 ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਇਕ ਰੌਚਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦਰਜ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਅਤੇ ਇਥੋਂ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਵਸਥਾ ਤੋਂ ਤੰਗ ਆ ਕੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵੱਲ ਪਲਾਇਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਗੀਰ ਜੋਸਣ ਦਾ ਪਿਤਾ ਇਕ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ। ਬਹੁਤੇ ਦੁਆਬੀਆਂ ਵਾਂਗ ਉਸ ਪਾਸ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਇਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਢੇਰੀ ਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਬਾਲ-ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗੋਂ ਕੋਈ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲਣ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜਗੀਰ ਜੋਸਣ ਨੇ ਡੀ.ਏ.ਵੀ. ਕਾਲਜ ਜਲੰਧਰ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਐੱਮ.ਏ. ਤਾਂ ਕਰ ਰੱਖੀ ਸੀ ਪਰ ਕਿਸੇ ਨੌਕਰੀ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨਾ ਪੈਂਦਾ ਦੇਖ ਉਸ ਨੇ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ, ਬੁਲਗਾਰੀਆ, ਤਹਿਰਾਨ, ਈਰਾਨ, ਇਟਲੀ, ਹੈਮਬਰਗ, ਵੈਨਜੁਏਲਾ, ਫ਼ਰਾਂਸ, ਮੋਰੱਕੋ, ਹਾਲੈਂਡ, ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ, ਕਿਊਬਾ, ਆਇਰਲੈਂਡ, ਸਪੇਨ ਅਤੇ ਮਿਸਰ ਆਦਿ ਮੁਲਕਾਂ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਦਾ ਵਰਨਣ ਹੈ। 'ਜਿਹੜੇ ਰਾਹੀਂ ਮੈਂ ਗਿਆ' ਨਿਪੁੰਨ ਵਰਗ ਦੇ ਇਕ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਨੌਜਵਾਨ ਦੀਆਂ ਸੱਧਰਾਂ ਅਤੇ ਹਸਰਤਾਂ ਦਾ ਇਕ ਉਲਝਦਾ ਹੋਇਆ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ। ਇਸ ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕ ਕਿਵੇਂ ਆਪਣੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਖਾਹਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਰਅੰਜਾਮ ਸਕਦੇ। ਇਹ ਬਿਰਤਾਂਤ ਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਜ਼ਰਖ਼ੇਜ਼ ਮੁਲਕ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਉੱਪਰ ਇਕ ਕਰਾਰਾ ਥੱਪੜ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਤੀਜੇ-ਚੌਥੇ ਨੰਬਰ ਉੱਪਰ ਲੈ ਜਾਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜਨਤਾ ਦੀ ਭੁੱਖ-ਬਿਰਤੀ ਪੱਖੋਂ ਸੌ ਮੁਲਕਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪਿੱਛੇ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਦੀ ਪੈਂਤੀ-ਚਾਲੀ ਫ਼ੀਸਦੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਦੋ ਵਕਤ ਢਿੱਡ ਭਰ ਕੇ ਰੋਟੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਅਤੇ ਦਾਅਵੇ ਚੰਦਰਮਾ ਉੱਪਰ ਇਕ ਨਵੀਂ ਦੁਨੀਆ ਵਸਾਉਣ ਦੇ ਪਏ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਗੀਰ ਜੋਸਣ ਕਈ ਵਰ੍ਹੇ ਇਕ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਉੱਪਰ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ ਘੁੰਮਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਨਵੀਆਂ ਦੋਸਤੀਆਂ ਵੀ ਪਈਆਂ, ਜਿਥੋਂ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਗ਼ਰੀਬ ਲੋਕ ਇਕੋ ਵਰਗੇ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਕੋਈ ਦੂਸਰੇ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਅੱਗੇ ਹੋ ਕੇ ਬਹੁੜਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਤੋਂ ਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਮਾਨਵ ਕੀ ਜਾਤ ਸਬੈ ਏਕੈ ਪਹਿਚਾਨਬੋ'। ਕਈ ਵਰ੍ਹੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਧਰਤੀ ਉੱਪਰ ਰੁਲ ਕੇ ਵੀ ਲੇਖਕ ਆਪਣਾ ਭਾਗ ਨਹੀਂ ਬਦਲ ਸਕਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਨੂੰ ਪੂੰਜੀਪਤੀ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ ਕੇ ਖਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇਕ ਮਾਣਨਯੋਗ ਰਚਨਾ ਹੈ।


-ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋਬਾਈਲ : 98760-52136


ਚਮੇਲੀ ਦੇ ਫੁੱਲ
ਲੇਖਕ : ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜ਼ਫ਼ਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 350 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 198
ਸੰਪਰਕ : 80540-04977


'ਚਮੇਲੀ ਦੇ ਫੁੱਲ' ਪੁਸਤਕ 'ਆਪਣਾ ਮੂਲ ਪਛਾਣ' ਅਰਥਾਤ ਅਸਹਿਤਤਵਾਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਸਮਝੇ ਜਾਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ। ਨਿਕੋਲਸ ਬਰਦੀਏਵ ਦਾ ਕਥਨ ਹੈ-'ਮੈਂ' ਦੀ ਸਮਝ ਲਈ ਡੂੰਘਾਈ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਮੈਂ - ਤੂੰ - ਉਹ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾ ਕੇ ਦੁਨਿਆਵੀ ਵਿਵਹਾਰਿਕ ਸਮਝ ਪੱਲੇ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਫਰਾਇਡ ਦਾ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵੀ ਇਸ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿਚ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਤਸਵੀਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸਜਿਤ ਕਰਦਿਆਂ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਲਿਖੇ ਆਪਣੇ ਲਗਭਗ 181 ਅਨੁਭਵ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਫ੍ਰੈਡਰਿਕ ਨੀਤਸ਼ੇ ਦੀ ਰਚਨਾ 'ਦੱਸ ਸਪੇਨ (ਭਾਵ ਸਪੋਕ) ਜਰਥੁਸਟਰਾ' ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਭਾਗ ਦੀ ਤਕਨੀਕ ਵੀ ਵੱਖਰੀ ਹੈ ਜਿਸ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ 'ਕਲਾ ਦੇ ਜੈ' ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 'ਬੋਲਿ ਬੋਲਿ ਗਵਾਈਐ' ਤੱਕ 56 ਮੁੱਲਵਾਨ ਖ਼ਿਆਲ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਅਨੇਕਾਂ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾਇਆ ਵੀ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਥਾਨਾਭਾਵ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਕੁ ਅਨੁਭਵਾਂ ਦੇ 'ਕੇਂਦਰੀ ਸੂਤਰ' ਪਹਿਚਾਣੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਨਫ਼ਰਤ, ਈਰਖਾ, ਦਵੈਸ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣ ਦਾ ਨਾਂਅ ਮੁਹੱਬਤ ਹੈ, ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਿਆਰ ਵੀ ਰੋਟੀ ਵਾਂਗ ਕਮਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਸਰੀਰਕ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨਾਲ ਮਾਨਸਿਕ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਮੌਤ ਉਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਮੇਰੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਤੈਨੂੰ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਬੁਰਿਆਂ ਦੀ ਬੁਰਾਈ ਕਰਦਿਆਂ ਅਸੀਂ ਆਪ ਬੁਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ, ਕਿਸੇ ਦਾ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਸਾਡੇ ਅਦਿੱਖ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਓਪੀਨੀਅਨ ਨੂੰ ਸਚਾਈ ਸਮਝਣਾ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅੰਧ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ, ਮਨ ਦੇ ਐਂਪਲੀਫਾਇਰ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਬਦਲਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਨਿੰਦਿਆ ਅਤੇ ਚੁਗਲੀ ਉਹ ਸੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਉਦੇਸ਼ ਸ਼ੁੱਭ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਅੰਨ-ਪਾਣੀ ਦੇ ਬਣੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਸਗੋਂ ਬੋਲ-ਬਾਣੀ ਦੇ ਵੀ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਾਂ, ਜਿਹੜੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਸੀਂ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਉਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋੜ ਸਾਨੂੰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ-ਇਤਿਆਦਿ।
ਲੇਖਕ ਨੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੋਣ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਪ੍ਰਮਾਣ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਧਰਮਾਂ ਸੰੰਬੰਧੀ ਨਿਰਪੱਖ ਸੋਚ ਅਪਣਾਈ ਹੈ। ਹਿੰਦ-ਪਾਕਿ ਸੰਬੰਧਾਂ, ਸਿਆਸੀ ਗੱਲਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਤੇ ਸਾਂਝੀ ਚੀਜ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਵਾਸ ਵੱਲ ਦੌੜ ਰਹੇ ਹਨ। ਵਾਲਟ ਵਿਟਮੈਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਗੋਰਾ ਸਿੱਖ ਸੀ।
ਦਰਅਸਲ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਵਿਲੱਖਣ ਅਨੁਭਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲੇਖਕ ਦੇ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਅੰਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਲਬਰੇਜ਼ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਬੇਟੀ ਦਾ ਨਾਂਅ 'ਕੀਰਤੀ' ਹੈ ਅਤੇ ਬੇਟੇ ਦਾ ਨਾਂਅ 'ਵਿਵੇਕ' ਹੈ। ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਂਦਿਆਂ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਨਿੱਜੀ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਸੰਖੇਪ ਇਹ ਕਿ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਗਹਿਨ ਅਧਿਐਨ ਦੁਆਰਾ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਦਵਾਨ 'ਜ਼ਫ਼ਰ' ਦਾ ਸ਼ਬਦ-ਚਿੱਤਰ ਉਲੀਕ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਉੱਘੇ ਦਾਨਿਸ਼ਵਾਰ ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ ਨੇ ਮੁਕਤ ਕੰਠ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।


-ਡਾ. ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
ਈ-ਮੇਲ : vatish.dharamchand@gmail.com


ਨਿੱਕੀਆਂ-ਵੱਡੀਆਂ ਗੱਲਾਂ
ਲੇਖਕ : ਪ੍ਰੇਮ ਮਾਨ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 220 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 135
ਸੰਪਰਕ : 94638-36591


ਜ਼ਿਕਰ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਲੇਖਕ ਪ੍ਰੇਮਮਾਨ ਪੇਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਅਧਿਆਪਕ ਹਨ ਤੇ ਉਹ 1980 ਤੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਖੇ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ, ਹਿੰਦੀ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਸਾਹਿਤ ਰਚਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਲੇਖਕ ਨੇ ਸਵ: ਭਰਾ ਤੇ ਭਾਣਜਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਨਿੱਠ ਕੇ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਹਰ ਲੇਖ ਗਿਆਨ ਭਰਪੂਰ ਤੇ ਸਵਾਦਲਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ 'ਚੋਂ ਕੁਝ ਕੁ ਬਾਰੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਨਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਲੇਖ 'ਸਾਡਾ ਵਿਵਹਾਰ' ਵਿਚ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਆਮ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਦੋ ਸ਼ਬਦ Politically correct ਤੇ Politically Incorrect ਆਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 'ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਭਵਿੱਖ' ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਲਝ ਚੁੱਕੀ ਤਾਣੀ ਬਾਰੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ਘੱਟ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਵਰਗ ਦਾ ਅਮਰੀਕਾ ਕੈਨੇਡਾ ਵੱਲ ਜਾਣਾ ਇਕ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। 'ਹਰ ਇਕ ਦਾ ਪਿਉ ਹੁੰਦੈ' ਵਿਚ ਝੂਠੀ ਸ਼ੁਹਰਤ ਤੇ ਦਿਖਾਵੇ ਦੀ ਭੁੱਖ ਵੀ ਕਈ ਵਾਰੀ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਹਉਮੈ ਨੂੰ ਪੱਠੇ ਪਾਉਣ ਲਈ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਦਾ ਬਾਖੂਬੀ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। 'ਹਮ ਹੈਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ-ਕਿੰਨੇ ਕੁ?' ਵਿਚ ਨਸਲੀ ਵਿਤਕਰੇ 'ਤੇ ਚਾਨਣਾ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਹ ਦੱਸਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ 'ਚ ਅਮਰੀਕਾ ਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਵਿਤਕਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਲੇਖ ਦਾ ਭਾਗ ਦੂਜਾ 'ਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਬੜੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਆਖੀ ਹੈ ਕਿ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ 'ਚ ਅਜੇ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਬਦਲਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਸਾਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਵਰਗਿਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਜੋ ਮੁਲਕ 'ਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਲਿਆ ਸਕਣ। 'ਸਾਡੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਸਾਡੇ ਸੁਭਾਅ-ਬੇਇਮਾਨੀ ਚੋਰ ਬਾਜ਼ਾਰੀ ਅਤੇ ਹੇਰਾਫੇਰੀ' ਲੇਖ 'ਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਰਿਸ਼ਵਤਖੋਰੀ ਖਿਲਾਫ਼ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਈ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਅੱਗੇ ਸਾਡੀਆਂ ਆਦਤਾਂ, ਸਾਡੇ ਸੁਭਾਅ-ਅਸੂਲ, ਈਰਖਾ, ਚਾਪਲੂਸੀ, ਖੁਸ਼ਾਮਦ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਲੇਖ ਲਿਖ ਕੇ ਚਾਨਣਾ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਸਾਡਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ, ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਮਾਨ ਸਨਮਾਨ, ਪੁਰਸਕਾਰ, ਰੱਬ ਦੀ ਹੋਂਦ ਜਾਂ ਅਣਹੋਂਦ ਆਦਿ ਲੇਖ। ਕਹਿਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੇ 27 ਲੇਖ ਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭਰਪੂਰ ਹਨ। ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਬੜੀ ਲਾਹੇਵੰਦ ਸਾਬਿਤ ਹੋਣ ਦਾ ਰੁਤਬਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।


-ਡੀ. ਆਰ. ਬੰਦਨਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 94173-89003


ਅਸਲੀ ਮੋਗਾ

ਲੇਖਕ : ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਮੋਗਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 182
ਸੰਪਰਕ : 62802-58057


'ਮਾਸਟਰ ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਮੋਗਾ ਬੜਾ ਕਮਾਲ ਦਾ ਬੰਦਾ, ਜਗਿਆਸੂ ਅਤੇ ਬੀਤੇ ਦੀਆਂ ਦੱਸਣ ਵਾਲਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁੱਟ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਹੀਂ, ਬੀਤੇ ਦੀ ਹਕੀਕਤ-ਬਿਆਨੀ ਅਤੇ ਅਗਲੀ-ਅਗਲੇਰੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਣ ਵਾਲੀ', ਇਹ ਹੈ ਉਸ ਭੂਮਿਕਾ ਦਾ ਤੱਤ ਨਿਚੋੜ ਜਿਹੜਾ ਪੁਸਤਕ 'ਅਸਲੀ ਮੋਗਾ' ਦੇ ਲੇਖਕ ਇਥੋਂ ਦੇ ਹੀ ਜੰਮਪਲ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਬਾਰੇ ਉੱਘੇ ਲੇਖਕ ਕੇ. ਐਲ. ਗਰਗ ਨੇ ਲਿਖੀ। ਪਿੰਡਾਂ/ ਕਸਬਿਆਂ/ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ, ਅਕਸਰ, ਲਿਖਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਲਈ ਦੰਦ-ਕਥਾਵਾਂ, ਸੀਨਾ-ਬ-ਸੀਨਾ ਤੁਰੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ, ਸੱਥ ਚਰਚਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ 'ਤੇ ਟੇਕ ਰੱਖਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੌਖਿਕ ਤਵਾਰੀਖ ਵੀ ਕਈ ਵਾਰ ਏਨੀ ਆਪਾ-ਵਿਰੋਧੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸੰਬੰਧਿਤ ਲੇਖਕ ਭੰਬਲ-ਭੂਸੇ ਵਿਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਪੂਰਬਲੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਕੋਈ ਦਾਨਿਸ਼ਵਰ ਸਮਕਾਲੀ 'ਅੱਖੀਂ ਡਿੱਠੀਆਂ-ਹੱਡੀ ਹੰਢਾਈਆਂ' ਦੀ ਖ਼ੁਦ ਬਾਤ ਪਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਲਿਖਤਾਂ ਜਾਂ ਕਹਿਣੀ ਜਾਂ ਢੇਰ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਗੁਜ਼ਰੇ ਵਕਤਾਂ ਦੀ ਉਹ ਕਥਾ ਉਸ ਖੈੜੇ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖਣ 'ਚ ਬਹੁਤ ਕਾਰਗਾਰ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹਾਂ, ਐਨ ਇਵੇਂ ਹੀ ਆਪਣੀ ਜੰਮਣ ਅਤੇ ਕਰਮ-ਭੋਇੰ ਮੋਗਾ ਦੀ ਗਾਥਾ ਉਸ ਦੇ ਸਦੀ ਨੂੰ ਢੁਕੇ ਹੋਏ ਇਕ ਸਪੂਤ ਸ. ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਮੋਗਾ ਨੇ ਬਾ-ਖੂਬੀ ਸੁਣਾਈ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਪਿੰਡ, ਮਗਰੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ-ਪੁਰਖੀ ਇਸ ਨਗਰ ਦੇ ਮੋੜ੍ਹੀ ਗੱਡ ਕਰਮਯੋਗੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਪੁਰਖਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਾਮਵਰਾਂ ਦੇ ਰੇਖਾ ਚਿੱਤਰ, ਨਾਮੀ-ਗਰਾਮੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕਿੱਤਾਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਰਾਹ-ਰਸਤੇ, ਖੂਹਾਂ-ਟੋਭਿਆਂ, ਮੇਲਾ-ਮੁਸੱਬਿਆਂ, ਮੇਲਾ ਅਤੇ ਖੇਡ ਮੈਦਾਨਾਂ, ਵੈਦ-ਹਕੀਮਾਂ, ਮਦਰੱਸਿਆਂ-ਪਾਠਸ਼ਲਾਵਾਂ, ਕਲ-ਕਰਖਾਨਿਆਂ, ਹੱਟੀਆਂ-ਭੱਠੀਆਂ, ਰੇਹੜੀ-ਫੜ੍ਹੀ, ਟਾਂਗਾ ਸਟੈਂਡ-ਬੱਸ ਅੱਡੇ, ਮਾਸਟਰਾਂ-ਮੌਲਵੀਆਂ, ਕਾਜ਼ੀਆਂ-ਈਦਗਾਹਾਂ, ਮੰਦਿਰਾਂ-ਡੇਰਿਆਂ, ਕੁਤਬ-ਫ਼ਰੋਸ਼ ਅਤੇ 'ਟੇਸ਼ਣ, ਲਿਖਾਰੀਆਂ-ਡੇ ਮੁਸਲਿਮ ਹਮਸਾਏ,ਰਾਸਾਂ-ਕਿੱਕਲੀਆਂ, 'ਗੁੱਡਮੈਨ ਦੀ ਲਾਲਟੇਣ' ਤੇ ਸਿਨੇਮਾ ਆਦਿ ਅਤੇ ਲੁੱਚੇ ਤੇ ਸ਼ੌਕੀਨ ਬੰਦੇ- ਬੰਦੀਆਂ, ਤੀਆਂ-ਸੱਥਾਂ ਸਣੇ ਕਰਮਯੋਗੀ ਖੁਸਰਿਆਂ-ਮਰਾਸੀਆਂ, ਪਾਂਧਿਆ-ਭਾਈਆਂ ਬਾਰੇ, ਗੱਲ ਕੀ; ਢੇਰ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਮੋਗੇ ਦੀ ਹਰ 'ਗਲੀ-ਨੁੱਕਰ ਤੇ ਖਲ-ਖੂੰਜੇ' ਅਤੇ 'ਉਸਾਰ ਤੇ ਚੰਗਿਆਈ' ਬਾਰੇ ਲਿਖ ਕੇ ਆਪਣੀ ਜੰਮਣ ਭੋਇੰ ਦਾ ਰਿਣ ਚੁਕਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਸਲਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਫਰੋਲਣ ਹਿੱਤ ਬੇਹੱਦ ਸਹਾਈ ਹੋਵੇਗਾ। ਖੋਜਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ/ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਦਿਲਚਪਸੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆ ਲਈ ਇਹ ਮੁੱਲਵਾਨ ਲਿਖਤ ਹੈ। 'ਮੋਗਾ' ਨਗਰ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਾਰਸਾਂ ਲਈ ਸਾਂਭ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਵੀ ਇਹ ਕਿਸੇ ਸਥਾਨਕ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਪੁਖਤਾ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਵੀ ਕੰਮ ਆਵੇਗਾ।


-ਵਿਜੈ ਬੰਬੇਲੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 94634-39075


ਇਮਤਿਹਾਨ ਜਾਰੀ ਹੈ
ਨਾਵਲਕਾਰ : ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਬੀ.ਆਰ. ਐਸ., ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 128
ਸੰਪਰਕ : 98142-22241


'ਇਮਤਿਹਾਨ ਜਾਰੀ ਹੈ' ਨਾਵਲ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ, ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਉਸ ਸਚਾਈ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੌੜੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਆਤਮਸਾਤ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਵੀ ਤੁਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਇਹੀ ਅਸੂਲ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ੇ ਸਮਾਨੰਤਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਚਲਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਊਚ-ਨੀਚ ਅਤੇ ਭੇਦ ਭਾਵ ਦਾ ਮਸਲਾ, ਸਕੂਲੀ ਵਿਦਿਅਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ, ਆਪਸੀ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝ ਆਦਿ। ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਲ ਨਾਵਲ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਨਾਮ ਦੇ ਪਾਤਰ ਵੀ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਥਾ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਇਕ ਵਧੀਆ ਕਾਰੀਗਰ ਹੋਣ ਦੀ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਤੋਰ ਤੁਰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਕੂਲੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਅਤੇ ਕਬੱਡੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਬਹੁਤੀ ਵਾਰੀ ਮੁੱਖ ਕਥਾ ਰੁਕੀ ਹੋਈ ਜਾਪਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਖੇਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦਾ ਬਿਓਰਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਾਵਲੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਿਚ ਨਾਵਲਕਾਰ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ-ਗ਼ਮੀ ਵਿਆਹ ਸ਼ਾਦੀ ਜਾਂ ਗ਼ਮਗੀਨ ਮਾਹੌਲ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਪੂਰਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਚਿਤਰਦਾ ਹੈ। ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਕਿਸੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ-ਰੀਤਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀਆਂ ਪੰਕਤੀਆਂ ਵਿਚ ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਨਾਵਲ ਦੇ ਅਖੀਰ 'ਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭੜਕੇ ਦੰਗਿਆਂ ਅਤੇ ਨਾਵਲ ਵਿਚਲੇ ਪਾਤਰ ਭਿੰਦਰ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਘਟਨਾ ਦੁਆਲੇ ਹੀ ਸਾਰਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਤੋਰ ਫੜਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਭਿੰਦਰ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਇਸ ਮੌਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਦਿੱਲੀ ਰਵਾਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਾਤਰਾਂ ਬਾਰੇ ਵੇਰਵੇ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਨਾਵਲਕਾਰ ਭਿੰਦਰ ਜੋ ਫੁੱਟਬਾਲ ਦਾ ਵਧੀਆ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ, ਦੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਦੁਖਾਂਤ ਵਜੋਂ ਚਿਤਰਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿੱਲੀ ਦੰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਹੋਣ ਦੀ ਤਸਦੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਭਰਮਾਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤੀ ਵਾਰੀ ਮੁੱਖ ਕਥਾ ਵਿਚ ਅੜਚਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।


-ਡਾ. ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98141-68611


ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਤਾਰੇ
ਲੇਖਿਕਾ : ਮਨਦੀਪ ਕੌਰ ਪੁਰਬਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਜੇ.ਪੀ. ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 50 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 40
ਸੰਪਰਕ : 97814-14118


'ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਤਾਰੇ' ਬਾਲ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਕੁੱਲ 31 ਬਾਲ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ੇ ਆਪਣੇ ਆਸੇ-ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਭਾਵ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਘਰ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਲਏ ਹਨ। ਫਲਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ਇਸ ਵਿਚ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਫਲ਼ ਜਿਵੇਂ 'ਫਲ਼ਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਲ਼, ਲਾਲ-ਲਾਲ ਸੇਬ, ਕੇਲਾ, ਸੰਤਰਾ, ਅੰਗੂਰ ਫਲ਼ਾਂ ਦੀ ਮਹਿਫ਼ਲ ਆਦਿ। ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਫਲ਼ਾਂ ਦੇ ਗੁਣ ਦੱਸੇ ਹਨ ਕਮਾਲ ਹੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਫਲ਼ਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਅੰਬ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਿਆਰੀ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ ਹੈ ਨਮੂਨੇ ਵਜੋਂ ਹਾਜ਼ਰ ਹੈ:-
-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਲ਼-
ਅੰਬ ਖ਼ੂਬ ਗੁਣਕਾਰੀ ਹੁੰਦਾ,
ਸੋਹਣੀ ਚਮੜੀ ਸਿਹਤ ਬਣਾਉਂਦਾ।
ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ ਤੇ ਸੀ ਭਰਪੂਰ,
ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਹੈ ਰੱਖਦਾ ਦੂਰ।
ਸਫ਼ੈਦਾ, ਦੁਸਹਿਰੀ, ਤੋਤਾ, ਲੰਗੜਾ,
ਕਿੰਨੀਆਂ ਹੀ ਕਿਸ਼ਮਾਂ ਕਿੰਨੇ ਨਾਮ। ...
ਇਵੇਂ ਹੀ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਿਆਰੇ ਗੁਣ ਦੱਸੇ ਹਨ। ਇਸ ਭਾਗ ਵਿਚ ਆਲੂ,ਲਾਲ ਟਮਾਟਰ, ਮੂਲੀ, ਗਾਜਰ, ਚੁਕੰਦਰ, ਖੀਰਾ, ਪਿਆਜ਼, ਮਿਰਚ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਇਥੇ- 'ਆਲੂ' ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਉਦਾਹਰਨ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
-ਆਲੂ-
ਸਭ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਹੈ ਮੇਰੀ ਪਹਿਚਾਨ,
ਹਰ ਇਕ ਸਬਜ਼ੀ ਦੀ ਮੈ ਹਾਂ ਜਾਨ।
ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦਾ ਤਾਜ਼ਾ,
ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦਾ ਅਖਵਾਉਂਦਾ ਰਾਜਾ।
ਕੋਈ ਸਮੋਸੇ ਦੇ ਵਿਚ ਭਰਦਾ,
ਕੋਈ ਕਟਲੇਟ ਬਣਾ ਕੇ ਤਲਦਾ। ...
ਇਵੇਂ ਹੀ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਵਧਾਉਂਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ:-ਮਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖੀ ਕਵਿਤਾ, ਚੰਦ ਮਾਮਾ, ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ, ਤਾਰੇ, ਟੀਚਰ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ, ਰੁੱਖ, ਫੁੱਲ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਤਾਰੇ ਆਦਿ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਇਸ ਵਿਚ ਸੂਰਜ ਕਵਿਤਾ ਨਮੂਨੇ ਵਜੋ ਹਾਜ਼ਰ ਹੈ:-
-ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ-
ਮੈਂ ਹਾਂ ਸੌਰ-ਮੰਡਲ ਦਾ ਤਾਰਾ,
ਲਗਦਾ ਸਭ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ।
ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਰਨ ਨਾਲ ਹੀ, ਨਵਾਂ ਸੰਦੇਸ਼ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਘੁੱਪ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਹਾਂ ਕਰਦਾ, ਸੁਨਹਿਰੀ ਚਾਨਣ ਫੈਲਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਨਵੀਂ ਤਾਜ਼ਗੀ, ਨਵੀਂ ਕਹਾਣੀ, ਨਵਾਂ ਜੋਸ਼ ਪਾਉਂਦੇ ਨੇ ਪ੍ਰਾਣੀ। ਉੱਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਆਲਮ ਸਾਰਾ, ਸਭ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾਂ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ। ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਭਾਸ਼ਾ ਬਹੁਤ ਸਰਲ ਠੇਠ ਅਤੇ ਬਾਲਾਂ ਦੇ ਹਾਣ ਦੀ ਵਰਤੀ ਹੈ। ਫ਼ਲਾਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੇ ਗੁਣ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਰਲ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਸਮਝਾਏ ਹਨ। ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਤਸਵੀਰਾਂ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਤਾਂ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵੀ ਵਾਧਾ ਹੋਣਾ ਸੀ।


-ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਤਲਵੰਡੀ ਕਲਾਂ,
ਮੋਬਾਈਲ : 94635-42896

26-05-2024

 ਖੋਜ ਨਿਧਾਨ
ਸਿੱਖ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਚਿੰਤਕ
(ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਕ ਜਨਵਰੀ ਤੋਂ ਜੂਨ 2024)
ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ :
ਡਾ. ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਗੁਰਗਿਆਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਹਿਊਮਨ ਕੰਸਰਲਜ਼, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 100 ਰੁਪਏ ਸਫ਼ੇ : 94
ਸੰਪਰਕ : 98145-90699

ਸਾਲ ਵਿਚ ਦੋ ਵਾਰ ਛਪਣ ਵਾਲਾ ਖੋਜ ਨਿਧਾਨ ਅੰਕ ਸਿੱਖ ਅਧਿਐਨ ਚਿੰਤਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਕ ਵਜੋਂ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਰੂ-ਬਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਵਲੋਂ ਇਸ ਅੰਕ ਵਿਚ ਉੱਘੇ ਸਿੱਖ ਚਿੰਤਕਾਂ ਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਲੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਉੱਪਰ ਵਿਚਾਰ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਵੇਖ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਸਮਝ ਲਈ ਗੁਰਮਤਿ ਵਿਚਾਰ ਗੁਰੂ ਕਾਲ ਤੋਂ ਨਿਰੰਤਰ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਗਾਤਾਰਤਾ ਵਿਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਿੱਖ ਚਿੰਤਕਾਂ ਤੇ ਵਿਚਾਰਵਾਨਾਂ ਤੋਂ ਸੇਧ ਲੈਣ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲੇਵਾਰ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਸਿੱਖ ਚਿੰਤਨ ਦਾ ਮੂਲ ਆਧਾਰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਹੈ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਆਧੁਨਿਕ ਚਿੰਤਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਧੀਨ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਖਿਆ ਉੱਪਰ ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੀ ਝਲਕ ਸਾਫ਼ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸੰਪਾਦਕ ਮੁਤਾਬਿਕ ਅਜੋਕੇ ਸਿੱਖ ਚਿੰਤਕ ਦੇ ਰੁਝਾਨ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਸਿੱਖ ਚਿੰਤਨ ਦੀ ਮੌਲਿਕਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਹੁਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਪਛਾਣ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਆਧਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਿੱਖੀ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਰਕਿਰਿਆ ਜਾਂ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰਤਾ ਵਿਚ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸੰਪਾਦਕ ਵਲੋਂ ਇਸ ਅੰਕ ਨੂੰ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਕਰਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਸਮਝਣਾ ਹੈ। ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਭਾਵੇਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਖਿਆ ਦੇ ਤੌਰ-ਤਰੀਕੇ ਬਦਲਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਪਰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਸਮਝ ਲਈ ਅਤੇ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਨਵੀਆਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਆਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ। ਇਸ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਵਿਚ ਛੇ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੋਜ ਪੱਤਰਾਂ ਵਿਚ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਡਾ. ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਵਲੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਖੋਜ-ਪੱਤਰ 'ਸਿੱਖ ਅਧਿਐਨ : ਰਹੱਸਮਈ ਚਿੰਤਨ ਜਾਂ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ' ਜਿਸ ਵਿਚ 'ਸਿੱਖ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ', 'ਸਿੱਖ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਉਤਪਤੀ', 'ਸਿੱਖ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼' ਉੱਪਰ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਦੂਜਾ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਵਿਦਵਾਨ ਰੇਸ਼ਮ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ 'ਭਾਈ ਨੰਦ ਲਾਲ ਗੋਇਆ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ', 'ਪੁਨਰ ਸਮੀਖਿਆ ਅਧੀਨ ਸੰਖੇਪ ਜੀਵਨ' ਅਤੇ 'ਰਚਨਾਵਾਂ' ਨੂੰ ਵਿਚਾਰ ਗੋਚਰੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਤੀਜਾ ਖੋਜ ਉੱਘੇ ਵਿਦਵਾਨ ਡਾ. ਤੇਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਧਾਲੀਵਾਲ ਵਲੋਂ 'ਗਿਆਨੀ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ', 'ਜੀਵਨ' ਅਤੇ 'ਰਚਨਾ ਸੰਸਾਰ' ਵਿਸ਼ੇ ਅਧੀਨ 'ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਿਛੋਕੜ', 'ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ', 'ਗਿਆਨੀ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ' ਅਤੇ 'ਰਚਨਾ ਸੰਸਾਰ', ਚੌਥਾ ਖੋਜ ਪੱਤਰ 'ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ' ਦੇ 'ਜੀਵਨ ਤੇ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ' : 'ਅਧਿਆਪਨ ਕਾਰਜ', 'ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਕਾਰਜ', 'ਘਰੇਲੂ ਜੀਵਨ' ਉੱਪਰ ਵਿਦਵਤਾ ਭਰਪੂਰ ਵਿਚਾਰ ਡਾ. ਤੇਜਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਪੰਜਵਾਂ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਡਾ. ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ 'ਡਾ. ਤਾਰਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰੀ' ਅਧੀਨ 'ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ/ਲੱਛਣ', 'ਪ੍ਰਸੰਗਿਕ ਇਕਾਈ ਅਰਥ ਪੱਧਤੀ', 'ਸਿਧਾਂਤਿਕ ਵਿਆਖਿਆ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਖੋਜ ਪੱਤਰ', 'ਡਾ. ਵਿਕਰਮ ਸਿੰਘ' : 'ਜੀਵਨ, ਕਾਰਜ' ਅਤੇ 'ਚਿੰਤਨ' ਅਧੀਨ 'ਡਾ. ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕਾਰਜ', 'ਰਚਨਾ ਕਾਰਜ', 'ਗੁਰਮਤਿ ਦਰਸ਼ਨ ਅਧਿਐਨ' ਵਿਚ 'ਡਾ. ਵਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਥਾਨ' ਤੇ ਉੱਘੇ ਵਿਦਵਾਨ ਵਿਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨੂੰ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਸੰਪਾਦਕੀ ਅਧੀਨ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਵਲੋਂ 'ਸਿੱਖ ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਅਧਿਐਨ' ਅੰਕ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਪਵਾਉਣ ਦਾ ਸਫਲ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਖੋਜ ਨਿਧਾਨ ਅੰਕ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਇਕ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਰੀਵਿਊ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਸਮੁੱਚਾ ਖੋਜ ਨਿਧਾਨ ਅੰਕ ਦੀ ਸਫਲ ਸੰਪਾਦਨਾ ਲਈ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਆਪਣੇ ਮਿੱਥੇ ਟੀਚੇ ਨੂੰ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਵਧਾਈ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹੈ। ਨਿਕਟ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਖੋਜੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਨਿੱਗਰ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇਣ ਲਈ ਖੋਜ-ਨਿਧਾਨ ਆਪਣੇ ਫ਼ਰਜ਼ਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਕਰਦਾ ਰਹੇਗਾ।

-ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98143-24040

ਮਾਵਾਂ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ 'ਉਮਰ'
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਆਰਸੀ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 275 ਰੁਪਏ ਸਫ਼ੇ : 108
ਸੰਪਰਕ : 098111-65455

ਡਾ. ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ 'ਉਮਰ' ਗਲਪਕਾਰ ਅਤੇ ਕਵੀ ਹੈ। ਉਹਦੇ ਦੋ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ (ਰਿਸਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮ, ਜੁਗਨੂੰ), ਇਕ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ (ਠੱਕ-ਠੱਕ-ਠੱਕ) ਅਤੇ 'ਮਾਵਾਂ' ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਦੋ ਨਾਵਲ (ਹੋਰ ਨਹੀਂ, ਅੰਨ੍ਹੀਆਂ) ਛਪ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਰੀਵਿਊ ਅਧੀਨ ਨਾਵਲ 'ਮਾਵਾਂ' ਦੇ 32 ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਕਾਂਡ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਆਦਰਸ਼ਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਰੁਮਾਂਟਿਕ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਦੋ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ - ਮਾਂ-ਮਹਿੱਟਰ ਬੱਚੇ (ਭੈੜਾ) ਦੇ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਦੀ ਗਾਥਾ ਅਤੇ ਸਨੇਹ ਨਾਂਅ ਦੀ ਵਿਆਹੁਤਾ, ਪਰ ਨਿਰਸੰਤਾਨ ਔਰਤ ਦੀ ਆਪਣੇ ਗੁਆਂਢੀ ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰਤੀ ਕਾਮ-ਖਿੱਚ। ਹਰਨਾਮ ਕੌਰ (ਨਾਮੋ) ਦੀ ਬੱਚੇ (ਭੈੜਾ) ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੋ ਬੱਚੇ (ਇਕ ਹੋਰ ਧੀ ਤੇ ਪੁੱਤ) ਹਨ। ਨਵਜੰਮਿਆ ਬਾਲ (ਭੈੜਾ) ਗੁਆਂਢਣ ਸਰਦਾਰਨੀ ਭਾਬੀ, ਭਾਬੀ ਦੀ ਨੂੰਹ, ਨਾਨੀ, ਮਾਸੀ, ਮਾਸੀ ਦੀ ਦਰਾਣੀ, ਨਾਨੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ, ਨਾਨੀ ਦੀ ਨੂੰਹ ਤੋਂ ਮਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਤਨੀ ਦੀ ਮੌਤ ਪਿੱਛੋਂ ਪਤੀ ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ (46 ਸਾਲ) ਦਾ ਰੁਟੀਨ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਹਦਾ ਚੰਗਾ ਕੰਮ-ਕਾਰ ਹੈ, ਪੈਸੇ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਪਰ ਹੁਣ ਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਦਾਰੂ ਪੀ ਕੇ ਘਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਘਰ 'ਚ ਵੱਡੀ ਧੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਛੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਘਰ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਧੰਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਭਰਾ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਸਕੂਲ ਭੇਜਦੀ ਹੈ, ਉਹਨੂੰ ਮਾਂ ਤੇ ਭੈਣ ਦਾ ਪਿਆਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਨਵਜੰਮਿਆ ਬਾਲ ਨਾਨੀ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਉਮਰ ਤੋਂ ਬਹੁਤਾ ਵੱਡਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ।
ਨੇੜੇ ਰਹਿੰਦੀ ਗੁਆਂਢਣ ਸਨੇਹ, ਜੋ ਸ਼ੇਰੂ ਨਾਲ ਵਿਆਹੀ ਹੈ, ਨਾਮੋ ਦੀ ਪੱਕੀ ਸਹੇਲੀ ਹੈ, ਹੁਣ ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਕਾਮ-ਸੰਬੰਧ ਬਣਾ ਕੇ ਮਾਂ ਬਣਨ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਵੇਖਦੀ ਹੈ। ਨਾਮੋ ਦੀ ਮੌਤ ਪਿੱਛੋਂ ਉਹ ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਅਕਸਰ ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਆਉਂਦੀ- ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹਨੂੰ ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਇਕੱਲਿਆਂ ਮਿਲਣ ਦੇ ਬਹੁਤ ਮੌਕੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਾਮ-ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਸਕੇ, ਪਰ ਹਰ ਵਾਰ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਵਿਘਨ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰਕੇ ਪਿੱਛੋਂ ਆਪ ਵੀ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਚਾਰੀ ਸਨੇਹ ਦੀਆਂ ਮਨ ਦੀਆਂ ਮਨ ਵਿਚ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਡਾ. ਉਮਰ ਨੇ ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਉਲਟ ਬਿਆਨੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ - 28ਵੇਂ ਕਾਂਡ ਵਿਚ ਗੁੱਡੀ (ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਧੀ) ਦੇ ਵਿਆਹ ਲਈ ਬਰਾਤ ਰਾਤੀਂ ਨੌਂ ਵਜੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; 29ਵੇਂ ਕਾਂਡ ਵਿਚ ਚਾਰ ਫੇਰਿਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਈ ਥਾਈਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਕਿਸੇ ਕਥਨ ਦੀ ਪ੍ਰੋੜ੍ਹਤਾ ਲਈ ਵਰਤੀਆਂ ਹਨ। ਸਿੱਧ-ਪੱਧਰੀ ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਸਧਾਰਨ ਕਥਾਨਕ ਵਾਲੇ ਇਸ ਸੰਖਿਪਤ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਪਾਠਕ ਮਹਿਜ਼ ਦੋ ਕੁ ਘੰਟੇ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸੱਚੀ ਕਹਾਣੀ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।

-ਪ੍ਰੋ. ਨਵ ਸੰਗੀਤ ਸਿੰਘ
ਮੋਬਾਈਲ : 94176-92015

ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਦੀਆਂ ਜੰਗਾਂ
ਲੇਖਕ : ਕਰਨਲ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪੀਪਲਜ਼ ਫੋਰਮ ਬਰਗਾੜੀ, ਪੰਜਾਬ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 167
ਸੰਪਰਕ : 92165-50612

ਕਰਨਲ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸਾਬਕਾ ਫ਼ੌਜੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਬੇਟਾ ਵੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿਚ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਫ਼ੌਜੀ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਨਿੱਜੀ ਅਨੁਭਵ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਪਰੋ ਕੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਫ਼ੌਜੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵੀ ਗਹੁ ਨਾਲ ਵਾਚਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਦੀ ਰਣ-ਭੂਮੀ ਅਤੇ ਰਣ-ਤੱਤੇ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵੀ ਵੇਖੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਰੱਖਿਆ ਸੈਨਾਵਾਂ ਵਲੋਂ ਲੜੀਆਂ ਗਈਆਂ ਲੜਾਈਆਂ/ਯੁੱਧਾਂ ਦਾ ਬਾਖੂਬੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਉਸ ਨੇ 14 ਕਾਂਡ ਬਣਾਏ ਹਨ। ਵਿਭਿੰਨ ਕਾਂਡਾਂ ਵਿਚ ਜਨਰਲ ਕਰਿਆਪਾ ਸਮੇਂ ਜ਼ੋਜੀਲਾ ਫ਼ਤਹਿ ਕਾਂਡ, ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਵਿਜੇ ਕਾਂਡ 1961 ਗੋਆ, (ਇਸ ਕਾਂਡ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਮੇਜਰ ਸ਼ਿਵਦੇਵ ਸੰਧੂ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ) ਰਣਖੇਤਰ ਛੰਬ (ਕਸ਼ਮੀਰ) ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਲੜਾਈਆਂ 1947, 1965, 1971 ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹਾਸਿਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਹਾਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਕਦਮ ਬਦਲੀ ਪਲਾਨ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਬੈਟਲ ਆਫ਼ ਤੁਕਤੁਕ 1971 ਵਿਚ ਲੱਦਾਖ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਲੜੀ ਗਈ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿਚ ਚਾਨਣਾ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੁੰਛ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਲੜਾਈਆਂ (1947, 1965, 1971) ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸਿਰਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਮੋਡੋਰ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮੇਜਰ ਜਨਰਲ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਲਾਲ ਰਤਨ ਵਿਚਕਾਰ 2016 ਵਿਚ ਹੋਈ ਇੰਟਰਵਿਊ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। 8 ਸਿੱਖ ਐਲ. ਆਈ. ਦੁਆਰਾ ਫ਼ਤਹਿਪੁਰ 'ਤੇ ਜਿੱਤ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਹੋਏ ਨੁਕਸਾਨ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਇਵੇਂ ਹੀ ਬੈਟਲ ਆਫ਼ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪਰਬਤੀ ਅਲੀ (ਰਾਜਿਸਥਾਨ) 1971 ਵਿਚ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕਥਾ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਹੈ। 1999 ਵਿਚ ਕਾਰਗਿਲ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਬਾਰੇ 8 ਸਿੱਖ ਬਟਾਲੀਅਨ ਦਾ ਚਿੱਤਰਨ ਹੈ। ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦੇ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਨੂੰ ਭੁੱਖ ਲਗਦੀ ਹੈ। ਸਵਾਦੀ ਖਾਣਾ ਮੰਗਦੇ ਹਨ। ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੀ ਜਿੱਤ ਸਮੇਂ ਦੋ ਪੀਪੇ ਅੰਬ ਦੇ ਆਚਾਰ ਦੇ ਆਏ, ਜਿਸ ਦਾ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਨੇ ਸਵਾਦ ਮਾਣਿਆ। ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਫੀਲਡ ਅਫ਼ਸਰ ਅਤੇ ਫਲਾਇੰਗ ਅਫ਼ਸਰ (1971) ਨਿਰਮਲ ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ 'ਪਰਮ ਵੀਰ ਚੱਕਰ (ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ), ਮੇਜਰ ਸ਼ਸ਼ੀਧਰਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਅਪਾਹਜ ਪਤਨੀ ਦੀ ਹਿਰਦੇਵੇਧਕ ਕਥਾ ਹੈ। 19 ਸਤੰਬਰ, 2023 ਅਤੇ 23/24 ਨਵੰਬਰ 2023 ਨੂੰ ਜਿਹੜੇ ਵੀਰਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਅਸਮਾਨ ਦੇ ਤਾਰੇ ਬਣ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਲੜਾਈ ਬਾਰੇ ਬੜੀ ਮੁੱਲਵਾਨ ਗੱਲ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ :-'ਫ਼ੌਜ ਕੋਈ ਵੀ ਲੜਾਈ ਵਿਉਂਤ ਕਰਨ ਵੇਲੇ, ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਬਣਤਰ, ਮੌਸਮ, ਪਾਣੀ, ਹੱਥ ਹੇਠ ਸਾਧਨ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਨ ਵਲੋਂ ਕਿਆਸ ਕੀਤੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ (ਸਿਵਲ) ਵਲੋਂ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਮੰਤਵ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਕਾਰਵਾਈ ਇਸ ਉਦੇਸ਼ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਹਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।' ਪੰਨਾ 119. ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਬਹਾਦਰੀ ਬਦਲੇ ਮਿਲੇ ਮਾਨਾਂ-ਸਨਮਾਨਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਲ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

-ਡਾ. ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
ਈ-ਮੇਲ : vatish.dharamchand@gmail.com

ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਕਰਨ
ਲੇਖਕ : ਪਾਲੀ ਖਾਦਿਮ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 52
ਸੰਪਰਕ : 99143-10063

'ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਕਰਨ' ਪੁਸਤਕ ਪਾਲੀ ਖਾਦਿਮ ਦੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਿਆਰੀ ਅਤੇ ਨਿਆਰੀ ਬਾਲ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਵਿਆਕਰਨ ਬਾਰੇ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਸਫਲ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਿਖਣ ਦਾ ਗਿਆਨ ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ੇਗੀ। ਵਿਆਕਰਨ ਕੀ ਹੈ? ਵਿਆਕਰਨ ਦੇ ਭਾਗ, ਭਾਸ਼ਾ, ਲਿਪੀ, ਵਰਨਮਾਲਾ, ਸਵਰ, ਵਿਅੰਜਨ, ਦੁੱਤ ਅੱਖਰ, ਲਗਾਂ, ਲਗਾਖਰ, ਸ਼ਬਦ ਬੋਧ, ਨਾਂਵ, ਲਿੰਗ, ਵਚਨ, ਪੜ੍ਹਨਾਂਵ, ਕਿਰਿਆ, ਕਾਲ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ, ਕਿਰਿਆ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ, ਸਬੰਧਕ, ਯੋਜਕ, ਵਿਸਮਿਕ ਅਤੇ ਵਾਕ-ਬੋਧ ਦਾ ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਰਲ, ਠੇਠ ਅਤੇ ਕਾਵਿਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ 'ਵਿਆਕਰਨ ਕੀ ਹੈ'
ਇਹ ਦੱਸੇ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਹੈ ਕਿਵੇਂ ਬੋਲਣਾ।
ਸ਼ੁਧ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਹ ਸਿਖਾਏ ਲਿਖਣਾ।
ਲਿਖਣਾ ਤੇ ਬੋਲਣਾ ਹੀ ਮੂਲ ਹੁੰਦੇ ਨੇ।
ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਵੀ ਕੁੱਝ ਕੁ ਅਸੂਲ ਹੁੰਦੇ ਨੇ।
ਜਿਹੜੀ ਸਭ ਇਹ ਨਿਯਮ ਬਣਾਉਂਦੀ ਏ।
ਉਹੀ ਤਾਂ ਵਿਆਕਰਨ ਕਹਾਉਂਦੀ ਏ।
ਇਵੇਂ ਹੀ 'ਭਾਸ਼ਾ' ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਮਝਾਇਆ ਹੈ:-
ਅੱਜ ਆਪਾਂ ਭਾਸ਼ਾ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨੀ।
ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਹਰੇਕ ਹੀ ਰਮਜ਼ ਪੜ੍ਹਨੀ।
ਭਾਸ਼ਾ ਹੁੰਦੀ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸੁਣੋ।
ਪਹਿਲੀ ਨੂੰ ਤਾਂ ਆਮ ਬੋਲ ਚਾਲ ਦੀ ਕਹੋ।
ਦੂਜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਜੋ ਸਾਹਿਤਕ ਅਖਵਾਂਵਦੀ।
ਟਕਸਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵੀ ਇਹ ਸਦਵਾਂਵਦੀ।
ਸਾਹਿਤਕ ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਣੀ 'ਚ ਆਵਦੀ।
ਵਿਆਕਰਨ ਦੇ ਨਿਯਮ ਪੁਗਾਂਵਦੀ।
ਏਵੇਂ ਹੀ 'ਲਿਪੀ' ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਵੇਂ:-
ਊੜਾ, ਆੜਾ, ਬਿੰਦੀ, ਕੰਨਾਂ ਉਤੇ ਟਿੱਪੀ ਏ।
ਅੱਖਰਾਂ ਤੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਲਿਪੀ ਏ।
ਗੁਰਮਖੀ ਲਿਪੀ ਏ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ
ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਏ ਦੇਵਨਾਗਰੀ।
ਲਿਪੀ ਬਿਨਾਂ ਭਾਸ਼ਾ ਨਹੀਓਂ ਯਾਦ ਰੱਖਿਓ।
ਬਾਗ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਦਾ ਆਬਾਦ ਰੱਖਿਓ।
ਏਵੇਂ ਹੀ 'ਵਰਨਮਾਲਾ' ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਿਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਜਿਵੇਂ:-
ਤੁਰੀ ਪੈਂਤੀ ਅੱਖਰੀ ਕਤਾਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਤਾਹੀਓਂ ਗੁਰਮੁਖੀ ਦੇ 'ਪੈਂਤੀ' ਅਖਵਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਅਰਬੀ ਤੇ ਫਾਰਸੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਧੁਨੀਆਂ।
ਪੰਜ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਹੇਠ ਪਾਈਆਂ ਬਿੰਦੀਆਂ।
ਸੱਸਾ, ਖੱਖਾ, ਗੱਗਾ, ਜੱਜਾ ਅਤੇ ਫੱਫਾ ਬਈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲਿਆਈ ਲੱਲਾ ਬਈ।
ਗੁਰਮੁਖੀ ਪੈਂਤੀ ਤੋਂ 'ਕਤਾਲੀ ਹੋ ਗਈ।
ਪੱਤੇ ਵਧੇ ਹੋਰ ਸੋਹਣੀ ਡਾਲੀ ਹੋ ਗਈ।
ਇਵੇਂ ਹੀ ਉੱਪਰ ਲਿਖੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਧੀਆ ਸੂਝਬੂਝ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਵਿਆਕਰਨ ਬਾਰੇ ਜਿੰਨੀ ਵੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਲੇਖਕ ਨੇ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਮੈਂ ਤਾਂ ਲਿਖਤ ਲੰਬੀ ਹੋਣ ਦੇ ਡਰੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਨਮੂਨਾ ਹੀ ਦੇ ਸਕਿਆ ਹਾਂ ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਰਲ, ਠੇਠ ਅਤੇ ਕਲਾਤਮਿਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਾਰਥਕ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਢੁਕਵੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵੀ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਮੈਂ ਜਿਥੇ ਲੇਖਕ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਦਾਦ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ ਉਥੇ ਬਾਲਾਂ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪਿਆਰੀ ਜਹੀ ਬਾਲ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਾਹਾ ਲੈਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਜਿਥੇ ਮੈਂ ਇਸ ਬਾਲ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਉੱਥੇ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਮੁਬਾਰਕਬਾਦ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।

-ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਤਲਵੰਡੀ ਕਲਾਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 94635-42896

ਡੁੱਲ੍ਹੇ ਬੇਰ
ਲੇਖਕ : ਵਜ਼ੀਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਆਜ਼ਾਦ ਬੁੱਕ ਡਿਪੂ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਮੁੱਲ : 240 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ :

'ਡੁੱਲ੍ਹੇ ਬੇਰ' ਨਾਵਲਕਾਰ ਵਜ਼ੀਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਹੋਕਾ (ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਅਤੇ ਨਾਵਲ 'ਦੁੱਧ ਦੀ ਲਾਜ' ਲਿਖ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਕੋਲ ਆਪਣੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਲਗਵਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ।
ਨਾਵਲ 'ਡੁੱਲ੍ਹੇ ਬੇਰ' ਪੰਜਾਬੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਕਠੋਰ ਅਤੇ ਕੌੜੇ ਯਥਾਰਥ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਮੁਹਾਵਰੇ 'ਡੁੱਲ੍ਹੇ ਬੇਰ' ਦਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਵਿਗੜਿਆ ਜਿਹੇ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਮੁਹਾਵਰੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗਲਪੀ ਕਿਰਤ ਵਿਚ ਢਾਲ ਕੇ, ਉਥੇ ਆਪਣੀ ਨਾਵਲੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦਾ ਪਰਿਚੈ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਪੰਜਾਬੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ 'ਪਰਮਜੀਤ' ਜਿਹੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੁੰਦਾ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। 'ਕੰਵਲ' ਜਿਹੀਆਂ ਹੋਣਹਾਰ ਸੁੰਦਰ ਕੁੜੀਆਂ ਵੱਡੇ ਘਰਾਂ ਦੇ ਨਸ਼ੇੜੀ ਕਾਕਿਆਂ ਰਮਨ ਜਿਹਿਆਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹਨ। ਰਮਨ ਜਿਹੇ ਚਿੱਟੇ ਦੇ ਆਦੀ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਓਵਰਡੋਜ਼ ਲੈ ਕੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਗਾਉਂਦੇ ਦਿਖਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਨਸ਼ਾ ਛੁਡਾਊ ਕੇਂਦਰਾਂ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ 'ਤੇ ਵੀ ਇਹ ਨਾਵਲ ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਲਗਾਉਂਦਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਘੱਟ ਰਹੀ ਗਿਣਤੀ ਵੱਲ ਵੀ ਇਹ ਨਾਵਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਰਮਨ ਜਿਹੇ ਨਸ਼ੇੜੀ ਓਵਰਡੋਜ਼ ਲੈਣ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਦੇ ਮੂੰਹ ਜਾ ਪੈਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਚੇਅਰਮੈਨ ਜਿਹੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਤਾਂ ਸਮਝੋ ਦੁਨੀਆ ਹੀ ਲੁੱਟੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਘੱਟ ਰਹੀ ਆਸਥਾ ਤੇ ਜਾਇਦਾਦ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧ ਰਿਹਾ ਮੋਹ ਵੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਖਾਂਤ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੰਵਲ ਦਾ ਭਰਾ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿਚ ਫਸੀ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਉਸ ਤੋਂ ਕਿਨਾਰਾਕਸ਼ੀ ਕਰਦਾ ਹੀ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪਰ ਨਾਵਲਕਾਰ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੀਆਂ ਦੁਖਾਂਤਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਜਾ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅੰਤ ਵਿਚ ਸੁਖਾਂਤਕ ਰਚਨਾ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਸਫ਼ਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਕ ਦੂਸਰੇ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਾਤਰ ਪਰਮਜੀਤ ਤੇ ਕੰਵਲ ਕੈਨੇਡਾ ਜਾਂਦੇ ਮੁੜ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਆਪਣਾ ਮਨਇੱਛਤ ਸਾਥੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰਚਨਾ ਆਸ਼ਾਵਾਦੀ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

-ਕੇ. ਐਲ. ਗਰਗ
ਮੋਬਾਈਲ : 94635-37050

ਜੁਗਲਬੰਦੀ
ਲੇਖਕ : ਦੀਨਾ ਨਾਥ ਚਮਦਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਅਲਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ :150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 157
ਸੰਪਰਕ : 98143-18326

ਦੀਨਾ ਨਾਥ ਚਮਦਲ ਦੀ ਰਚਨਾ 'ਜੁਗਲਬੰਦੀ' ਉਸ ਦੀ ਪਲੇਠੀ ਨਾਵਲੀ ਕ੍ਰਿਤ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚਲੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਨੂੰ ਇਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਿਰਜਿਆ ਹੈ ਕਿ ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਅੰਤ ਤੱਕ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਉਤਸੁਕਤਾ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਰੁਚੀ ਵਿਚ ਬੱਝਿਆ ਪਾਠਕ ਪੂਰੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਇਕੋ ਸਾਹੇ ਪੜ੍ਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲਕਾਰ ਨੇ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਇਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਿਉਂਤਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੀ ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਪਾਕੀਜ਼ਗੀ, ਅਹਿਮੀਅਤ, ਸਤਿਕਾਰ, ਪਿਆਰ, ਹਾਸਾ ਠੱਠਾ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਹਰੇਕ ਵਾਕ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਗੁੰਝਲਾਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਾਠਕ ਸਾਹ ਰੋਕ ਕੇ 'ਅੱਗੇ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ', ਜਾਣਨ ਲਈ ਅਗਲਾ ਕਾਂਡ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਤੱਤਪਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੋ 'ਜੁਗਲਬੰਦੀ' ਨਾਵਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੀ ਕਥਾ ਵਸਤੂ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਇਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਤੀਜੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਨਾਵਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਕ ਕਿਸਾਨ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਕੁਲਵੰਤ ਕੌਰ ਦੇ ਆਪਸੀ ਸੰਵਾਦ ਰਾਹੀਂ ਪਾਠਕ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇਕ ਖਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤੀਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿੱਧਤਾ ਕਰਦਾ ਨਾਵਲ ਦਾ ਨਾਇਕ ਸੁਖਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜਿੱਥੇ ਕਾਲਜ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਿਉ-ਦਾਦੇ ਨਾਲ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਧੰਦੇ ਵਿਚ ਵੀ ਪੂਰੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲੈਂਦਾ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਕੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਧੰਦੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰੰਤੂ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਨਾਵਲ ਵਿਚੋਂ ਉਸ ਦਾ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਆਦਰਸ਼ ਨਾਇਕ ਦਾ ਮੁਹਾਂਦਰਾ ਉੱਭਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮਾਂਪਿਓ ਅਤੇ ਦਾਦਾ ਵੀ ਮਾਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨਾਵਲਕਾਰ ਨੇ ਕਥਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸਿਰਜਦਿਆਂ 1947 ਵਿਚ ਹੋਈ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਦੇ ਕੁਝ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਇਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚਿੱਤਰੇ ਹਨ ਕਿ ਬੇਸ਼ੱਕ ਹਿੰਦੂਆਂ-ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਖ਼ੂਨ ਵਿਚ ਹੱਥ ਰੰਗੇ। ਪਰੰਤੂ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਚੱਲੀ ਆ ਰਹੀ ਆਪਸੀ ਪਿਆਰ ਸਦਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝ ਨੂੰ ਉਸ ਔਖੇ ਵੇਲੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ। ਨਾਵਲ ਦੀ ਕਥਾ ਵਸਤੂ ਵਿਚ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਜਿਗਰੀ ਯਾਰ ਕਰੀਮ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਹਿੰਦੂਆਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਨਸਲੀ ਹਜ਼ੂਮ ਸਾਹਮਣੇ ਘੋਟਨਾ ਫ਼ੜ ਕੇ ਖੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਉਹ ਨਸਲੀ ਭੀੜ ਕੋਲੋਂ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਵਿਚ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲਕਾਰ ਨੇ ਨਾਵਲ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੈ ਕਿ ਬਦਲਦੀਆਂ ਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿਚ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਕਰੀਮ ਖ਼ਾਨ ਇੰਗਲੈਂਡ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੱਠ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਢੋਲ ਅਤੇ ਤੂੰਬਾ ਵਜਾਉਣ ਦੀ ਬਣੀ ਜੁਗਲਬੰਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰੀ ਫ਼ੇਰ ਮਿਲਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ 'ਜੁਗਲਬੰਦੀ' ਨਾਵਲ ਦਾ ਅੰਤ ਸੁਖਾਂਤਮਈ ਹੋ ਨਿੱਬੜਦਾ ਹੈ। ਦੀਨਾ ਨਾਥ ਚਮਦਲ ਦਾ ਨਾਵਲ 'ਜੁਗਲਬੰਦੀ' ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਣਾ ਜਿੱਥੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਸਮਰਿੱਧ ਕਰੇਗਾ, ਉੱਥੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਕ ਵਧੀਆ, ਸਿੱਖਿਆਦਾਇਕ, ਰੌਚਕ ਨਾਵਲ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।

-ਡਾ. ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਸਕਰੌਦੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 8427685020

ਹਰਫ਼ਾਂ ਦੇ ਰੰਗ
ਸੰਪਾਦਕ : ਮਨਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ੈਲੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 280 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 176
ਸੰਪਰਕ : 98156-41312

ਹਰਫ਼ਾਂ ਦੇ ਰੰਗ (ਸਾਂਝਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਸੰਪਾਦਕ ਮਨਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗੋਲ੍ਹੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯਤਨਾਂ ਨਾਲ ਪਾਠਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਨਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਾਰਸੋ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਕਵੀਸ਼ਰ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਰਾਜਿਆਣਾ : ਜੀਵਨ ਤੇ ਰਚਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪਾਈ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਪ੍ਰੋ. ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਨੇ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਅੱਠ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਜਾਣ ਪਛਾਣ ਵੀ ਕਰਵਾਈ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਦੋ ਨਾਰੀਆਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਰਮਨਦੀਪ ਰਮਣੀਕ ਅਤੇ ਬਲਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ ਨੇ ਨਾਰੀ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਚੇਤਨਾ ਭਰਪੂਰ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਰਚੀਆਂ ਹਨ।
ਤਾਰਿਆਂ 'ਚ ਜਦ ਮੈਂ ਟਿਮਟਿਮਾਉਣਾ
ਜੁਗਨੂੰਆਂ ਵਾਂਗ ਮੈਂ ਰੁਸ਼ਨਾਉਣਾ
(ਬਲਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ)
ਬੇਵਫਾਈ ਦੀ ਵਰਣਮਾਲਾ 'ਚੋਂ
ਹਰਫ਼ ਵਫ਼ਾ ਦਾ ਢੂੰਡਦੇ ਗੁਜ਼ਰ ਚੱਲੇ
ਉਹ ਕੀ ਕਰਨਗੇ ਪਿਆਰ ਵਫ਼ਾ ਲੋਕੋ
ਜਿਹੜੇ ਉਲਝ ਕੇ ਰਹਿ ਗਏ, ਦੌਲਤਾਂ ਥੱਲੇ। ਕਵੀ ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਲੰਭਵਾਲੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਉਤੇ ਬਹੁਤ ਚੇਤਨਾ ਭਰਪੂਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਰੇ ਵੀ ਕਵੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ:
ਬਾਬੇ ਨਾਨਕ ਨੇ ਕਿੰਨਾ ਮੈਨੂੰ ਮਾਣ ਦਿੱਤਾ
ਹੋਰ ਬੋਲੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪ ਮੇਰਾ ਹਾਣ ਦਿੱਤਾ
ਸ਼ਿਵ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘਾ ਤੇ ਸੁਖਵਿੰਦਰਾ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਨਾ ਸੋਟੇ ਤੁਸੀਂ ਚੁੱਕੋ ਵੇ
ਜੀਤ ਕੰਮੇਆਣਾ ਸੰਵੇਦਨਾਭਰਪੂਰ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਰਚ ਕੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਬਾਰੇ ਵੀ ਚੇਤਨਾ ਰੱਖੀ ਹੈ। ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਬਦਲਾਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵੀ ਕਵੀ ਚਿੰਤਨਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਸੁੰਦਰਪਾਲ ਪ੍ਰੇਮੀ ਨੇ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ, ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ, ਸਪੂਤ ਅਤੇ ਸਿਰਨਾਵਾਂ ਨਾਂਅ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਰਚ ਕੇ ਮਾਨਵੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਹਿਲੂਆਂ ਬਾਰੇ ਧਿਆਨ ਦਿਵਾਇਆ ਹੈ। ਮਨਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗੋਲ੍ਹੀ ਨੇ ਜਿਥੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਦਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਨਾਲ ਹੀ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਰਚੀਆਂ ਹਨ।
ਮੋਹ ਦੀ ਟੁੱਟ ਗਈ ਤਾਰ,
ਤੂੰਬਾ ਵੱਜਣਾ ਨਹੀਂ।
ਬਣ ਗਏ ਦੁਸ਼ਮਣ ਯਾਰ, / ਮੇਲਾ ਲੱਗਣਾ ਨਹੀਂ।
ਸੱਚੇ ਨੂੰ ਪੱਥਰ, ਖ਼ੂਨ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ, ਜਾਗ ਕਿਸਾਨਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਮੰਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੁਲੱਖਣ ਮੈਹਮੀ (ਹਕੀਰ) ਨੇ ਦੁਆਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸੁੱਖ-ਸਾਂਦ ਮੰਗੀ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਕੈਨੇਡਾ ਰਾਹੀਂ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਲਖਵਿੰਦਰ ਕੋਟ ਸੁਖੀਆ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਚਿੱਤਰ ਬਾਖੂਬੀ ਚਿਹਰੇ ਹਨ। ਕਵੀ ਨੇ 'ਸਕੂਨ' ਨਾਂਅ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਅਜਿਹੇ ਸਕੂਨ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਬਹੁਤ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ। ਸੰਪਾਦਕ ਵਧਾਈ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ।

-ਪ੍ਰੋ. ਕੁਲਜੀਤ ਕੌਰ

ਰਾਵਣ ਤੋਂ ਬੰਦੇ ਤੱਕ
ਲੇਖਕ : ਬਲਵੰਤ ਮਾਂਗਟ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਰੈੱਡ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਰਾਮਪੁਰ (ਪੰਜਾਬ)
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 80
ਸੰਪਰਕ : 78889-29853

ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਬਲਵੰਤ ਮਾਂਗਟ ਨੇ ਬੀਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ 7 ਮਹਾਨ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਮੁੜ ਵਿਚਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਤਰ ਹਨ ਰਾਵਣ, ਦੁਰਯੋਧਨ, ਜੈਦਰਥ, ਸ਼ਿਸ਼ੂਪਾਲ, ਜਰਾਸੰਧ, ਮੱਖਲੀ ਗੁਸਾਲਕ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ। 'ਸੱਤਯਮੇਵ ਜਯਤੇ ਤੋਂ ਅੰਤ ਭਲੇ ਦਾ ਭਲਾ' ਸਿਰਲੇਖ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਲੇਖਕ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ 'ਇਨ੍ਹਾਂ 7 ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਅਨੇਕਾਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੇਕਾਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਮੇਰਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਬਹੁਤ ਸੀਮਤ ਅਤੇ ਅਧੂਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।' ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਸਮਝ ਸੂਝ ਆਪੋ-ਆਪਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮੂਲ ਰੂਪ 'ਚ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਖੋਜਮੂਲਕ ਸੁਭਾਅ ਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਤਮਿਕ ਵਿਧੀ ਤਹਿਤ ਸਮੇਂ, ਸਥਾਨ ਤੇ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪਾਤਰਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ :
-ਇਕ ਪਿੰਡ ਹੈ ਜਿਥੇ ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਕੇਰਲ ਵਿਚ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਕ ਮੰਦਰ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਦਰ ਦਾ ਇਸ਼ਟਦੇਵ ਦੁਰਯੋਧਨ ਹੈ। ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੀ ਮਾਂ ਗੰਧਾਰੀ ਅਤੇ ਕਰਨ ਇਸ ਮੰਦਰ ਦੇ ਉੱਪਦੇਵ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। (ਪੰਨਾ-23)
-ਜੈਦਰਥ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇਕ ਐਸਾ ਵਿਅਕਤੀ ਜਿਸ ਕੋਲ ਇਕ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਰੱਥ ਹੋਵੇ। ਜੋ ਆਪਣੇ ਰੱਥ 'ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਲਗਾਤਾਰ ਜਿੱਤ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਸਿੰਧੂ-ਨਰੇਸ਼ ਜੈਦਰਥ ਦੁਰਯੋਧਨ ਦਾ ਜੀਜਾ ਸੀ। (ਪੰਨਾ-35)
-ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ ਜਾਂ ਨਾ ਚਾਹੋ ਤੁਸੀਂ ਜਰਾਸਿੰਧ ਜ਼ਰੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹੋ। ਇਸ ਨਾਂਅ ਦੇ ਵੱਡੇ ਅਰਥ ਹਨ। ਜਰਾ ਤੋਂ ਭਾਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ 'ਬਿਮਾਰੀ, ਕਮਜ਼ੋਰੀ, ਬੁਢਾਪਾ ਅਤੇ ਨਿਰਭਲਤਾ ਅਤੇ ਸਿੰਧ ਤੋਂ ਭਾਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੁੜਨਾ। ਜਰਾਸਿੰਧ ਤੋਂ ਭਾਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰੀ, ਨਿਰਬਲਤਾ ਜਾਂ ਬੁਢਾਪਾ ਜੁੜਿਆ ਹੋਵੇ। (ਪੰਨਾ-49)
ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਪੂਰੀ ਪੁਸਤਕ ਅਨੇਕ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਅਧਿਐਨ ਉਪਰੰਤ ਲੇਖਕ ਦੇ ਆਪਣੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਅਰਕ ਰੂਪ 'ਚ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਈ ਜਾਣੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮਿਥਿਹਾਸ-ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਇਹ ਵੱਧ ਦਿਲਚਸਪ ਤੇ ਅਰਥ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

-ਹਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98155-05287

ਬੀ ਜੀ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਸਚਿਨ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਕੈਲੀਬਰ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 232
ਸੰਪਰਕ : 98729-21121

ਸਪਲੀਮੈਂਟਰੀ ਬੈਚ ਮਗਰੋਂ ਬੀ ਜੀ ਡਾ. ਸਚਿਨ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਾਵਲ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਤੋਂ ਹੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਨਾਵਲ ਨਾਇਕਾ ਚਰਿੱਤਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਬੀ ਜੀ ਉਰਫ਼ ਅੰਬੋ ਉਰਫ਼ ਨਿਰਮਲਾ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਮਿਸਾਲੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਚਿਤਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਮਾਲਵੇ ਦਾ ਪਿੰਡ ਕਰਮਗੜ੍ਹ ਹੈ। ਪੇਂਡੂ ਰਹਿਤਲ-ਬਹਿਤਲ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਓਤ-ਪੋਤ ਕਥਾਨਕ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਬੀ ਜੀ ਪਾਤਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬਲਦੇਵ, ਕੈਲਾਸ਼, ਸਰੋਜ, ਬੰਤ ਕੌਰ, ਤੋਤੀ, ਦੀਪਕ, ਮਮਤਾ ਜਿਹੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੀ ਸੋਚ ਤੇ ਸਲੀਕੇ ਵਾਲੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਵੀ ਰੂ-ਬਰੂ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਬੀ ਜੀ ਸਾਨੂੰ ਹਰ ਘਰ ਦੀ ਉਸ ਸਿਆਣੀ, ਸੁਘੜ ਤੇ ਸਿਦਕੀ ਸੁਆਣੀ ਨਾਲ ਸਾਖਸ਼ਾਤਕਾਰ ਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਉਮਰ ਭਰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਨੂਹਾਂ-ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਫ਼ਰਜ਼ਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਕਰਦੀ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਉਸ ਦੇ ਅਖੌਤੀ ਆਪਣੇ ਉਸ ਨਾਲ ਆਪਣਿਆਂ ਵਾਲਾ ਸਲੂਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਨਾਵਲ ਵਿਚਲੀਆਂ ਕੈਲਾਸ਼ ਤੇ ਸਰੋਜ ਵਰਗੀਆਂ ਨੂਹਾਂ ਆਪਣੇ ਸੁਆਰਥੀਪਨ, ਈਰਖਾਲੂ ਅਤੇ ਹੰਕਾਰ ਭਰੇ ਵਤੀਰੇ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਬਿਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਕਸਰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਦੀ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਔਰਤ ਹੀ ਔਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਪਾਤਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਸੁੱਖ-ਚੈਨ, ਆਪਸੀ ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਵਾਲਾ ਮਾਹੌਲ ਕਾਇਮ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣ ਦਿੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਗੋਪਾਲ ਵਰਗਾ ਸਾਊ ਤੇ ਸੁਹਿਰਦ ਵਿਅਕਤੀ ਇਸ ਚੱਕਰਵਿਊ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਦੀਪਕ ਅਤੇ ਮਮਤਾ ਪਾਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਲਈ ਆਪਣੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਆਦਰਸ਼ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਇੰਜ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਘਰਾਂ, ਸੱਥਾਂ, ਗਲੀ- ਮੁਹੱਲੇ ਵਿਚ ਵਿਚਰਦੇ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਕਰਦੇ ਲੋਕ ਸਹਿਜ ਸੁਭਾਓ ਹੀ ਨਾਵਲ ਦੇ ਕਥਾਨਕ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਕੇ ਇਕ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਪੇਂਡੂ ਪਰਿਵੇਸ਼ ਸਿਰਜ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਾਠਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇਕ-ਮਿੱਕ ਹੋਇਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਠਕੀ ਇਨਵਾਲਵਮੈਂਟ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖੂਬੀ ਹੈ। ਦੂਸਰੇ ਇਹ ਪਾਤਰ ਜਿਵੇਂ ਹਨ ਉਵੇਂ ਹੀ ਵਿਚਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਪਾਠਕ ਦੇ ਮਨ ਤੇ ਆਪਣੀ ਛਾਪ ਛੱਡਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਿਰਮਲਾ ਦਾ ਸਾਉਪਣ, ਤੋਤੀ ਦਾ ਬੜਬੋਲਾਪਣ, ਕੈਲਾਸ਼ ਦਾ ਜਿੱਦੀਪੁਣਾ, ਸਰੋਜ ਦਾ ਈਰਖਾਪਣ, ਬਲਦੇਵ ਦਾ ਮੁਹੱਬਤ ਲਈ ਸਮਰਪਣ ਭਾਵ ਆਦਿ ਉੱਘੜ ਕੇ ਸਾਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਪਾਤਰ ਹਰ ਘਰ, ਹਰ ਪਰਿਵਾਰ, ਹਰ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਸਭਾ ਸੁਸਾਇਟੀ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਦਰਜ਼ ਕਰਾਉਂਦੇ ਅਸਾਨੀ ਨਜ਼ਰ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਨਾਵਲ ਬੀ ਜੀ ਭਾਰਤੀ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪੇਂਡੂ ਸਮਾਜ ਦੀ ਘਰ-ਘਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਡਾ. ਸਚਿਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਰਾਹੀਂ ਬੀ ਜੀ ਉਰਫ਼ ਅੰਬੋ ਉਰਫ਼ ਨਿਰਮਲਾ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਸਦੀਵਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਅਜਿਹਾ ਪਰਿਵੇਸ਼ ਸਿਰਜਣਾ ਲੇਖਕ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਕਥਾਨਕ ਦੀ ਗੁੰਦਵੀ ਗੋਂਦ, ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਚੁਸਤ ਸੰਵਾਦਾਂ, ਸੁਭਾਵਿਕ ਮਾਨਸਿਕ ਚਰਿੱਤਰ ਚਿਤਰਣ, ਰੌਚਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤਾਂ, ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਉਸਾਰੀ ਅਤੇ ਮਲਵਈ ਮੁਹਾਵਰੇਦਾਰ ਬੋਲੀ-ਸ਼ੈਲੀ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਨਾਵਲੀ ਉਦੇਸ਼ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।

-ਡਾ. ਧਰਮਪਾਲ ਸਾਹਿਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98761-56964

ਤ੍ਰਾਤਸਕੀਵਾਦੀ ਹੋਣ ਦਾ ਅਰਥ
ਲੇਖਕ : ਰਾਜੇ ਤਿਆਗੀ
ਅਨੁਵਾਦ : ਰਾਜਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ
ਸੰਪਾਦਕ : ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਕੈਫ਼ੇ ਵਰਲਡ, ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 100 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 104
ਸੰਪਰਕ : 94179-62820

ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਕਦੇ ਚੜ੍ਹਤ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਥੋਂ ਦਾ ਸਿਸਟਮ, ਨੇਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਲਿਟਰੇਚਰ ਦਾ ਆਪਣਾ ਇਕ ਮੁਕਾਮ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਢਹਿ-ਢੇਰੀ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ ਕੇਵਲ ਰੂਸ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਯੂਕਰੇਨ ਨਾਲ ਜੰਗ ਛੇੜ ਰੱਖੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ 10 ਕੁ ਲੇਖ ਹਨ ਜੋ ਤ੍ਰਾਤਸਕੀਵਾਦੀ ਹੋਣ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਸਮਝਣ-ਸਮਝਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ਹੀ ਲੇਖ ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਟਾਈਟਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਸਤਰਾਂ ਜਿਵੇਂ : ਲੈਨਿਨ ਅਤੇ ਤ੍ਰਾਤਸਕੀ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਅਤੇ ਅਸਹਿਮਤ ਸਨ। ਤ੍ਰਾਤਸਕੀ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਗੂੰਜ 1906 ਵਿਚ ਲਿਖੀ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਰਚਨਾ ਰੂਸੀ ਇਨਕਲਾਬ : ਨਤੀਜੇ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਸੁਣੀ ਗਈ। ਇਸ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਸਥਾਈ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਥੀਸਿਸ ਵਜੋਂ ਅੰਤਿਮ ਰੂਪ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ।
ਦੂਸਰੇ ਲੇਖ ਇਕ ਮੁਲਕ 'ਚ ਸਮਾਜਵਾਦ ਜਾਂ ਸਥਾਈ ਇਨਕਲਾਬ? ਵਿਚ ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਉੱਤਰ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਲੇਖ ਦੇ ਟਾਈਟਲ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਇਸ ਲੇਖ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਮਕਸਦ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਤੀਸਰੇ ਲੇਖ ਸਟਾਲਿਨ ਨੇ, ਇਨਕਲਾਬ ਵਿਰੁੱਧ ਲਾਮਬੰਦੀ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਸੱਤਾ ਕਿਵੇਂ ਹੜੱਪੀ? ਸਟਾਲਿਨ ਨੂੰ ਇਕ ਡਿਕਟੇਟਰ ਤੇ ਜਾਬਰ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਸੁੱਟਿਆ ਜਾਂ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਹਿਟਲਰ ਵਾਂਗ ਹੀ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਵੀ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ? ਇਹ ਕੱਚ-ਸੱਚ ਹੋਰ ਪੜਤਾਲ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਅਕਤੂਬਰ - ਇਨਕਲਾਬ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਕੰਮ-- ਨਾਮੀ ਲੇਖ ਦੇ ਵੀ ਕੁਝ ਦਿਲਚਸਪ ਪਹਿਲੂ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਇਸ ਲੇਖ ਦੇ ਇਕ ਪੈਰ੍ਹੇ ਵਿਚ ਕੁਝ ਸਤਰਾਂ ਤੋਂ ਗਿਆਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ--ਅਕਤੂਬਰ ਦੌਰਾਨ ਅਸਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਅਖਾੜੇ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੱਤਾਂ ਦੀ ਪਰਖ ਹੋਈ ਅਤੇ ਜਿਉਂ ਹੀ ਇਹ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ ਇਸ ਨੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੱਤਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂ ਤਾਂ ਨਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂ ਅਪਣਾ ਲਿਆ।
ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਹੋਰ ਵੀ ਲੇਖ ਪੜ੍ਹਨੇ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜਵਾਦ ਤੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ-ਅਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦੇ ਖ਼ੁਲਾਸਿਆਂ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਪਾਠਕ ਤੇ ਸਿਖਿਆਰਥੀ ਜ਼ਰੂਰ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਤੋਂ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ, ਸ਼ੰਕੇ ਜਿੱਥੇ ਨਿਵਿਰਤ ਕਰਨਗੇ, ਉਥੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣਾ ਇਕ ਮੱਤ ਜਾਂ ਵਿਚਾਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਵੀ ਸਫ਼ਲ ਹੋਣਗੇ। ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ, ਰਾਜਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਦਾ ਇਹ ਯਤਨ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਅੱਗਿਓਂ ਵੀ ਅਜਿਹੀਆਂ ਭਰਪੂਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਗੇ।

-ਸੁਖਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 98145-07693

ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਬਾਕਮਾਲ ਰਹੱਸ
ਲੇਖਕ : ਗੌਰ ਗੋਪਾਲ ਦਾਸ
ਅਨੁ: ਡਾ. ਲਖਵੀਰ ਸਿੰਘ ਜੱਟਪੁਰਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 295 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 215
ਸੰਪਰਕ : 98147-32198

ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਲੇਖਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਕੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿਚ ਸੰਨਿਆਸੀ ਹੋ ਕੇ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਨ ਦੇ ਖਿਆਲ ਨਾਲ ਇਕ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਖੇ ਰਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਰੂਪ-ਰੇਖਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ: ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਅਤੇ ਸੰਤੁਲਨ ਭਰਪੂਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਊਣਾ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਬਾਕਮਾਲ ਰਹੱਸਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਰਹੱਸ ਸੰਤੁਲਨ ਲੱਭਣਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੱਡੀ ਚਾਰ ਚੱਕਿਆਂ ਉੱਪਰ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਚਾਰ ਚੱਕਿਆਂ ਵਿਚ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਚਾਰ ਚੱਕੇ ਹਨ : 1. ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, 2. ਰਿਸ਼ਤੇ, 3. ਕੰਮਕਾਜ਼ੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, 4. ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਦੇਣ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਚੱਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ 20 ਕਾਂਡਾਂ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। 1. ਚਾਬੀਆਂ ਭੁੱਲਣਾ (ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਓ ਤਾਂ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੀਆਂ ਚਾਬੀਆਂ ਨਾ ਭੁੱਲ ਜਾਣਾ, 2. ਦਿਖਦੇ ਤੋਂ ਪਾਰ ਦੇਖਣਾ (ਹਾਸਿਆਂ ਦੇ ਓਹਲੇ ਹਰ ਕੋਈ ਇਕ ਨਿੱਜੀ ਸੰਘਰਸ਼ 'ਚੋਂ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਅਸੀਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ), 3. ਸਫਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ (ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕ ਮਿੱਤਰ ਦਾ ਹੋਣਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਹੱਲ ਲੱਭਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੈ), 4. ਸ਼ੁਕਰ ਵਿਚ ਵਿਗਸਣਾ (ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਖਰਾਬ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਚੰਗਿਆਈ ਲੱਭਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਰਾਨੇ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨਾਲ ਜੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ), 5. ਜ਼ਰਾ ਰੁਕੋ (ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਰੁਕੋ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਉੱਪਰ ਵਿਚਾਰ ਕਰੋ), 6. ਚਿੰਤਾ ਕਿਉਂ (ਜਦ ਹਾਲਾਤ ਵਸੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋਣ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਕੁਝ ਕਰਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ 'ਚ ਨਾ ਹੋਵੋ, ਤਾਂ ਚਿੰਤਾ ਕਿਉਂ?), 7. ਅਧਿਆਤਮਕ ਅਭਿਆਸ (ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਭਿਆਸ ਸਾਡੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ), 8. ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਬੋਲੀ (ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ), 9. ਸਦਾਚਾਰੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ (ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਉਹ ਰਾਹ ਚੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਕਾਰਾਤਮਿਕਤਾ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਕਾਰਾਤਮਿਕ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। 10, ਸੁਚੇਤ ਸੁਧਾਰ (ਸੁਧਰਨ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਸੁਝਾਅ ਸਾਡੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਬਣਾ ਜਾਂ ਤੋੜ ਸਕਦਾ ਹੈ), 11. ਮੁਆਫ਼ ਕਰਨਾ (ਨਫ਼ਰਤ ਕਦੇ ਵੀ ਨਫ਼ਰਤ ਨਹੀਂ ਮਿਟਾ ਸਕਦੀ, ਸਿਰਫ਼ ਪਿਆਰ ਹੀ ਅਜਿਹਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ), 12. ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ (ਸਾਡੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਉਦੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਤੱਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ), 13. ਹਰ ਤਰਫ਼ ਮੁਕਾਬਲਾ (ਆਪਣਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਖ਼ੁਦ ਨਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ), 14. ਆਤਮ ਖੋਜ (ਆਪਣਾ ਉਦੇਸ਼ ਲੱਭਣ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਤਮ-ਖੋਜ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਉੱਪਰ ਨਿਕਲਣਾ ਪਵੇਗਾ), 15. ਕੰਮ ਦੌਰਾਨ ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਦੀ ਖੋਜ (ਸਾਨੂੰ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਬਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ), 16. ਅਖੰਡਤਾ ਅਤੇ ਚਰਿੱਤਰ (ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਚੰਗੇ ਚਰਿੱਤਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ), 17. ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਤਿਆਗ (ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸਵਾਰਥੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਨਿਰਸਵਾਰਥੀ ਹੋਣ ਦਾ ਸਫਰ ਹੈ), 18. ਪਹਿਲਾਂ ਪਰਿਵਾਰ (ਨਿਰਸਵਾਰਥ ਹੋਣ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ), 19. ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਗੱਲ (ਅਸੀਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਨਿਰਸਵਾਰਥਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦੇ ਹਨ), 20. ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਅਨੰਦ (ਸੇਵਾ ਭਾਵਨਾ ਵਿਚ ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਨ ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਸੰਤੋਖਜਨਕ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।)
ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਗੈੱਟਅੱਪ, ਛਪਾਈ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੀ ਦਿੱਖ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੀ ਹੈ। ਡਾ. ਲਖਵੀਰ ਸਿੰਘ ਜਟਪੁਰਾ ਨੇ ਇਕ ਸਫਲ ਅਨੁਵਾਦਕ ਵਜੋਂ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।

-ਕੰਵਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੂਰੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 93573-24241

25-05-2024

 ਕਲਾਕਾਰੀਆਂ
ਲੇਖਕ : ਰਾਣਾ ਰਣਬੀਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 395 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 359
ਸੰਪਰਕ : 095011-45039

ਰਾਣਾ ਰਣਬੀਰ ਜਿਥੇ ਉਘੇ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹਨ, ਉਥੇ ਉਹ ਸੰਜੀਦਾ ਬਹੁ-ਵਿਧਾਈ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਵੀ ਹਨ। 'ਕਲਾਕਾਰੀਆਂ' ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੂਸਰੀ ਵਾਰਤਕ ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਤੀਸਰਾ ਐਡੀਸ਼ਨ ਮੇਰੇ ਹੱਥਾਂ 'ਚ ਹੈ। 'ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ' ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰਤਕ ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਹੁਣ 10 ਤੋਂ ਵੱਧ ਐਡੀਸ਼ਨਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਵੀ ਉਪਲਬੱਧ ਹੈ। 'ਕਿਣਮਿਣ ਤਿੱਪ ਤਿੱਪ', 'ਦੀਵਾ' (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਅਤੇ '20 ਨਵੰਬਰ' (ਨਾਵਲੈਟ) ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾਏ ਹਨ। 'ਕਲਾਕਾਰੀਆਂ' ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸਮਰਪਣ ਬਿੰਦੂ, ਸੀਰਤ ਤੇ ਦਾਰਿਸ ਦੇ ਨਾਂਅ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਦਿਸ਼ਾਵੀ ਚਿੰਤਨ, ਚੇਤਨਾ, ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਆਦਿ ਨਾਲ ਲਖਾਇਕ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਮੁੱਖ-ਬੰਦ 'ਮੇਰੇ ਪਿਆਰਿਓ' ਹੀ ਅਚੰਭਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। 'ਪਿਆਰ ਦਾ ਪਹਾੜਾ' ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 'ਸੰਵਾਦ ਦਾ ਸਵਾਦ' ਤੱਕ ਆਦਿ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਹੇਠ ਅਚੰਭਿਤ, ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਅਤੇ ਬਹੁ-ਦਿਸ਼ਾਵੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਜੋਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਲੇਖ ਅੱਖੀਆਂ ਸਾਹਵੇਂ ਆਉਂਦੇ ਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਸ਼ਬਦੀ-ਚਿੱਤਰ ਪਾਠਕਾਂ ਸਾਹਵੇਂ ਨੱਚਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਜਾਨਣ-ਮਾਨਣ ਲਈ ਪਾਠਕ ਅੰਦਰ ਉਤਸੁਕਤਾ ਅਤੇ ਜਿਗਿਆਸਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਅੱਖੀਆਂ ਸਾਹਵੇਂ ਲਿਆਉਂਦਿਆਂ 'ਜਿੱਤ ਦੇ ਝੰਡੇ, ਖ਼ੁਦ ਲਈ ਪਿਆਰ, ਉਸਤਾਦ ਮਿੱਤਰ, ਉਡੀਕ ਦਾ ਰਾਹ, ਦੋਸਤੀ, ਮੌਤ, ਕਲਾਕਾਰ, ਮਸਤ ਕਲੰਦਰ, ਅੱਜ ਨੂੰ ਜੀਵਾਂ, ਤੁਰਿਆ ਚੱਲ, ਜਿਊਂਦੇ ਹੋਣ ਦਾ ਸਬੂਤ, ਰੀਝਾਂ ਪੂਰਨ ਵਾਲੇ, ਕਰਤਵ ਕਰ, ਜਨਮ ਦਿਨ ਉਤੇ, ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਬਾਤਾਂ, ਸਿਫ਼ਰ ਹੋਣਾ, ਸਾਡਾ ਹਾਲ, ਸਾਡਾ ਖਿਆਲ, ਠਰੰਮੇ ਦਾ ਪਾਣੀ, ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਫੁੱਲ ਬੀਜਣੇ ਨੇ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਗੀਤ, ਹੇ ਗੁਰੂ ਮੇਰੇ ਸਾਹਿਬਾਂ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਅਨੰਦ ਲੈਣਾ ਹੈ, ਅੱਜ ਨੂੰ ਜੀਵਾਂ ਹੁਣ ਨੂੰ ਮਾਣਾਂ, ਮੋਹ ਦੇ ਲੈਂਜ, ਯਾਤਰੀ ਅਤੇ ਜਾਗੋ ਆਦਿ ਸਿਰਲੇਖ ਮਨੁੱਖੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਪੱਖਾਂ ਦੁੱਖਾਂ, ਸੁੱਖ, ਗ਼ਰੀਬੀ, ਅਮੀਰੀ, ਰੋਗ, ਸੋਗ, ਨਿਰਾਸ਼ਤਾ, ਆਸ਼ਾ, ਉਪਰਾਮਤਾ, ਆਨੰਦਤਾ ਆਦਿ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਫਿਤਰਤ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ 'ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ' ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਦੀ ਤਰਕੀਬ ਸੁਝਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਹਰ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਉਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਅਰਥ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨੁੱਖੀ 'ਨਜ਼ਰੀਏ' ਜਾਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਵਰਤਾਰੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਦੇ ਹਨ। 'ਮੇਰੇ ਪਿਆਰਿਓ' ਮੁੱਖ ਬੰਦ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ 'ਲਿਖਤ ਜੇ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਸਫਲ ਹੈ ਲੇਖਕ। ਜਿਹੜਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾਲੋਂ ਤੋੜ ਦੇਵੇ, ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨਾਲੋਂ ਤੋੜ ਦੇਵੇ ਉਹ ਕਾਹਦਾ ਲੇਖਕ। ਮੈਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾਲੋਂ ਤੋੜਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਲਿਖ ਸਕਦਾ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ।' ਮਨੁੱਖਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਲੇਖਕ ਦੀ ਸੁਹਿਰਦਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧਤਾ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। 'ਔਰਤ', 'ਕੁਦਰਤ', 'ਧਰਤ' ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਮਾਨਵੀ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦੀ ਬਾਤ ਪਾਉਣੀ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ 'ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ' ਕਿਆਸੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ। 'ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ' ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤਾ ਵਿਚ ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਹਵਾ, ਚਾਨਣ ਆਦਿ ਦੀ ਅਹਿਮ ਮਹੱਤਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਚਾਲਕ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਸਾਰਥਿਕਤਾ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਸਤਰਾਂ ਵਿਚ ਦੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ:
ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਗਾਗਰ / ਸਬਰ ਦਾ ਸਾਗਰ
ਸੁਪਨੇ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ /ਪਿਆਰ ਦਾ ਆਧਾਰ
ਔਰਤ ਜਾਤ / ਸ਼ਾਂਤ, ਹਥਿਆਰ, ਸਾਰ, ਧਰਵਾਸ, ਆਸ।
'ਕਲਾਕਾਰੀਆਂ', 'ਵਾਰਤਕ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਕਦੇ ਇਹ ਰਾਣਾ ਰਣਬੀਰ ਦੀ 'ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ' ਲੱਗੇਗੀ ਜਾਂ ਫਿਰ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕ ਜਾਂ ਫਿਰ ਨਾਟਕ। ਸੁਰਤੀ ਅਤੇ ਆਲਮ 'ਸਿਲੇਬਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ' ਨਾਟਕ ਦੇ ਦੋ ਕਿਰਦਾਰ ਹਨ। 'ਸੁਰਤੀ' ਬੁੱਧੀ, ਚੇਤਨਾ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ, ਜਦਕਿ 'ਆਲਮ, ਜਗਤ, ਸਿੱਖਿਆਰਥੀ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। 'ਪਿਆਰਾ' ਅਤੇ 'ਤੁਲਸਾ', 'ਸੰਪੂਰਨ' ਉਹ ਪਾਤਰ ਹਨ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਦੀ ਘੁੰਮਣ-ਘੇਰੀ ਵਿਚ ਫਸੀ ਬੇੜੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹ, ਸਿਦਕ, ਲਗਨ, ਸਬਰ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਕੰਢੇ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਸਹਾਇਕ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜਿਥੇ ਕਿਰਤ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਪੜ੍ਹਨ, ਲਿਖਣ ਲਈ ਵੀ ਪ੍ਰੇਰਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਥਾਈਂ ਰਾਣਾ ਰਣਬੀਰ ਆਲੋਚਕਾਂ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਸਤਰਾਂ ਬਾਰੇ 'ਸਤਹੀ' ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਮੇਰੀ ਜਾਚੇ ਜਿਹੜੀ ਲਿਖਤ ਮਨੁੱਖੀ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤਰੰਗਿਤ ਕਰਦਿਆਂ ਸਹੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦਿਖਾਵੇ, ਉਹੀ ਲਿਖਤ ਉੱਤਮ ਕਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੱਖੋਂ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਹਰ ਸ਼ਬਦ ਸਾਰਥਿਕ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਰਾਣਾ ਰਣਬੀਰ ਨੂੰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਰਾਹੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਫਰ 'ਤੇ ਤੋਰਨ ਲਈ ਵਧਾਈ। ਪਾਣੀ ਉਹੀ ਪੀਏਗਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਿਆਸ ਹੋਵੇਗੀ। ਗਿਆਨ ਦੇ ਪਿਆਸਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਸਰਲ, ਸਪੱਸ਼ਟ, ਤਰਕ-ਯੁਕਤ ਤਸ਼ਬੀਹਾਂ ਸਹਿਤ, ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਕਚਹਿਰੀ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਹੈ।

-ਸੰਧੂ ਵਰਿਆਣਵੀ (ਪ੍ਰੋ.)
ਮੋਬਾਈਲ : 98786-14096

ਕਥੂਰੀ
ਲੇਖਕ : ਕੁਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਕੁਕਨੁਸ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 190 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 98151-43028

ਕੁਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ ਦੇ ਗ਼ਜ਼ਲ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਕਥੂਰੀ' ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦਿਆਂ ਪਾਠਕ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿਚ ਵਰਤੀ ਗਈ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਅਸਲੋਂ ਹੀ ਨਿਵੇਕਲੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਪੱਖੋਂ ਵੀ ਉਹ ਕਿਸੇ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਜਾਂ ਸਮਕਾਲੀ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਦੀ ਰੀਸ ਕਰਦੇ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸੱਚ ਨੂੰ ਸੱਚ ਅਤੇ ਝੂਠ ਨੂੰ ਝੂਠ ਕਹਿਣ ਦੀ ਦਲੇਰੀ ਹੈ। ਸਮਾਜਿਕ ਤਾਣੇ-ਬਾਣੇ ਵਿਚ ਪਸਰ ਰਹੇ ਦੋਗਲੇ ਕਿਰਦਾਰ ਵਾਲੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਉਹ ਬੜੇ ਬੇਬਾਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ:
ਪਿਆਸੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ ਉਹ ਪਾਣੀ ਪਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਤੇ ਬੁੱਢੇ ਬਾਪ ਕੋਲੋਂ ਘਰ ਦੇ ਵਿਚ ਪੋਚਾ ਲਵਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਕੁਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰੀ ਇਸ਼ਕ-ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਹਾਸਿਆਂ-ਠੱਠਿਆਂ ਜਾਂ ਰੋਸਿਆਂ-ਗਿਲਿਆਂ ਦਾ ਗੁਲਦਸਤਾ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਤੰਗੀਆਂ-ਤੁਰਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੇ ਆਮ ਆਦਮੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਯਥਾਰਥਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਬੇਗਮਪੁਰਾ ਬਣ ਜਾਵੇ, ਜਿੱਥੇ ਨਾ ਕੋਈ ਲੁੱਟਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਲੁੱਟਿਆ ਜਾਵੇ। ਤਸੱਲੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਬਰਾਬਰੀ ਵਾਲੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਨੋਰਥ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ:
ਬੜਾ ਚੰਗਾ ਸੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਇਕ ਐਸਾ ਗਰਾਂ ਹੁੰਦਾ।
ਸੀ ਚੰਗਾ ਹੋਰ ਵੀ, ਬੇਗਮਪੁਰਾ ਜੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਂਅ ਹੁੰਦਾ।
ਬੇਸ਼ੱਕ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਰਤਮਾਨ ਦੇ ਲਗਭਗ ਹਰੇਕ ਭੱਖਦੇ ਮਸਲੇ ਨੂੰ ਬੜੇ ਸੁਚੱਜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਭਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਪਰ ਕਿਰਤੀ ਅਤੇ ਔਰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰੀ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਰਤੀ ਅਤੇ ਔਰਤ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਅੱਜ ਵੀ ਬਹੁਤੇ ਸੁਖਾਵੇਂ ਨਹੀਂ। ਕਿਰਤੀ-ਕਾਮਿਆਂ ਦਾ ਦਰਦ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਸੁਣੀ-ਸੁਣਾਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੱਡੀਂ ਹੰਢਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹ ਬੋਝਲ ਜਾਂ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਪਾਠਕ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਸ ਕਥੂਰੀ ਦਾ ਆਨੰਦ ਜ਼ਰੂਰ ਮਾਣਨਗੇ।

-ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 98146-28027

ਫੁੱਲ ਪੱਤੀਆਂ
ਸੰਪਾਦਕ : ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 94
ਸੰਪਰਕ : 94638-36591

ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਪਰਵਾਸ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਤੇ ਜ਼ਰੂਰਤ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਇਸ ਦੌੜ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵੀ ਤੇਜ਼ੀ ਆਈ ਹੈ ਪਰ ਪੰਜਾਬੀ ਜਿੰਨੇ ਮਰਜ਼ੀ ਸੌਖੇ ਹੋ ਜਾਣ ਆਪਣੀ ਮਿੱਟੀ ਤੇ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵਿਸਾਰਦੇ। ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਖ਼ਲਾਅ ਨੂੰ ਭਰਨ ਲਈ ਕਲਾ ਤੇ ਅਦਬ ਤੋਂ ਬੜਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸਾਥੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਬਾਹਰਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਅਦਬੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਤੇ ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਜਣਾ ਕਦੇ ਮੱਠੀ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ। 'ਫੁੱਲ ਪੱਤੀਆਂ' ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਪਰਵਾਸੀ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਹਨ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਨਿਵਾਸੀ ਤਖਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ, ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਤੇ ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਡੋਗਰਾ । ਪੰਜਾਬੀ ਪੁਸਤਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਵਿਚ ਇਹ ਤਜਰਬਾ ਕਦੇ ਕਦਾਈਂ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਕਈਆਂ ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਕਾਫ਼ੀ ਉਪਯੋਗੀ ਸਾਬਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। 'ਫੁੱਲ ਪੱਤੀਆਂ' ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਤਖਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਦੀਆਂ ਬਾਈ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਛਪੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਚਨਾ 'ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਮੋਹ' ਮੇਰੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕਥਨ ਦੀ ਤਸਦੀਕ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਸੰਧੂ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪੈਸੇ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਅਸੀਂ ਬਹੁਤ ਦੌੜ ਲਗਾਈ ਹੈ ਪਰ ਰੂਹ ਦਾ ਰੱਜ ਫਿਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਾਕੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕਿਸਾਨੀ ਦਰਦ, ਡਾਲਰਾਂ ਪਿੱਛੇ ਅੰਨ੍ਹੀ ਦੌੜ, ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਸੱਚ, ਮਾਂ ਦੀ ਮਮਤਾ ਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ੇ ਲਏ ਗਏ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਦੀਆਂ ਵੀਹ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। 'ਬੂਹੇ 'ਤੇ ਲੱਗੀ ਘੰਟੀ' ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤੇ ਹਾਸਿਲ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਗ਼ਜ਼ਲ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਵੀ ਹੈ। ਤੀਸਰਾ ਤੇ ਆਖ਼ਰੀ ਭਾਗ ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਡੋਗਰਾ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਵਚਨ ਹਨ। ਇੰਝ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਨਾਲ ਓਤ-ਪੋਤ ਹੈ, ਜੋ ਨਵੀਂ ਪਿਰਤ ਪਾਉਂਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

-ਗੁਰਦਿਆਲ ਰੌਸ਼ਨ
ਮੋਬਾਈਲ : 99884-44002

ਧਰਤ ਪਰਾਈ ਆਪਣੇ ਲੋਕ
ਲੇਖਕ : ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਯੂਨੀਸਟਾਰ ਬੁੱਕਸ ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 395 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 173
ਸੰਪਰਕ : 98882-75913

ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ ਦਾ ਇਹ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਬਹੁਤ ਦਿਲਚਸਪ, ਜਾਣਕਾਰੀ ਭਰਿਆ ਤੇ ਭਾਵਪੂਰਤ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ ਜਿਸ ਲੇਖਕ ਦੇ ਬਿਆਨ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਬੌਧਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਹੋਵੇ ਤੇ ਜਿਸ ਕੋਲ ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਤਿੱਖਾਪਨ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਲਿਖਤ ਦਾ ਜਾਦੂ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਸੁਰਤੀ-ਬਿਰਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਜੋੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਇਹੀ ਸ਼ੈਲੀ ਜਦੋਂ ਵਿਚ ਵਿਚਾਲੇ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਵਯੁਕਤ ਹੁੰਦੀ ਜਾਵੇ ਤੇ ਅੱਖੀਂ ਦੇਖੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਮਨਮੋਹਕ ਬਣਾ ਕੇ ਲਿਖਦੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਅਜਿਹੀ ਕਲਮ ਦੀ ਕਰਾਮਾਤ ਦੇ ਹਾਂ-ਪੱਖੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਵੀ ਮਨ-ਮਸਤਕ ਵਾਂਝਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ। ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ ਦੀ ਕਲਮ ਇਸ ਪੱਖੋਂ ਸੁਭਾਗੀ ਹੈ।
'ਧਰਤ ਪਰਾਈ ਆਪਣੇ ਲੋਕ' ਵਿਚ ਭੁੱਲਰ ਨੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ, ਪਹਿਰਾਵੇ, ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਸੁਭਾਅ, ਖੁਸ਼ੀਆਂ-ਖੇੜਿਆਂ, ਦੁੱਖਾਂ-ਸੁੱਖਾਂ ਬਾਬਤ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਧਾਰਮਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਸਥਾਨ ਵੇਖਣ-ਵਾਚਣ ਅਤੇ ਉਥੋਂ ਦੀ ਆਬੋ-ਹਵਾ ਸਣੇ ਭਾਰਤ ਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਅੰਤਰ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦਾ ਯਤਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕੁੱਲ 17 ਅਧਿਆਇ ਲਿਖੇ ਹਨ ਤੇ ਅੰਤ 'ਚ ਇਕ ਅੰਤਿਕਾ ਹੈ। ਪੂਰੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਪੂਰਾ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਪੜ੍ਹਿਆਂ ਹੀ ਬਣੇਗੀ। ਕੁਝ ਅੰਸ਼ ਇਥੇ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ :-
-ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਇਕ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵੀ ਹੈ ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਦੇ 7 ਮਹਾਂਦੀਪਾਂ 'ਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਮਹਾਂਦੀਪ ਹੈ। ਇਸ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦਾ ਕੁੱਲ ਘੇਰਾ 86 ਲੱਖ ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ।
-ਦੇਸ਼ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਛੇਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ।
-ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿਚ 755 ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਸੱਪ ਹਨ।
-ਸਿਡਨੀ ਨੂੰ ਬੀਚਾਂ ਦਾ ਘਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵੱਡੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਕਰੀਬ ਇਕ ਸੌ ਬੀਚਾਂ ਹਨ। ਬੀਚ ਅਸਲ ਵਿਚ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਉਹ ਕਿਨਾਰਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੋਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਾਪਸ ਮੁੜਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਖੰਡ ਵਰਗੀ ਰੇਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਚਿੰਬੜਦੀ ਨਹੀਂ।
-ਮੌਲਬੌਰਨ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ 'ਚੋਂ 19 ਫ਼ੀਸਦੀ ਲੋਕ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
-ਨਿਰੋਲ ਵਪਾਰ ਦਾ ਧੰਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਤੇ ਉੱਤਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿੱਖ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ 1890 ਵਿਚ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੇ ਸਨ।
-ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਾਈਨ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਿਰਯਾਤਕ ਤੇ ਖਪਤਕਾਰ ਹੈ।
ਸੋ, ਤੱਤਸਾਰ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦਾ ਇਹ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਆਦਿ ਤੋਂ ਅੰਤ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਨ ਤੇ ਵਿਚਾਰਨਯੋਗ ਹੈ।

-ਹਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98155-05287

19-05-2024

ਪਾਠ-ਭੇਦ ਗਾਥਾ
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ
ਲੇਖਕ : ਗਿ. ਜਗਤਾਰ ਸਿੰਘ ਜਾਚਕ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚਾਰ ਮੰਚ 'ਟੋਰਾਂਟੋ' ਕੈਨੇਡਾ
ਮੁੱਲ : 495 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 255
ਸੰਪਰਕ : jachakji@gmail.com

ਰੂਹਾਨੀਅਤ ਦੇ ਅਬਿਨਾਸੀ ਸੂਰਜ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਐਸੇ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਆਪ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰ ਕੇ ਮਾਨਵਤਾ ਦੀ ਸਰਬਪੱਖੀ ਤੇ ਸਦੀਵੀ ਅਗਵਾਈ ਲਈ ਗੁਰਿਆਈ ਤਖ਼ਤ 'ਤੇ ਸੁਭਾਇਮਾਨ ਕੀਤਾ। ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਸਮੁੱਚੀ ਬਾਣੀ ਲਿਖਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਨਿਭਾਈ, ਜੋ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ।
ਗੁਰੂ ਕਾਲ ਦੇ ਵੇਲੇ ਹੋਏ ਸ਼ਰਧਾਵਾਨ ਸਿੱਖ ਕਾਤਿਬਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਸਹਿਤ ਲਿਖਿਆ, ਨਕਲਾਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਤੇ ਵੰਡੀਆਂ। ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਕੋਈ ਇਨਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਪਰ ਕਾਤਿਬ ਕਿੱਤਾਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਭੁੱਲਾਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਸਾਨੂੰ ਕਾਤਿਬਾਂ ਦੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਭੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਇਕ ਪੰਥ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਪਾਵਨ ਬੀੜ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਦੇਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਲੇਖਕ ਨੇ 7 ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ ਗਾਥਾ : ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਲਿਖਤੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਦੀ, ਦੂਸਰੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਲਿਖਾਈ ਤੇ ਛਪਾਈ ਦੀ, ਤੀਸਰੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀਆਂ ਹੱਥ-ਲਿਖਤੀ ਪੁਰਾਤਨ ਬੀੜਾਂ ਦੇ ਖੋਜ ਦੀ, ਚੌਥੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਪਾਠ-ਭੇਦਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਤੇ ਸੋਧ-ਸੁਧਾਈ ਦੀ, ਪੰਜਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ ਪਾਵਨ ਬੀੜ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧ ਛਪਾਈ ਲਈ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਖੋਜ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ, ਛੇਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ ਪਾਠ-ਭੇਦ ਸ਼ਬਦਾਰਥ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ, ਸਤਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ ਪਾਠ-ਭੇਦ ਗੁਰਬਾਣੀ ਪਾਠ ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਜ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਚਿੱਤਰ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸ਼ਹੀਦ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਸੁਨਹਿਰੀ ਬੀੜ (ਦਮਦਮੀ) ਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹੁਣ ਦਰਸ਼ਨੀ ਡਿਓੜੀ ਵਾਲੇ ਤੋਸ਼ੇਖਾਨੇ ਵਿਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ। ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਅਖਰੀਲੇ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬੀੜਾਂ ਦੇ 53 ਫੋਟੋ ਚਿੱਤਰ ਹਵਾਲੇ ਸਹਿਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਅੰਤਿਕਾ 'ਚ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਧਾਰਿਤ ਬਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵੀ ਦਰਜ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ਵ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟੀਕਰਨ ਬਗ਼ੈਰ ਕਿਸੇ ਮਿੱਥ, ਅਤਾਰਕਿਕ ਅਤੇ ਰਹੱਸ ਦੇ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਇਹ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਵੱਡੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਲਿਖਤ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਇਕ ਜਾਂ ਦੋ ਨਹੀਂ, ਕਈ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਵੀ ਕਈ ਕਾਰਨ ਹਨ, ਜੋ ਅਸੀਂ ਹਥਲੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਦੇਖਾਂਗੇ। ਗਿਆਨੀ ਜਗਤਾਰ ਸਿੰਘ ਜਾਚਕ ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਇਸ ਕਾਰਜ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਸਰੂਪ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋਏ, ਜੋ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ ਤੇ ਲਗ-ਮਾਤਰੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਮੌਲਿਕ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰੇ, ਬਲਕਿ ਜਿਸ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਜਨ-ਸਾਧਾਰਨ ਤਕ ਵੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਹੋਏ। ਇਹ ਗੱਲ ਤਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਬੀੜ ਅੰਦਰ ਲਿਖਤ ਦੀ ਮੌਲਿਕਤਾ ਖੰਡਿਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਿਚ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਬੀੜਾਂ ਨਾਲੋਂ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਲਗ-ਮਾਤਰੀ, ਬਲਕਿ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਵੱਖਰੇਵੇਂ ਵੀ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਜਿੱਥੇ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਨੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਪਾਠ ਦਰਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਸਵੀਕਾਰਿਆ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਧਿਰਾਂ ਨੇ ਪਾਠ-ਭੇਦਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਬੀੜ ਬਾਰੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਵਾਕਫ਼ੀਅਤ ਆਦਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਅਸ਼ੁੱਧੀਆਂ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ, ਪੱਥਰ ਛਾਪਾ ਤੇ ਪ੍ਰਿੰਟ ਤਿੰਨਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸ਼ੁੱਧੀਆਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਸਿਰਫ਼ ਪਦ-ਛੇਦ ਸਰੂਪ ਹਨ? ਮਸਲਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਦੂਰ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤਾ ਜਾਏ? ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚੋਂ ਇਹ ਅਸ਼ੁੱਧੀਆਂ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦਾ ਮਸਲਾ ਹੀ ਦਰਅਸਲ ਕਈ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ। ਭੰਗਤਾ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਉਸ ਦੇ ਭੌਤਿਕ ਸਰੂਪ ਵਿਚ ਹੈ। ਇਹ ਮਸਲਾ ਬੜਾ ਪੇਚੀਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਲਈ ਕਦੀ ਨਾ ਕਦੀ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਗਿਆਨੀ ਜਗਤਾਰ ਸਿੰਘ ਜਾਚਕ ਹੁਰਾਂ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਭੌਤਿਕ ਸਰੂਪ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਰਾਹੀਂ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਇਕ ਬੱਝਵਾਂ ਸੰਵਾਦ ਵੀ ਸਿਰਜਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਉਲਝੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਟਣ ਵਿਚ ਸਾਨੂੰ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਾਏਗੀ।

-ਦਿਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 98148-98570

ਚੱਕਰਵਿਊ
ਲੇਖਕ : ਹਰਨੇਕ ਸਿੰਘ ਹੇਅਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਅਲਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਨਕੋਦਰ
ਮੁਲ : 225 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 192
ਸੰਪਰਕ : 94171-40380

ਨਾਵਲ ਵਿਧਾ ਦੇ ਖੇਤਰ 'ਚ ਮੂਹਰਲੀ ਕਤਾਰ ਵਿਚ ਖੜ੍ਹੇ ਅਤੇ ਨਵੀਆਂ ਪੈੜਾਂ ਸਿਰਜਣ ਵਾਲੇ ਹਰਨੇਕ ਸਿੰਘ ਹੇਅਰ ਦਾ ਸਾਲ 2023 'ਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ 'ਚੱਕਰਵਿਊ' ਤੀਜਾ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਨਾਵਲ, ਖੋਜ, ਸੰਪਾਦਨ ਤੇ ਸਮੀਖਿਆ, ਲੋਕ-ਕਾਵਿ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਕਲਮਕਾਰ ਹਰਨੇਕ ਸਿੰਘ ਹੇਅਰ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਝੋਲੀ ਵਿਚ 10 ਪੁਸਤਕਾਂ ਪਾ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਭੰਡਾਰ 'ਚ ਵਾਧਾ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਢਾਂਚੇ ਵਿਚ ਢਾਲ ਕੇ ਨਾਵਲ ਦਾ ਵਰਤਮਾਨ ਅਤੇ ਯੁੱਗ ਸਿਰਜਕ ਬਣ ਕੇ ਉੱਭਰਿਆ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਵਲਾਂ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਸੰਵਾਦਾਂ ਨੂੰ ਨਾਟਕੀ ਕਵਚ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਇਕ ਨਵੀਂ ਸਿਰਜਣਾ ਦਾ ਆਗਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਾਠਕ ਉਸਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਦੁਬਿਧਾ ਵਿਚ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਾਵਲ ਦਾ ਪਲਾਟ ਸਿਮਰਨ, ਸਰਬਜੀਤ, ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਤੇ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਤਰਸੇਮ ਸਿੰਘ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ 'ਚੱਕਰਵਿਊ' ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਨਾਵਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਨਾਵਲ ਦੀ ਮੌਲਿਕਤਾ ਦਾ ਪੂਰਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਨਾਵਲ 'ਚ ਅਨਾੜੀ ਅਤੇ ਅਪਰਾਧੀ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਚਲਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਨਾਂ, ਕੰਮਚੋਰ ਅਤੇ ਚਾਪਲੂਸ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਪੁੱਛ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤੀ, ਖੁੱਦਾਰ ਅਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰ ਅਧਿਅਪਕਾਂ ਦੀ ਬੇਕਦਰੀ ਬਾਰੇ ਚੁੱਕੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਨੇ ਅਜੋਕੀ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਜੋ ਅਨਾਰਕੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ,ਉਸ ਵਿਚੋਂ ਉਸਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਨੁਭਵ ਝਲਕਾਰੇ ਮਾਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਨਾਵਲ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਕੋਤਰ, ਕਾਰਸਤਾਨੀ, ਕਾਹਤੇ ਅਤੇ ਆਰੀ ਸ਼ਬਦ ਬੁਲਵਾ ਕੇ ਦੁਆਬੇ ਦੀ ਉਪ-ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਸਾਂਭਣ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਆਏ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਜੋੜੇ ਨਿੱਕ-ਸੁੱਕ, ਵੱਡਾ ਵਧੀਆ ਅਤੇ ਗੁੰਮ ਗੁਆਚਾ ਮੁਹਾਵਰੇ ਪੂੰਛ ਪੂਰੇ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਭਾਰੀ ਹੋ ਗਈ, ਆਪੇ ਫਾਥੜੀਏ ਤੈਨੂੰ ਕੌਣ ਬਚਾਵੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਜੁਆਇਨ, ਪ੍ਰੋਬੇਸ਼ਨ ਪੀਰੀਅਡ, ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਰੂਮ, ਸਪੈਸਿਮਨ, ਕੁਲੀਗ, ਹੈਲਪ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਹੈ। ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੁਝ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਪੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਉੱਤੇ ਪਕੜ, ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਸੰਵਾਦਾਂ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਬਦ ਚੋਣ, ਮੁਹਾਵਰਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ, ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਚੁੱਕਣ ਦੀ ਕਲਾ ਉਸ ਦੇ ਅਨੁਭਵੀ ਅਤੇ ਚੇਤੰਨ ਨਾਵਲਕਾਰ ਹੋਣ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ।

-ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਿਜੈ ਕੁਮਾਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 98726-27136

ਲਹੂ ਭਿੱਜੀਆਂ ਦਾਸਤਾਂ
ਲੇਖਕ : ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਓਠੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 128
ਸੰਪਰਕ : 75080-18875

ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਖ਼ਾਲਸ' 2022 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਉਸ ਦਾ ਦੂਜਾ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀਆਂ 17 ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਲਹੂ ਭਿੱਜੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਪਿੱਛੋਕੜ, ਦੇਸ਼ ਵੰਡ, ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਬੇਵਫਾਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੇ ਹਿੰਦੂਆਂ, ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਧੋਖਾ ਕੀਤਾ। ਸਿੱਖਾਂ ਤੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੇ, ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨਾਲ। ਮਜ਼੍ਹਬੀ ਜਨੂੰਨ ਮਚਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮੂਲ ਉਦੇਸ਼ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਕੁੱਟਣ ਦਾ ਸੀ। ਹਿੰਦੂਆਂ, ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਵਿਚ ਆਪਸੀ ਪਿਆਰ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।
'ਸਿੰਘ ਆ ਗਏ ਜੀ' ਮੁੱਖ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਮਿੱਤਰ, ਪ੍ਰਤਾਪ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਭੈਣਾਂ ਸਨ। ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਬੀਬੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਲੇਖਕ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਬੀਬੀ ਕਹਿ ਕੇ ਬੁਲਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਪ੍ਰਤਾਪ, ਬਾਰੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਸੁਪਨੇ ਲੈਂਦੀ, ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਨੂੰਹ ਦਾਜ ਬਿਨਾਂ ਆਏਗੀ ਤੇ ਹੋਵੇਗੀ ਉਹ ਖੂਬਸੂਰਤ। ਪ੍ਰਤਾਪ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਬੀਬੀ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਾ ਆਉਂਦੇ। ਜੇ ਬੀਬੀ ਪਸੰਦ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਤਾਂ ਪ੍ਰਤਾਪ ਨਾਪਸੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦਾ। ਪ੍ਰਤਾਪ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਘਰਵਾਲੀ ਪੜ੍ਹੀ-ਲਿਖੀ ਹੋਵੇ ਤੇ ਨੌਕਰੀ ਉੱਪਰ ਲੱਗੀ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਹਾਲਾਤ ਇਹ ਹਨ ਕਿ ਮੂੰਹ ਮੰਗੇ ਪਰ ਅੱਖਾਂ ਸ਼ਰਮਾਉਣ। ਆਖਰ ਨਿੰਦਰ ਤੇ ਪ੍ਰਤਾਪ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸਿਰੇ ਚੜ੍ਹਿਆ। ਨਿੰਦਰ ਨਾਂਅ ਦੀ ਕੁੜੀ ਪਸੰਦ ਆ ਗਈ। ਆਖਰ ਵਿਆਹ ਹੋਟਲ ਵਿਚ ਕਰਨਾ ਤਹਿ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਰ ਫਤਵਿਆਂ ਦਾ ਖੌਫ਼ ਸੀ, ਨਿੰਦਰ ਦੇ ਡੈਡੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਬਹੁਤ ਰਿਸ਼ਵਤ ਲਈ ਸੀ। ਵਿਆਹ ਕੇ ਜੰਞ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਧਰੀਕ ਸਿੰਘ ਦਾ ਖੌਫ਼ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਵਿਆਹ ਵਾਲੇ ਘਰ ਆਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਾਵਾ ਬੋਲ ਦਿੱਤਾ। ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਹਦਾਇਤ ਕੀਤੀ ਕਿ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਚਾਰ ਵਜੇ, ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਉਹ ਦਸਵੰਧ ਲੈ ਕੇ ਆਉਣਾ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਦਬਕਾ ਮਾਰ ਗਏ ਕਿ ਜੇਕਰ ਨਾ ਆਏ ਤਾਂ ਚੇਤੇ ਰੱਖਿਓ, ਪ੍ਰਤਾਪ ਦੀ ਸੁਹਾਗ ਰਾਤ, ਨਰਕ ਬਣ ਗਈ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਬੱਸ ਐਨੀ ਹੈ।

-ਡਾ. ਅਮਰ ਕੋਮਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 84378-73565

ਨਾਗ ਲੋਕ
ਕਵੀ : ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਿਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 222
ਸੰਪਰਕ : 95011-45039

ਨਾਗ ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1998 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਿਲ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਨਾਗ ਲੋਕ ਤਦੋਂ ਨਵੇਂ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿਚ ਆਇਆ, ਜਿਸ ਸਾਲ ਦਿਲ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਪੰਜਵੀਂ ਐਡੀਸ਼ਨ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੇ ਲਿਖੀ। ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ, ਜਗਤਾਰ ਅਤੇ ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਾਸਤੇ ਲੇਖ ਲਿਖੇ ਜੋ ਕਿ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਦਿਲ ਨਕਸਲਬਾੜੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਜੁਝਾਰ ਪਰ ਦਲਿਤ ਕਵੀ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 11 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1943 ਅਤੇ ਮੌਤ 14 ਅਗਸਤ, 2007 ਨੂੰ ਹੋਈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਮਕਬੂਲ ਕੀਤੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਸਤਲੁਜ ਦੀ ਹਵਾ (1971), ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੂਰਜ (1982), ਸੱਥਰ (1997) ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਛਪੀ ਪੁਸਤਕ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਕਵਿਤਾਵਾਂ 'ਲਹੂ ਦੇ ਫੁੱਲ, ਲੰਬਾ ਕਾਰਵਾਂ ਕਾਵਿਤਾਵਾਂ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਹਥਲੀ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ ਇਹ ਸਤਲੁਜ ਦੀ ਹਵਾ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੂਰਜ, ਸੱਥਰ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਕਰੀਬ 150 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਸੰਪਾਦਕੀ ਵਿਚ ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਿਲ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੁਸਤਕ 'ਸਤਲੁਜ ਦੀ ਹਵਾ' 1971 ਵਿਚ ਛਪੀ ਸੀ। ਤਦੋਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਨਕਸਲਬਾੜੀ ਲਹਿਰ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਨਿਵੇਕਲੀ ਸੀ। 'ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੂਰਜ' ਵਿਚ ਦਲਿਤ ਸਮਾਜ ਦੀ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਅਸਲ ਤਸਵੀਰ ਕਸ਼ੀ ਹੈ। ਦਿਲ ਦੇ ਕਾਵਿ ਪਾਤਰ ਤਰਸ ਦੇ ਪਾਤਰ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਅਸਲ ਮਨੁੱਖ ਹਨ।
'ਦਿਲ' ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਟੂਕਾਂ ਹਾਜ਼ਰ ਹਨ : 'ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਮਾਰੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ, ਹਾਂ ਜੀ, ਹੋ ਜੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹਨੇਰੀਆਂ ਨੁੱਕਰਾਂ 'ਚ ਬਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਚ ਜਨਮੇ ਹੋ, ਸ਼ਕਤੀ ਮਾਰੀ ਮਾਰੀ ਫਿਰਦੀ ਹੈ, ਅੱਖੀਆਂ ਤੋਂ ਮੱਖੀਆਂ ਝਲਦੀ ਹੈ, ਸ਼ਕਤੀ ਸਫਾ 134 ਮਿੱਤਰੋ, ਜਿੰਨਾ ਮਰਜ਼ੀ ਘ੍ਰਿਣਤ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝੋ, ਇਹ ਵੇਸਵਾ ਤ੍ਰੀਮਤਾਂ ਕੁੜੀਆਂ, ਮੇਰੀਆਂ ਮਾਵਾਂ-ਭੈਣਾਂ ਤੇ ਧੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਵੀ ਇਹ ਗਊਆਂ ਪੂਜਣ ਵਾਲੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀਆਂ, ਮਾਵਾਂ ਧੀਆਂ ਤੇ ਭੈਣਾਂ ਹਨ...', ਵੇਸਵਾ ਤ੍ਰੀਮਤਾਂ ਸਫਾ 138, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਆਰੀਆ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲਈ, ਘਰ ਛੱਡੇ ਸਨ, ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ, ਟੱਬਰ ਗੱਡੇ, ਡੰਗਰਾਂ ਚਾਟੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਭੀਲਾਂ, ਜਦੋਂ ਆਰੀਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫ਼ੌਜ, ਹੋਰ ਹੋਰ ਕੰਮਾਂ ਸੰਗ ਵਧਦੀ ਗਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੰਗ ਟਕਰਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਾਰ ਦੇਂਦੇ ਹਨ, ਕੈਦੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ', ਭੀਲ : ਬਹਾਦਰ ਦਰਾਵੜ ਸਫਾ 140 'ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਰੰਗ ਫਿਰ ਪੁਰਾਣਾ, ਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੋਲਾਂ ਦਾ ਨਾਂਅ ਹੈ, ਸਵੇਤਲਾਨਾ, ਕੋਈ ਹੋਰ ਹੈ, ਅੱਜ ਤੁਹਾਡੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਸੂਰਜ ਹੈ, ਸਿਰ ਬਿਨਾਂ ਤੁਰਦੇ ਰਹੇ ਸੰਗ੍ਰਾਮੀਏ, ਕਿਥੇ ਰਾਜਾ ਭੋਜ, ਕਿਥੇ ਕਾਂਗਲਾ...', ਸਫਾ 34.
ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਿਲ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਰੋਸ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਚਮਾਰਾਂ ਦੇ ਘਰ ਜੰਮਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਛੂਤ ਸਮਝ ਕੇ ਘੱਟ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਨਕਸਲੀ ਲਹਿਰ ਤੇ ਪਾਰਟੀ ਬਾਰੇ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤੇ ਸਨ ਕਿ ਉਸ ਨਾਲ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਵੀ ਵਿਤਕਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸਾਂਭੀ ਬੈਠੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸਾਂਭਣਯੋਗ ਹੈ।

-ਸੁਲੱਖਣ ਸਰਹੱਦੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 94174-84337

Mountains and A Monastery
ਲੇਖਕ : ਪੀਟਰ ਹੋਮਜ਼
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਜਿਊਫਰੀ ਬਲੈੱਸ, ਲੰਡਨ
ਸਫ਼ੇ : 196

ਇਹ ਨਾਵਲ/ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿਚ ਸਥਿਤ 'ਸਪਿਤੀ' ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਜਲਵਾਯੂ ਅਤੇ ਭੂਮੀ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। 'ਸਪਿਤੀ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ : ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਜ਼ਮੀਨ। ਇਹ ਤਿੱਬਤ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਪੈਂਦਾ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਇਥੇ 'ਸਪਿਤੀ' ਦਰਿਆ ਵਗਦਾ ਹੈ। ਇਉਂ ਇਹ ਖੇਤਰ ਦਰਿਆ ਦੀ ਇਕ ਵਾਦੀ ਹੈ। ਸਪਿਤੀ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵਿਚ ਤਿੱਬਤ ਹੈ, ਉੱਤਰ ਵਿਚ ਲੱਦਾਖ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿਚ ਲਾਹੌਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਕਈ ਵਾਰ ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਲਾਹੌਲ-ਸਪਿਤੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਇਕ ਅਤਿਅੰਤ ਠੰਢਾ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਹੈ। ਇਥੇ ਆਬਾਦੀ ਬਹੁਤ ਵਿਰਲੀ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਗਾਹੁੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਪੀਟਰ ਹੋਮਜ਼, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਜੂਹੀ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਟੀਮ ਦੇ ਕੁਝ ਮੈਂਬਰ ਇਕ 12 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਲੜਕੇ 'ਸ਼ਿਰਿੰਗ ਦਾਵਾ' ਨੂੰ ਮਿਲੇ। ਇਥੋਂ ਇਕ ਪਿੰਡ ਰਾਨਰਿਕ ਵਿਚ ਇਕ ਬੋਧੀ ਆਸ਼ਰਮ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਸੀ ਕਿ ਅੱਠ-ਨੌਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਲੜਕਿਆਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਡੱਕ ਦਿਉ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮਰਨ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਥੇ ਹੀ ਡੱਕੀ ਰੱਖੋ। ਸ਼ਿਰਿੰਗ ਦਾਵਾ ਆਪਣੇ ਬੁੱਧ-ਬਿਬੇਕ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਇਰਾਦੇ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਇਸ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚੋਂ ਦੌੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੀਟਰ ਹੋਮਜ਼ ਉਸ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਉੱਪਰ ਬੜਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਪਿਤੀ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਬਾਰੇ ਪੀਟਰ ਉਸ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਕੁਝ ਸਿੱਖਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਮੁਲਾਕਾਤ ਤੋਂ ਪੀਟਰ ਦੀ ਹਿਮਾਲਿਆ ਪਰਬਤ ਵਿਚ ਵਸੇ ਪਿੰਡਾਂ-ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਬਾਰੇ ਜਗਿਆਸਾ ਬਹੁਤ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘੁੰਮ-ਫਿਰ ਕੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਇਹ ਸਾਰੇ ਵੇਰਵੇ ਬੜੀ ਸਟੀਕਤਾ ਨਾਲ ਪਕੜੇ ਅਤੇ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਾ ਜਾਵੇਦ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਿਚ-ਵਿਚਕਾਰ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਕੁਝ ਤਸਵੀਰਾਂ ਆਦਿ ਵੀ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਸ ਅਤੇ ਪਰਕ੍ਰਮਾਂ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਬਖ਼ਸ਼ੀ ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਥ, ਸ਼ਿਰਿੰਗ ਦਾਗ਼ ਅਤੇ ਤੇਰਜ਼ਿੰਗ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਤਸਵੀਰਾਂ ਹਨ।

-ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋਬਾਈਲ : 98760-52136

ਜੀਵਨ ਜੀਣ ਦੇ ਫੰਡੇ
ਲੇਖਕ : ਐਨ. ਰਘੁਰਾਮਨ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਦੀਪਕ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 128
ਸੰਪਰਕ : 0181-2214196

'ਜੀਵਨ ਜੀਣ ਦੇ ਫੰਡੇ' ਪੁਸਤਕ ਤਿੰਨ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਅਨੁਭਵੀ ਲੇਖਕ ਐਨ. ਰਘੁਰਾਮਨ ਦਾ ਚਰਚਿਤ ਕਾਲਮ 'ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਫੰਡਾ' ਵਿਚ ਲਏ ਗਏ ਕਰੀਬ ਸਵਾ ਕੁ ਸੌ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਨਮਦਾਤੀ ਤੇ ਪਾਲਣ ਹਾਰੀ 'ਗੁਰੂ ਮਾਂ' ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਗੱਲਾਂ (ਸਿੱਧੇ ਅਸਿੱਧੇ ਰੂਪ) ਵਿਚ ਸਮਝਾਉਣੀਆਂ (ਸਿਖਿਆਵਾਂ) ਵੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਰੁਸ਼ਨਾਉਣ ਵਿਚ ਪੂਰੀਆਂ ਸਹਾਇਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕੌੜੀਆਂ ਕੁਸੈਲੀਆਂ ਹੀ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਫ਼ਲ ਮਿੱਠਾ ਤੇ ਜੀਵਨ ਸੇਧਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਜੀਵਨ ਹੈ ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ। ਸੋ ਖ਼ੁਦ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦਾ ਖਿਆਲ ਕਰਨਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਕਾਰਤਮਿਕ / ਨਿਰਾਸ਼ਾ/ਢਹਿੰਦੀ ਕਲਾ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਸਾਕਾਰਾਤਮਿਕ/ਆਸ/ ਚੜ੍ਹਦੀਕਲਾ ਦੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਵਿਚਰਨਾ , ਸਿਰਜਣਾਤਮਿਕ ਬਿਰਤੀ, ਇਮਾਨਦਾਰੀ, ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਸਵੈਮਾਣ ਕਾਇਮ ਕਰਨਾ ਹੀ ਅਸਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਤਿੰਨੇ ਰੰਗਾਂ (ਬਚਪਨ, ਜਵਾਨੀ ਤੇ ਬੁਢਾਪੇ) ਨੂੰ ਮਾਨਣ ਤੇ ਹੰਢਾਉਣ ਤੋਂ ਖੁੰਝਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ 'ਬੁਢਾਪਾ' ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਮ ਕਰਕੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਦੁੱਖਾਂ ਭਰੀ ਸ਼ਾਮ ਸਮਝ ਕੇ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਝੂਰਿਆ ਹੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਮਿਲੇ ਇਸ ਤੋਹਫ਼ੇ ਨੂੰ ਮਾਨਣ ਦੇ ਯਤਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕਾਦਰ ਦਾ ਸ਼ੁਕਰਗੁਜ਼ਾਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਬੁਢਾਪਾ ਮਾਨਣਾ ਕਿਸੇ ਵਿਰਲੇ ਟਾਵੇਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਹੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਕੀਤੀ ਗਈ ਪਰੳਪਕਾਰੀ, ਕਿਸੇ ਦੀ ਭਲਾਈ/ ਨਿਰਸਵਾਰਥ ਮਦਦ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਤਣਾਅ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਜੋ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਭਰੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਬਚਣ, ਪਛਤਾਉਣ ਨਾਲੋਂ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ, ਬੁਰੇ ਦਾ ਵੀ ਭਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸੋਚ, ਉਸਾਰੂ ਉਦੇਸ਼, ਸਾਰਥਕ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਰੁਝਾਨ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਇਰਾਦੇ, ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਦੇ ਠੇਡਿਆਂ ਤੋਂ ਸਬਕ ਸਿੱਖਣ ਆਦਿ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਕੰਮ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨੈਤਿਕ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਸਹਾਈ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।

-ਮਾਸਟਰ ਲਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਈਆ ਹਵੇਲੀਆਣਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98764-74858

 

18-05-2024

 ਪਿਰਾਮਿਡ ਯੁੱਗ ਆਦਿ ਤੋਂ ਅੰਤ
ਲੇਖਕ : ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਵਾਕਫ਼
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਰਨਾਲਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 129
ਸੰਪਰਕ : 98762-24461

ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਸਾਇਟੀ (ਰਜਿ.) ਬਰਨਾਲਾ, ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੋਕਾਂ 'ਚ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੋਚ ਤੇ ਚੇਤਨਾ ਜਗਾਉਣ ਵਿਚ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਸਮਾਗਮਾਂ, ਕਾਨਫ਼ਰੰਸਾਂ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬਲਾਕ-ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਸੂਬਾ ਪੱਧਰ ਤਕ ਤਰਕਸ਼ੀਲ-ਉੱਦਮੀ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹਨ। ਹੋਰ ਵੀ ਅੱਗੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਉਸਾਰੂ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾ ਰਾਹੀਂ ਸਸਤੇ ਭਾਅ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਕਰਨ ਵਿਚ ਜੁਟੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਦੂਜੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ 'ਚੋਂ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਕੇ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਲਗਨ ਤੇ ਸਿਰੜ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧਤਾ ਹੈ। ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਮਿਸਰ (ਈਜਿਪਟ) ਦੇ ਪਿਰਾਮਿਡ ਅਜੂਬਿਆਂ ਬਾਰੇ ਕਰੜੀ ਮਿਹਨਤ ਕਰਕੇ ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਵਾਕਫ਼ ਨੇ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਬੜੀ ਦੇਰ ਤੋਂ ਮਿਸਰ ਦੇ ਪਿਰਾਮਿਡਾਂ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਹੁੰਦੀ ਆਈ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਹੱਸ ਨੂੰ ਹਰ ਕੋਈ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੇਤਲੀ-ਪੇਤਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤਾਂ ਮਿਲਦੀ ਰਹੀ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਜਿਸ ਖੋਜ-ਵਿਧੀ ਰਾਹੀਂ ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਵਾਕਫ਼ ਨੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਇਕ ਅਜੂਬਾ ਸਿਰਜਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਸਾਇਟੀ (ਰਜਿ.) ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੂਬਾ ਮੁਖੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਸਟੈਨੋ ਹੇਮ ਰਾਜ ਵਲੋਂ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਆਦਿ ਕਥਨ ਲੇਖਕ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਜਨਕ ਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਮਿਸਰ ਦੇ ਫੈਰੋਹ ਰਾਜਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪੀੜ੍ਹੀ-ਦਰ-ਪੀੜ੍ਹੀ ਪਿਰਾਮਿਡਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ ਬਹੁਤ ਵਿਸਥਾਰ ਅਤੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਮਿਸਰ ਘਾਟੀ ਨੂੰ ਨੀਲ ਨਦੀ ਦੇ ਤੋਹਫ਼ਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਬਹੁਤ ਖੋਜ-ਤੱਥਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ। ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮੀ ਨਦੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 6650 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਿਸਰ ਘਾਟੀ ਦੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦੀ ਜਨਮਦਾਤੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ। ਪਿਰਾਮਿਡਾਂ ਲਈ ਨੀਲ ਨਦੀ ਰਾਹੀਂ ਪੱਥਰਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਸਮੱਗਰੀ ਕਿੰਝ ਢੋਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਰੌਚਕ ਵੇਰਵੇ ਹਨ, ਨੀਲ ਨਦੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ, ਭੂਗੋਲਿਕ, ਆਰਥਿਕ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਬੰਧ ਮਿਸਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵਰਦਾਨ ਸੀ। ਮਿਸਰ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਰਾਜ ਦੀ ਕਾਲ ਵੰਡ ਮੁੱਢਲੇ ਰਾਜ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਇਕੱਤੀਵੇਂ ਰਾਜ-ਕਾਲ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਬਿੱਲੀ ਪੂਜਾ : ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੇ ਮਿੱਥਾਂ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਮਿਸਰੀਆਂ ਲਈ ਬਿੱਲੀ ਪੂਜਾ ਧਰਮ ਕਰਤਵ ਬਣ ਗਿਆ। ਪਿਰਾਮਿਡ ਸ਼ਾਹੀ ਘਰਾਣਿਆਂ ਦੇ ਜਨਮ ਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੁਨਰ ਜਨਮ ਦੇ ਅੰਧ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਦੀ ਦੇਣ ਹੈ। ਪਿਰਾਮਿਡਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਕਮਰਿਆਂ ਆਦਿ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੇਖਕ ਨੇ ਬਹੁਤ ਬਰੀਕ-ਬੀਨੀ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ। ਅਨੋਖੀ ਤੇ ਹੈਰਾਨਕੁੰਨ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਪਿਰਾਮਿਡਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਕਿੰਨੇ ਖੇਤਰ 'ਚ, ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਪੱਥਰ, ਮਿੱਟੀ ਚੂਨਾ ਨਾਲ ਲਿਪਾਈ, ਲੰਬਾਈ, ਚੌੜਾਈ, ਉਚਾਈ ਆਦਿ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਏਨੀ ਮਿਹਨਤ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਕਰ ਕੇ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤੀ। ਮਿਸਰ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਟੈੱਪ ਪਿਰਾਮਿਡ, ਫੈਰੋਹ ਸਨੇਫੇਰੂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਪਿਰਾਮਿਡ ਜਿਵੇਂ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਪਿਰਾਮਿਡ, ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਪਿਰਾਮਿਡ, ਲਾਲ ਪਿਰਾਮਿਡ, ਗੀਜ਼ਾ ਦੇ ਮਹਾਨ ਪਿਰਾਮਿਡ ਆਦਿ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਖੋਜ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹਨ। ਪਿਰਾਮਿਡਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮੰਦਰਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਭਰਪੂਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਭਾਗ-1 ਪੰਨਾ 64 ਤੋਂ ਭਾਗ-2 ਪੰਨਾ 76 ਤੋਂ 87 ਤੱਕ ਰਾਜ-ਵੰਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਬਣਾਏ ਗਏ ਪਿਰਾਮਿਡ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿੱਤਰ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਘਾਟੀ, ਰੋਜ਼ੇ ਦਾ ਪੱਥਰ, ਮੰਮੀਕਰਨ, ਪਿਰਾਮਿਡ ਨਿਰਮਾਣ ਤਕਨੀਕ, ਨਿਰਮਾਣ ਕਲਾ ਦਾ ਪਤਨ ਦੌਰ ਤੇ ਅੰਤ 'ਚ ਪਿਰਾਮਿਡ ਯੁੱਗ ਦਾ ਕੱਚ-ਸੱਚ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸੰਪੂਰਨ ਗਿਆਨ, ਪਾਠਕ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ 'ਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦਾ। ਪੰਨਾ 123 ਤੋਂ 129 ਤੱਕ ਹਵਾਲੇ, ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਤੇ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਲਿੰਕ ਹਵਾਲੇ ਲੇਖਕ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਅਜਿਹੀ ਦੁਰਲਭ ਪੁਸਤਕ ਪਿਰਾਮਿਡ ਅਜੂਬਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਲਿਖਤ ਮੰਨੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪੂਰੀ ਘੋਖ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਲੇਖਕ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪਿਰਾਮਿਡਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਫੈਰੋਹ ਰਾਜ-ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਤੇ ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਸਵਾਰ ਲੈਣ ਦਾ ਅੰਧ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੀ ਸੀ ਤੇ ਲੱਖਾਂ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ, ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਤੇ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਦੇ ਖ਼ੂਨ-ਪਸੀਨੇ ਰਾਹੀਂ ਐਸ਼ਪ੍ਰਸਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਸੀ। ਮਿਸਰ 'ਚ ਲਗਭਗ 150 ਪਿਰਾਮਿਡਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਿਰਾਮਿਡ ਰਹੱਸ ਤੇ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ ਖੰਡਰਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਗਏ ਹਨ।

-ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾਊਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 98151-23900

ਹਰਫ਼ ਇਲਾਹੀ
ਗ਼ਜ਼ਲਗੋ : ਬਿੰਦੂ ਦਲਵੀਰ ਕੌਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਵਿਰਾਸਤ ਅਕਾਦਮੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 93

ਕਵਿੱਤਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨੋਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਿਅਕਤ ਕਰਨ ਲਈ ਗ਼ਜ਼ਲ ਵਰਗੀ ਪਿਆਰੀ ਵਿਧਾ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਈ ਰੰਗ ਝਲਕਦੇ ਹਨ ਪਰ ਰੂਹਾਨੀਅਤ ਦਾ ਰੰਗ ਕੁਝ ਗੂੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਰੂਹ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਇਹ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਰੂਹਾਂ ਨੂੰ ਟੁੰਬਦੀਆਂ ਹਨ। ਆਓ ਕੁਝ ਝਲਕਾਂ ਮਾਣੀਏ :
ਨਾਨਕ ਦੇ ਰਾਹ ਜੋ ਤੁਰੇ ਰੂਹ ਦੀ ਹੈ ਤਾਸੀਰ
ਨਾਨਕ ਨੂੰ ਜੇ ਸਮਝਣਾ ਬਾਣੀ ਹੈ ਤਸਵੀਰ।
-ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜੀਓ ਤੇ ਮਾਣੋ ਉਮਰ ਭਰ ਆਨੰਦ ਨੂੰ।
ਹਸਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਮੁਕਾਓ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਪੰਧ ਨੂੰ।
-ਜਿਸ ਪਾਸੇ ਮੈਂ ਨਜ਼ਰ ਉਠਾਈ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੇਰੀ ਵਡਿਆਈ
ਬ੍ਰਿਖ, ਪਰਿੰਦੇ, ਜੰਗਲ, ਬੇਲੇ, ਤੇਰੇ ਨਾਂ ਦੀ ਦੇਣ ਗਵਾਹੀ।
-ਉੱਚਾ ਰੱਖਣਾ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਕਿਰਦਾਰ ਵੀ ਹੈ।
ਲੱਭਣਾ ਦਿਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਪਣਾ ਪਿਆਰ ਵੀ ਹੈ।
-ਸਾਹਾਂ ਦੀ ਇਕ ਸਰਗਰਮ ਸੁਣਦੀ, ਜਦ ਵੀ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਵੇਖਾਂ।
ਤੂੰ ਹੀ ਤੂੰ ਦਾ ਤੂੰਬਾ ਵੱਜਦਾ, ਜਦ ਵੀ ਨਿੱਜ ਦਾ ਮੰਦਰ ਵੇਖਾਂ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿਚ ਦਿਲਦਾਰੀਆਂ, ਸਰਸ਼ਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਰੂਹਾਨੀ ਉਡਾਰੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਰਮ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਕੁਦਰਤ ਅਤੇ ਕਾਦਰ ਦੇ ਦੀਦਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸੋਹਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਗੁੰਦੀਆਂ ਇਹ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਸਾਡੇ ਹਿਰਦਿਆਂ 'ਤੇ ਛਾਪ ਛੱਡ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨਾ, ਮਾਣਨਾ ਆਪੇ ਨੂੰ ਪਛਾਨਣ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਇਸ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਸਵਾਗਤ ਹੈ।

-ਡਾ. ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ

Positive
ਸੋਚ ਦੇ ਫੰਡੇ
ਲੇਖਕ : ਐਨ ਰਘੂਰਾਮਨ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਦੀਪਕ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 128
ਸੰਪਰਕ : 0181-2214196

ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਆਰੰਭ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਚਿੰਤਕ ਸਟੇਮ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਗਿਆਨ ਵੀ ਭੁੱਖ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿੰਨਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਭੁੱਖ ਓਨੀ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਦਾ ਯੁੱਗ, ਗਿਆਨ ਦਾ ਯੁੱਗ ਹੈ। ਚੁਪਾਸੀ ਗਿਆਨ ਅਸੀਮਤ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਵਕਤ ਦੀ ਆਪਾਧਾਪੀ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਵਿਚ ਹੀ ਵਾਪਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਅੱਖੋਂ ਪਰੋਖੇ ਕਰੀ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ। ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾ-ਸੂਚੀ ਅਨੇਕ ਕਿਸਮ ਦੀ ਹੈ। ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਉੱਪਰ ਕੋਈ ਵਿਵਾਦ ਨਹੀਂ। ਇੱਛਾਵਾਂ ਘੱਟ ਹੋਣਗੀਆਂ ਤਾਂ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲ ਰਹੋਗੇ। ਆਖ਼ਰੀ ਵਕਤ ਤੱਕ ਹਾਰ ਕਬੂਲ ਨਾ ਕਰੋ। ਲੋੜ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਦੀ ਅਤਿ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਜਿਊਣ ਨਾਲ ਕਦੇ ਨਵੀਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਕਦੇ ਹਾਰ ਨਾ ਮੰਨੋ। ਲੱਭੋ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਲ, ਛੋਟਾ ਸ਼ਹਿਰ, ਜਾਂ ਗ਼ਰੀਬ ਵਰਗਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਡੰਗ ਟਪਾਊ ਰਵੱਈਆ ਨਹੀਂ ਚਲਦਾ, ਚੁਣੌਤੀ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਉਦਾਸ ਹੋ ਕੇ ਨਾ ਬੈਠ ਜਾਵੋ, ਕੰਮ ਦਾ ਜਜ਼ਬਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਮਰ ਮਾਇਨੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੀ, ਇਨਸਾਨ ਲਈ ਕਦੇ ਕੋਈ ਹੱਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਕਾਮਯਾਬੀ ਲਈ ਆਟੋ ਮੋਡ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੋ। ਪੀਜ਼ਾ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ ਜ਼ਿੰਦਗੀ। ਉਪਰੋਕਤ ਕੁਝ ਚੋਣਵੇਂ ਵਿਸ਼ੇ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਦਾ ਸੰਕਲਪ, ਹਰ ਲੇਖ ਵਿਚ ਹੈ। ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਨੇ ਅਸਫ਼ਲਤਾ ਅਤੇ ਨਾ ਕਾਮਯਾਬੀ ਦੀ ਕਿਧਰੇ ਵੀ ਸੋਚ ਨਹੀਂ। ਅਜਿਹਾ ਵਿਚਾਰ, ਜੇਕਰ ਹਰ ਕੋਈ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਵੇ ਤਾਂ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲ, ਸਫਲ ਅਤੇ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ।

-ਡਾ. ਅਮਰ ਕੋਮਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 88376-84173

ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਰੰਗ
ਲੇਖਕ : ਜਗਰਾਜ ਸਿੰਘ ਰਾਮੇਆਣਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਗੁਰਪਰਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 72
ਸੰਪਰਕ : 095713-01981

'ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਰੰਗ' ਜਗਰਾਜ ਸਿੰਘ ਰਾਮੇਆਣਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਧਾਰਨ ਪਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਹ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 51 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਹੈ।
ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਰਾਮੇਆਣਾ ਦੇ ਅਹਿਸਾਸਾਂ, ਸੋਚਾਂ, ਵਿਚਾਰਾਂ, ਆਦਰਸ਼ਾਂ, ਦੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਸੁਖਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਕਵੀ ਅਜੋਕੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਤੋਂ ਟੁੱਟ ਕੇ ਜਿਊਣ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਹੈ। ਉਹ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਵਿਰਸੇ ਵਿਰਾਸਤ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਮੁਹੱਬਤ ਅਤੇ ਨਿੱਘ ਦੇ ਭਾਵ ਪ੍ਰਗਟਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸਭ ਤੋਂ ਗੂੜ੍ਹਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਭੈਣ ਤੇ ਭਾਈ ਦਾ
ਉਮਰਾਂ ਤਾਈਂ ਬਖਸ਼ੀਂ ਰੱਬਾ ਪਿਆਰ ਅੰਮਾਂ ਦੀ ਜਾਈ ਦਾ
ਚੱਕੀ ਚਰਖਾ ਤੇ ਮਧਾਣੀ ਹਰ ਘਰ ਦਾ ਮਾਣ ਹੁੰਦੇ ਸੀ
ਹਰ ਔਰਤ ਦੇ ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਜਿੰਦ ਜਾਨ ਹੁੰਦੇ ਸੀ ਕਵੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਮਿਹਨਤ, ਹਿੰਮਤ ਤੇ ਲਗਨ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਤਰਸ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣੀ ਜਵਾਨੀ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਦਰਿਆ ਵਿਚ ਵਹਿੰਦੀ ਜਵਾਨੀ ਪ੍ਰਤੀ ਵੀ ਕਵੀ ਚਿੰਤਤ ਹੈ।
ਮੈਂ ਜਵਾਨੀ ਦੁਖਿਆਰੀ
ਦੁੱਖਾਂ ਮਾਰੀ ਦਰਦ ਸੁਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ
ਘਰ ਖਾਲੀ ਹੱਥ ਆਉਂਦਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਚਿਹਰਾ ਉੱਤਰ ਜਾਵੇ ਮਾਂ ਬਾਪ ਦਾ
ਐ ਖ਼ੁਦਾ ਕੋਈ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰ ਨਾ ਹੋਵੇ ਜੁਗਰਾਜ ਇਹੋ ਹੀ ਅਰਜ਼ ਗੁਜ਼ਾਰਦਾ।
ਰੁਮਾਂਟਿਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਖ਼ਤ, ਸੱਜਣਾ, ਹੰਝੂ ਪੁੱਛਦਾ ਰਿਹਾ, ਰੂਪ, ਦਸਤੂਰ ਮੁਹੱਬਤ ਦਾ, ਇਸ਼ਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਾਵਪੂਰਤ ਹਨ।
ਵਾਤਾਵਰਨ ਪ੍ਰਤੀ ਵੀ ਕਵੀ ਬਹੁਤ ਸੁਚੇਤ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਬਚਾਅ ਪ੍ਰਤੀ ਵੀ ਸੁਚੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਔਰਤ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਬਣਦੇ ਹੱਕ ਦੇਣ ਲਈ ਵੀ ਕਵੀ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਾਸਤੇ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਭਾਵੇਂ ਅੱਜ ਔਰਤ ਉੱਚੇ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਬਹਿ ਕੇ ਹੁਕਮ ਚਲਾਉਂਦੀ ਏ
ਪਰ ਅਜੇ ਵੀ ਔਰਤ ਹੋਣ ਦਾ ਸੰਤਾਪ ਹੰਢਾਉਂਦੀ ਏ
ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਰਲ ਤੇ ਸਧਾਰਨ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਲਿਖੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਸਮਾਜ ਦੇ ਕਈ ਰੰਗ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।

-ਪ੍ਰੋ. ਕੁਲਜੀਤ ਕੌਰ

12-05-2024

 ਕੁੱਲੀ ਵਾਲਾ ਬਾਬਾ
ਲੇਖਕ : ਬਹਾਦਰ ਸਿੰਘ ਗੋਸਲ (ਪ੍ਰਿੰ.)
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 125 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 32
ਸੰਪਰਕ : 98764-52023


ਬਾਲ ਪਾਠਕ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵੰਨਗੀ ਪ੍ਰਤੀ ਖ਼ਾਸ ਦਿਲਚਸਪੀ ਅਤੇ ਉਤਸੁਕਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵੱਡੀ ਤਾਦਾਦ ਵਿਚ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਦੁਆਰਾ ਬਾਲਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਪੁਆਉਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਿੰ. ਬਹਾਦਰ ਸਿੰਘ ਗੋਸਲ ਦੀ ਨਵੀਂ ਪੁਸਤਕ 'ਕੁੱਲੀ ਵਾਲਾ ਬਾਬਾ' ਮੰਜ਼ਰ-ਇ-ਆਮ 'ਤੇ ਆਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਕੁੱਲ 8 ਕਹਾਣੀਆਂ ਅੰਕਿਤ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਮਾਨਦਾਰੀ, ਲਾਲਚ, ਮੂਰਖਤਾ, ਭਲੇਮਾਣਸੀ, ਮੱਕਾਰੀ, ਚਲਾਕੀ, ਸਾਊਪੁਣਾ, ਮਿਹਨਤ, ਲਗਨ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਨਪਸੰਦੀ, ਝੂਠ-ਸੱਚ ਅਤੇ ਫਰਜ਼ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਆਦਿ ਵਰਗੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗੁਣ-ਔਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਰਕੇ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਦਾ ਪਯਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 'ਮਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਾ ਪਾਲਣ', 'ਬਜ਼ੁਰਗ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ' ਅਤੇ 'ਨਿਮਰਤਾ ਦਾ ਪਾਠ' ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਿੰਦੂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਨਿਮਰਤਾ-ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਵਰਗੇ ਗੁਣ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤਾਂ ਮੰਜ਼ਿਲ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਆਸਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਸੰਕਟਕਾਲੀਨ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਉੱਪਰ ਕਾਬੂ ਪਾ ਕੇ ਹਰਮਨਪਿਆਰਾ ਵਿਅਕਤੀ ਬਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। 'ਸ਼ੇਰ ਅਤੇ ਬਾਂਦਰ ਦੀ ਦੋਸਤੀ' ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਬਾਂਦਰ ਆਪਣੀ ਹਾਜ਼ਰ-ਦਿਮਾਗ਼ੀ ਨਾਲ ਸ਼ੇਰ ਤੋਂ ਜਾਨ ਬਚਾ ਕੇ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਹਿਜਤਾ ਅਤੇ ਚਤੁਰਾਈ ਨਾਲ ਬਿਪਤਾ ਦੀ ਘੜੀ ਵਿਚੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। 'ਕੁੱਲੀ ਵਾਲਾ ਬਾਬਾ' ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਪਿੰਡੋਂ ਬਾਹਰ ਰਹਿੰਦਾ ਬਜ਼ੁਰਗ ਬਾਬਾ ਆਉਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਮੁਸਾਫ਼ਰਾਂ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਜਲ ਵਰਤਾ ਕੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਕਾਰਜ ਕਰਦਿਆਂ ਜੀਵਨ ਸਫ਼ਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। 'ਬੇਜ਼ੁਬਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ' ਕਹਾਣੀ ਵਿਚਲਾ ਬਾਲ ਪਾਤਰ ਮਨਵੀਰ ਗਧਿਆਂ ਤੋਂ ਤਰਸਹੀਣਤਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਢੇਰੂ ਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਹ ਮਨਵੀਰ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਕੇ ਆਪਣੇ ਗਧਿਆਂ ਉਪਰ ਲੋੜੋਂ ਵੱਧ ਭਾਰ ਨਾ ਲੱਦਦਾ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਇਕ ਬੇਜ਼ੁਬਾਨ ਗਧੇ ਨੂੰ ਸੱਟ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। 'ਗਣਿਤ ਦਾ ਖੋਜੀ' ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਸਾਰਾਂਸ਼ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਗ਼ਰੀਬੀ ਜਾਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਕਾਰਨ ਲੁਕਵੀਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀ। ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਅਗਵਾਈ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਚਾਰ ਚੰਨ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। 'ਘਰ ਜਾਂ ਮਕਾਨ' ਕਹਾਣੀ' ਦੇ ਪਾਤਰ ਪ੍ਰਤਾਪ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਚਰਮਸੀਮਾ 'ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਰਿਵਾਰਕ ਜੀਆਂ ਵਲੋਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰਾਨਾ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਲੇਪਣ ਵਿਚ ਸਹਾਰਾ ਅਤੇ ਮਿਲਵਰਤਣ ਦੇਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸਮੁੱਚੀਆਂ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਬਾਲ-ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਸਦਾਚਾਰਕ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਫੁੱਲਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਚੰਗੇਰੇ ਨਾਗਰਿਕ ਬਣਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਲਾ ਪੱਖ ਤੋਂ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਢੁਕਵੇਂ ਹਨ। ਸਮੇਂ, ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਸਥਾਨ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਤਾਮੀਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਢੁਕਵੇਂ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸੱਜਿਤ ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਹਨ।


-ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ 'ਆਸ਼ਟ' (ਡਾ.)
ਮੋਬਾਈਲ : 98144-23703


ਗਹਿਰੀ ਚੁੱਪ
ਲੇਖਕ : ਸਤਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 72
ਸੰਪਰਕ : 0161-2413613


ਕਿਸੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਨਾਵਲ ਤੋਂ ਨਾਵਲੈਟ ਵੀ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਹੋਏ ਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਡਾ. ਬਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਹੁਰਾਂ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਕਿਤਾਬੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ। ਪਰ ਹੁਣ ਵੀ ਕਿਤੇ ਨਾ ਕਿਤਿਓਂ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਨਾਵਲੈਟ ਪੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਮਿਲ ਹੀ ਜਾਂਦੈ। ਹਥਲਾ ਨਾਵਲ ਵੀ ਇਕ ਨਾਵਲੈਟ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲੈਟ ਦੇ 14 ਨਿੱਕੇ-ਨਿੱਕੇ ਕਾਂਡ ਹਨ ਅਤੇ ਇਉਂ ਜਾਪਦੈ ਇਕ ਵੱਡੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਇਕ ਨਾਵਲੈਟ ਵਿਚ ਸਮੋਇਆ, ਪਰੋਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਕਿਸ਼ੋਰ ਅਵਸਥਾ, ਬੇਰੋਜ਼ਗਾਰੀ, ਨੌਕਰੀ ਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰੇਮ-ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲੈਟ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਰੌਚਕ ਹੈ ਤੇ ਆਮ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਤੁਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਨਿੱਕੇ-ਵੱਡੇ ਪਾਤਰ ਹਨ ਜੋ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਯਥਾਰਥ ਤੇ ਕਲਪਨਾ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਜਾਪਦੇ ਹਨ। ਪਾਤਰ--ਜਿੰਦ, ਗੁਰਬੀਰ, ਮਾਨ ਕੌਰ, ਬੀਰੋ--। ਨਾਵਲੈਟ ਦੇ ਛੇੇਵੇਂ ਕਾਂਡ ਦਾ ਇਕ ਰੁਮਾਟਿਕ ਡਾਇਲਾਗ--ਮੈਂ ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਹੀ ਆਂ ਸਰਦਾਰ, ਚਾਹੇ ਜਿੱਥੇ ਮਰਜ਼ੀ ਲੈ ਚੱਲ, ਮੈਂ ਕੋਈ ਸਵਾਲ ਥੋੜ੍ਹਾ ਕਰਨਾ ਵਾਂ। ਇਕ ਨਹੀਂ ਬਹੁਤ ਥਾਈਂ ਅਜਿਹੇ ਰੁਮਾਂਟਿਕ ਸੀਨ ਤੇ ਸੰਵਾਦ ਪੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਮਿਲਣਗੇ। ਇਉਂ ਜਾਪਦੈ ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਨਾਵਲ ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ-ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ ਕਾਲ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ? ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਵੀ ਹੈ ਲੇਖਕ ਦੀ ਲੇਖਣੀ ਤੇ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਰਵਾਨਗੀ ਹੈ ਤੇ ਪਾਠਕ ਇਸ ਨੂੰ ਕਾਹਲੀ ਕਾਹਲੀ ਪੜ੍ਹਦਾ ਤੁਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 72 ਸਫ਼ਿਆਂ ਦੇ ਨਾਵਲ ਦਾ ਮੁੱਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਵਲੋਂ 150 ਰੁਪਏ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਮੀਦ ਹੈ ਪਾਠਕ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਇਸ ਨਾਵਲੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਅਨੰਦ ਮਾਣੇਗਾ। ਨਾਵਲਕਾਰ ਸਤਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਅੱਗਿਓਂ ਹੋਰ ਬਿਹਤਰ ਨਾਵਲਾਂ ਦੀ ਆਸ ਰੱਖਣਾ ਕੁਥਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ।


-ਸੁਖਮਿੰਦਰ ਸੇਖੋਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 98145-07693


ਸਿੱਖੀ ਖਾਣ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ
ਲੇਖਕ : ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਾਗੀ ਟੂਸਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਗੋਰਕੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 231
ਸੰਪਰਕ : 95924-30738


ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਲੇਖਕ/ਕਵੀ ਵਜੋਂ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਪੰਜ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਧਾਰਮਿਕ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਲਿਖਣ ਲਈ ਅਨੇਕਾਂ ਕਵੀ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਆਪਣਾ ਕਲਮੀ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖਣ ਲਈ ਹਰ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਘਾਲਣਾ ਘਾਲਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨੀ ਕੋਈ ਸੁਖੈਨਾ ਕਾਰਜ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਗਤ ਦੀ ਅਥਾਹ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਮੱਦੇ-ਨਜ਼ਰ ਰੱਖ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 'ਬਾਗੀ' ਅਜਿਹਾ ਕਵੀ ਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਨੇਕਾਂ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਢਾਡੀਆਂ, ਕਵੀਸ਼ਰਾਂ ਨੇ ਗਾਇਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵੰਨਗੀਆਂ ਵਿਚ ਕੋਰੜਾ ਛੰਦ, ਦੋਤਾਰਾ, ਡੋਲੀ, ਕਮਾਣੀ, ਬੈਂਤ, ਕਬਿੱਤ, ਸਾਕਾ ਅਤੇ ਵਾਰਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਲਿਖੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸਰੋਤੇ ਤੇ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਕੀਲਣ ਦੀ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਹਰ ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਸਰਲਤਾ ਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ ਦੀ ਝਲਕ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਪ੍ਰਸੰਗ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ, ਸ਼ਹੀਦੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ, ਸ਼ਹੀਦੀ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ, ਸ਼ਹੀਦੀ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਸ਼ਹੀਦੀ ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ, ਸ਼ਹੀਦੀ ਭਾਈ ਹਕੀਕਤ ਰਾਏ, ਸ਼ਹੀਦੀ ਭਾਈ ਸ਼ਾਹਬਾਜ਼ ਸਿੰਘ, ਸੁਬੇਗ ਸਿੰਘ, ਸ਼ਹੀਦੀ ਬੀਬੀ ਸ਼ਰਨ ਕੌਰ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦ ਸਿੰਘਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਦੋ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਸੱਤ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ 'ਖ਼ਤਮ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕਰਦੀਆਂ ਆਈਆਂ', 'ਸੱਚ ਦਾ ਚਾਨਣ ਕਰ ਦੇ', 'ਬਣ ਗਈ ਨਹਿਰ', 'ਸਿੱਖੀ ਨੂੰ ਮੁਕਾਉਣ ਵਾਲੇ ਆਪ ਮੁੱਕ ਗਏ', 'ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ', 'ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ', 'ਤੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਮੁੱਢ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀਏ' ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਯੋਗ ਥਾਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਸਫ਼ਲ ਢਾਡੀ ਸੁਖਨਰੰਜਣ ਸਿੰਘ ਸੁੰਮਨ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਲੋਂ 'ਦੋ ਸ਼ਬਦ' ਸਿਰਲੇਖ ਅਧੀਨ ਲੇਖਨ ਸੰਬੰਧੀ ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਕਵਿਤਾ 'ਜੁਗਨੀ' ਦੀ ਵੰਨਗੀ :-
ਲੋਹਾਂ ਤੱਤੀਆਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਬਹਿੰਦੇ ਜੋ,
ਸੀਅ ਤੱਕ ਨਾ ਮੌਤ ਮੂੰਹੋਂ ਕਹਿੰਦੇ ਜੋ,
ਸੜ ਅੱਗ ਵਿਚ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਜੋ,
ਹੈ ਇਹ ਪਹਿਚਾਣ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ,
ਇਹ ਸਿੱਖੀ ਖਾਣ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਸੰਗ ਦੀ ਇਕ ਵੰਨਗੀ :
ਰੱਬ ਦਾ ਭਾਣਾ ਮਿੱਠਾ ਕਰਕੇ
ਜੋ ਜਗਿਆਸੂ ਮੰਨੇ,
ਉਹਦੀ ਬੇੜੀ ਡੁੱਬਦੀ ਲਾਉਂਦਾ ਆਪ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਬੰਨੇ।
ਹਰ ਥਾਂ ਆਣ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦਾ, ਵਿੰਗਾ ਹੋਵੇ ਵਾਲ ਨਾ,
ਜੋ ਕਰਨਾ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਨੇ, ਸਕਦਾ ਕੋਈ ਟਾਲ ਨਾ।
ਕਵਿਤਾ 'ਤੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਮੁੱਢ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀਏ' ਦੀ ਇਕ ਵੰਨਗੀ ਵੀ ਵਾਚਣਯੋਗ ਹੈ :
ਸੀਰ ਖੋਰਿਆਂ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਬਰਛਿਆਂ ਵਿਚ ਪਰੋਇਆ ਨੀ,
ਧਰਤੀ ਥਰ ਥਰ ਕੰਬਦੀ ਉੱਪਰੋਂ ਅੰਬਰ ਰੋਇਆ ਨੀ,
ਪਰ ਬੇਦਰਦੇ ਤੂੰ ਤਾਂ ਭੋਰਾ ਰਹਿਮ ਨਾ ਖਾਇਆ ਨੀ,
ਤੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਮੁੱਢ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀਏ ਵੈਰ ਕਮਾਇਆ ਨੀ।
ਲੇਖਕ ਵਲੋਂ ਰਚੀ ਗਈ ਹਰ ਕਵਿਤਾ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਭਰਪੂਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਨਿਕਟ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਵੀ ਲੇਖਕ ਵਲੋਂ ਅਜਿਹੇ ਯਤਨ ਜਾਰੀ ਰਹਿਣਗੇ, ਹਰ ਸੂਝਵਾਨ ਪਾਠਕ ਅਜਿਹੀ ਆਸ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।


-ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98143-24040
c c c


ਬਾਬਾ ਮੂਲ
(ਭਾਈ ਮੂਲ ਚੰਦ ਜੀ)
ਲੇਖਕ : ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਸੇਲਬਰਾਹ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਮਾਲਵਾ ਬੁੱਕ ਸੈਂਟਰ, ਰਾਮਪੁਰਾ ਫੂਲ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 128
ਸੰਪਰਕ : 98146-13178


ਸੰਨ 1588 ਈਸਵੀ ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਸੰਤੋਖਸਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਵਾ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਗੰਗਾ ਰਾਮ ਝਾਹਮਟ ਨੇ ਅਨਾਜ ਨਾਲ ਲੰਗਰ ਦੀ ਮਹਾਨ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਸੇਵਾ-ਭਾਵ ਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣਾ ਸਿਖ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਉਹ ਬਠਿੰਡਾ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਗੁਰਮਤਿ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਭਾਈ ਮੂਲ ਚੰਦ ਜੋ ਗੰਗਾ ਰਾਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਚੇਲਾ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਬਾਬਾ ਗੰਗਾ ਰਾਮ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਬਾਰੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਕਈ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਤੇ ਡੂੰਘੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਭਾਈ ਮੂਲ ਚੰਦ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਅਧੀਨ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਬਾਬਾ ਮੂਲਾ ਬਚਨਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ, ਭਾਈ ਮੂਲ ਚੰਦ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਿਛੋਕੜ, ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਫੂਲਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ, ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਕਰਾਮਾਤਾਂ, ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵਿਖੇ ਰੋਟੀ ਪਾਣੀ ਛਕਣਾ, ਮਿੱਤਰ ਸੈਨ ਦੀ ਹੈਂਕੜ ਮਿਟਾਉਣੀ, ਬਾਲਕ ਸੰਤੋਖ ਰਾਏ ਦਾ ਜਨਮ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਨਾਮ ਦੇ ਦਸਵੰਧ ਕਢਵਾਉਣੇ, ਰਾਣੀਆਂ ਵਿਖੇ ਮੀਂਹ ਦੀ ਮਿਹਰ ਕਰਨੀ, ਡੋਗਰੀ ਦੀ ਗੋਦ ਭਰਨੀ, ਬਾਬਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਉਲਝਣ ਦਾ ਹੱਲ ਕਰਨਾ, ਦੁੱਧ ਦੀ ਥੁੜ ਦੂਰ ਕਰਨੀ, ਆਸਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਣ ਲੱਗੀਆਂ, ਬੀਬੀ ਨੰਦ ਕਿਸ਼ੋਰੀ ਦੀ ਵਾਰਤਾ, ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬੈਕੁੰਠ ਯਾਤਰਾ, ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਬਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਵਰਣਨ, ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸਿੰਧੀ ਚੰਦ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿਚ ਵਰਨਣ, ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਚਿਰਾਗ, ਸ. ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਕਵੀਸ਼ਰ ਦੀ ਜੀਵਨੀ, ਸਹਾਇਕ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਆਦਿ। ਲੇਖਕ ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਸੇਲਬਰਾਹ ਨੇ ਜਿਸ ਲਗਨ ਤੇ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਤੇ ਵਧਾਈ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹੈ। ਉਮੀਦ ਹੈ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਭਾਈ ਮੂਲ ਚੰਦ ਜੀ ਬਾਰੇ ਬੜੀ ਰੌਚਕ ਤੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗੀ।


-ਕੰਵਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੂਰੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 93573-24241


ਚਿੜੀਆਂ
ਲੇਖਕ : ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 180 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 95
ਸੰਪਰਕ : sukhwinderamrit@gmail.com



ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕਿਸੇ ਰਸਮੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਦੀ ਮੁਥਾਜ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਵਾਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਆਤਮ-ਨਿਰੀਖਣ, ਆਤਮ-ਸੰਵਾਦ, ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਸਨਮਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਾਵਿ ਦਾ ਵਗਦਾ ਦਰਿਆ ਹੈ। ਇੰਜ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਦਾ ਵਜੂਦ ਹੀ ਕਵਿਤਾ ਨਾਲ ਲਬਰੇਜ਼ ਹੈ। ਕਵਿਤਾ ਹੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੀ ਕਵਿਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਕਾਵਿ-ਮੈਂ (ਪੋਇਟਿਕ ਆਈ), ਕਾਵਿ-ਤੂੰ (ਪੋਇਟਿਕ-ਯੂ) ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਿਧਰੇ ਚਿੜੀਆਂ ਨੂੰ, ਕਿਧਰੇ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ, ਕਿਧਰੇ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨੂੰ, ਕਿਧਰੇ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ, ਕਿਧਰੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ (ਮਾਂ, ਪੁੱਤ, ਧੀਆਂ, ਬਾਬਲ) ਨੂੰ। ਪਰ ਇਹ ਸਾਰੇ ਸੰਵਾਦ ਇਕ-ਪਾਸੜ ਹਨ। ਦੂਜੀ ਧਿਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਹਿਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਮਿਲਦਾ, ਪਰ ਘੱਟ। ਕਵਿ-ਮੈਂ ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰੀਤ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਸੰਤੁਸ਼ਟਤਾ ਅਤੇ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟਤਾ ਦਰਮਿਆਨ ਕੰਪਨ ਵਿਚ ਹੈ। ਪ੍ਰਕਿਰਿਤਕ ਮੈਟਾਫ਼ਰਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਤੱਤ (ਹਵਾ, ਪਾਣੀ, ਧਰਤੀ, ਅਕਾਸ਼, ਅੱਗ) ਸਾਰਥਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਸਾਰੀ ਕਵਿਤਾ ਬੰਧਨ-ਮੁਕਤ (ਬਲੈਂਕ ਵਰਸ) ਹੈ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਬੀਇੰਗ (ਹੋਂਦ), ਬਿਕਮਿੰਗ (ਹੋਣੀ) ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਵਿਚਾਰੇ ਜਾਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ 'ਕਾਵਿ-ਮੈਂ' ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਸਤਿਤਵ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਜੀ ਹੋਂਦ ਦੀਆਂ ਵਿਭਿੰਨ ਪਰਿਸਿਥਤੀਆਂ ਦੀ ਗਹਿਰੀ ਪਕੜ ਹੈ। ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਦਾ ਆਪ ਮੁਹਾਰਾ ਵਹਿਣ ਹੈ-ਹਥਲਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ। ਕਵਿਤਾ ਉਸ ਲਈ ਕੁਦਰਤੀ ਤੋਹਫ਼ਾ ਹੈ। ਉਹਦੇ ਬੋਲ, ਉਹਦੀ ਸਿਰਜਣ-ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਸਾਖੀ ਭਰਦੇ ਹਨ। ਰਤਾ ਵੇਖੋ :
ਤੇ ਇਕ ਦਿਨ /ਇਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਮੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਵਾਪਰ ਗਏ
ਮੈਨੂੰ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਏ / ਮੈਂ ਪਹਾੜੋਂ ਉਤਰੀ ਨਦੀ ਵਾਂਗ
ਸਫ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਵਹਿਣ ਲੱਗੀ। ਪੰ. 39
ਉਸ ਦੇ ਕਾਵਿ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਕਾਵਿ-ਪੈਰਾਡਾਇਮ ਮੁਹੱਬਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਹ ਸੰਜੋਗ/ਵਿਜੋਗ ਤੋਂ ਵੈਰਾਗ ਤੱਕ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਮਹਿਲਾ (ਫੀਮੇਲ), ਨਾਰੀਤਵ (ਫੈਮੀਲਿਟੀ) ਅਤੇ ਨਾਰੀਵਾਦ (ਫੈਮੀਨਿਜ਼ਮ) ਤਿੰਨਾਂ ਸਟੇਜਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ 'ਤੇ ਪੂਰੀ ਉਤਰਦੀ ਹੈ। ਕਿਧਰੇ-ਕਿਧਰੇ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਔਰਤ ਨਾਲ ਵਿਤਕਰੇ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦੀ ਵਿਦਰੋਹੀ ਸੁਰ ਵੀ ਅਪਣਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਵਿਤਾ 'ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ' ਇਸ ਦੀ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ :
ਇਹ ਤਾਂ ਸੱਤ ਨਰਕਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿਚ ਤਪ ਕੇ ਵੀ
ਰਾਂਝੇ ਨੂੰ ਵੀਰ / ਅਤੇ ਹੀਰ ਨੂੰ ਭੈਣ ਕਹਿਣ ਦੇ /
ਕਾਬਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ। ਪੰ. 88
ਸੰਖੇਪ ਇਹ ਕਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਤ ਚੇਤਨਾ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬਤ ਚੇਤਨਾ ਤੱਕ ਅੱਪੜ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।


-ਡਾ. ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
ਈ-ਮੇਲ : vatish.dharamchand@gmail.com


ਗਿਆਨੀ ਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ

(ਸਾਹਿਤ ਇਤਿਹਾਸ-ਮੂਲਕ ਅਧਿਐਨ)
ਲੇਖਿਕਾ : ਡਾ. ਵਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਭਾਟੀਆ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਰਵੀ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਮੁੱਲ : 400 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 216
ਸੰਪਰਕ : 96466-68524


'ਗਿਆਨੀ ਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ' (ਸਾਹਿਤ ਇਤਿਹਾਸ-ਮੂਲਕ ਅਧਿਐਨ) ਡਾ. ਵਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਭਾਟੀਆ ਦੀ ਖੋਜ ਭਰਪੂਰ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿਚ ਜਨਮੇ ਗਿਆਨੀ ਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ, ਮੁੱਲਵਾਨ, ਗੌਲਣਯੋਗ ਅਤੇ ਸਲਾਹੁਣਯੋਗ ਕਾਰਜਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਸਥਾਰਪੂਰਵਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਗਿਆਨੀ ਜੀ ਇਕ ਸਫ਼ਲ ਅਧਿਆਪਕ, ਕਲਮ ਦੇ ਧਨੀ, ਕਵੀ ਅਤੇ ਵਾਰਤਾਕਾਰ, ਗੋਸ਼ਟੀ ਕਲਾ ਦੇ ਮਾਹਿਰ, ਸੁਘੜ ਸੰਪਾਦਕ, ਸੁਲਝੇ ਹੋਏ ਪੱਤਰਕਾਰ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਕਤਾ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਧਾਰਨਾ ਦੇ ਪੱਖੀ, ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਵਰਤਾਰੇ ਦੇ ਸਖ਼ਤ ਵਿਰੋਧੀ, ਵਿੱਦਿਆ ਪ੍ਰੇਮੀ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ, ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਵਿਚਾਰਵਾਨ, ਕੌਮੀ ਉੱਨਤੀ ਦੇ ਆਸ਼ਕ, ਬੜੀ ਨਿਆਰੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਮਾਹਿਰ, ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ, ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਹਮਾਇਤੀ, ਸਿੰਘ ਸਭਾਈ ਵਿਆਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਮੋਢੀ, ਆਪਣਾ ਪੂਰਾ ਜੀਵਨ ਇਕ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਭਾਵਨਾ ਤਹਿਤ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੇ ਲੇਖੇ ਲਾਉਣ ਵਾਲ਼ੇ, ਪੰਜਾਬ, ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਦੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਮੁੱਦਈ ਸਨ।
ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇਸ ਖੋਜ ਭਰਪੂਰ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਕੁੱਲ ਸੱਤ ਅਧਿਆਇਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ, ਸਾਹਿਤਕ, ਵਿੱਦਿਅਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਿਛੋਕੜ ਸੰਬੰਧੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਿਆਂ ਇਹ ਤੱਤ ਕੱਢਿਆ ਹੈ ਕਿ ਗਿਆਨੀ ਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਪ੍ਰੋ. ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਦਕਾ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਏ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਇਸ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰ ਦੇ ਕਾਰਜ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਦੂਜੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ ਗਿਆਨੀ ਜੀ ਵਲੋਂ ਇਕ ਪੱਛੜੇ ਪੇਂਡੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਅਨੇਕਾਂ ਘਾਟਾਂ, ਅਣਹੋਂਦਾਂ, ਸੀਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਲੰਘ ਕੇ ਆਪਣੀ ਅਦਭੁੱਤ ਯੋਗਤਾ ਦਾ ਸਿੱਕਾ ਮਨਵਾਉਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਤੀਜੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ ਗਿਆਨੀ ਜੀ ਵਲੋਂ ਗੁਲਾਬਦਾਸੀ ਸੰਪਰਦਾਇ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਅਬਲਾ ਨਿੰਦ, ਮਨਸੰਬੋਧਕ ਗ੍ਰੰਥ, ਕਿੱਸਾ ਸ਼ੀਰੀ ਫਰਹਾਦ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ। ਚੌਥੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ ਗਿਆਨੀ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਧਾਰਮਿਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਜਨਮ ਸਾਖੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ, ਜੀਵਨ ਕਥਾ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਸੰਬੰਧੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪੰਜਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ ਨਕਲੀ ਸਿੱਖ ਪ੍ਰਬੋਧ, ਮੇਰਾ ਤੇ ਸਾਧੂ ਦਯਾ ਨੰਦ ਜੀ ਦਾ ਸੰਵਾਦ, ਦੰਭ ਵਿਦਾਰਨ, ਨੀਤੀ ਵਿਚਾਰ, ਨੀਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਨੀਤੀ ਗੁਲਦਸਤਾ ਆਦਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ-ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਛੇਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ ਗਿਆਨੀ ਜੀ ਦੀ ਵਾਰਤਕ ਦੀ ਸਰਲ, ਸਪੱਸ਼ਟ, ਸੰਜਮਤਾ ਦੀ ਧਾਰਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸੱਤਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ਵਿਚ ਗਿਆਨੀ ਜੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਲਈ ਕੀਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਾਰਜਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਸਥਾਰਪੂਰਵਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਸੱਚ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਥਾਨ ਮੋਢੀਆਂ ਵਾਲ਼ਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਛਪਦੇ 'ਖ਼ਾਲਸਾ' ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿਖੇ ਅਣਗਿਣਤ ਲੇਖ, ਵਾਰਤਾਵਾਂ, ਪ੍ਰਸੰਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿਚ ਘਾਲੀ ਘਾਲਣਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸੱਚ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਗਿਆਨੀ ਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸਿਧਾਂਤਾਂ, ਅਸੂਲਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਸਰਬ-ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਅਤੇ ਸਰਬੱਤ ਦੇ ਭਲੇ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸੰਕਲਪਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਠੇਠ, ਸਰਲ ਅਤੇ ਸੌਖੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਜਨ ਸਧਾਰਨ ਵਿਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਵਹਿਮਾਂ-ਭਰਮਾਂ, ਊਚ-ਨੀਚ, ਹੋਰ ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈਆਂ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹੋਂ ਪੁੱਟ ਸੁੱਟਣਾ ਹੀ ਸੀ। ਜਿਸ ਵਿਚ ਗਿਆਨੀ ਜੀ ਬਹੁਤ ਹੱਦ ਤੱਕ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਏ।
ਅੰਤ ਵਿਚ ਮੈਂ ਇਸ ਖੋਜ ਭਰਪੂਰ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਲੇਖਿਕਾ ਡਾ. ਵਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਭਾਟੀਆ ਨੂੰ ਮੁਬਾਰਕਬਾਦ ਦਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਸਿੱਖੀ ਸੰਕਲਪਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਭਰਪੂਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਾਠਕਾਂ ਅਤੇ ਜਗਿਆਸੂਆਂ ਨੂੰ 'ਗਿਆਨੀ ਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ ਸਾਹਿਤ ਇਤਿਹਾਸ-ਮੂਲਕ ਅਧਿਐਨ' ਖੋਜ ਭਰਪੂਰ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।


-ਡਾ. ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਸਕਰੌਦੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 84276-85020


ਆਈਸ਼ਾ ਕਰੋ
ਲੇਖਕ : ਸੁਰਿੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਆਜ਼ਾਦ ਬੁੱਕ ਡਿਪੂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 102
ਸੰਪਰਕ : 93562-92513


'ਆਈਸ਼ਾ ਕਰੋ' ਸੁਰਿੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਦਾ ਨਵਾਂ ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਦੀਆਂ 17 ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ 'ਆਈਸ਼ਾ ਕਰੋ' ਪਾਠਕ ਦਾ ਧਿਆਨ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਆਪਣੀ ਰੌਚਿਕਤਾ ਕਰਕੇ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਇਕ ਸਰਕਾਰੀ ਅਫ਼ਸਰ ਭਾਵ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਹੈ ਜੋ ਫਾਇਰ ਪਲੇਸ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਮਾਤਹਿਤ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਨੂੰ ਹਦਾਇਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਖ਼ਾਸੀਅਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾ ਅਜੀਤ ਕੌਰ ਆਪਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਸਰਕਾਰੀ ਤੰਤਰ ਅਤੇ ਅਮਲੇ ਫੈਲੇ ਦੀਆਂ ਮਨਮਾਨੀਆਂ ਅਤੇ ਅਫ਼ਸਰੀ ਰੋਬ੍ਹ ਦਾਬ ਤੋਂ ਉਛਾੜ ਲਾਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸੁਰਿੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਵੀ ਆਪਣੀ ਬਾਰੀਕਬੀਨੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਸਰਕਾਰੀ ਤੰਤਰ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵਿਅੰਗਾਤਮਿਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। 'ਇੰਝ ਤਾਂ ਭੁੱਖੇ ਮਰ ਜਾਂਗੇ', 'ਪਰਸ਼ਾਦ ਵੀ ਕਰਾ ਦਿੱਤਾ ਸਰ', 'ਆਈਸ਼ਾ ਕਰੋ', 'ਵਿਦਾਇਗੀ ਖਾਣਾ' ਆਦਿ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਰਕਾਰੀ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਪਰਦਾ ਲਾਹੁੰਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਵੱਡਿਆਂ ਨਾਲ ਪੰਗਾ ਨਹੀਂ ਲਈਦਾ' ਕਹਾਣੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੱਗੀ ਅੱਗ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਦੇ ਘਰ ਬਸੰਤਰ ਵਾਲੀ ਕਹਾਵਤ ਨੂੰ ਹੂ-ਬਹੂ ਸੱਚ ਕਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਘੁੱਦੀ ਕਹਾਣੀ 1947 ਦੀ ਦੇਸ਼ ਵੰਡ ਦੇ ਦੁਖਾਂਤ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। 'ਇਹ ਵੀ ਦਸਵੰਧ' ਇਕ ਵੱਖਰੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। 'ਪਿਆਰਾ ਮਰ ਗਿਆ' ਕਹਾਣੀ ਵੀ ਸਮਾਜਿਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਵਿਅੰਗਾਤਮਿਕ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। 'ਲੱਡੂ' ਕਹਾਣੀ ਇਕ ਵੱਖਰੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਲਿਖੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜੋ ਦੋਸਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਪਕੜਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮੁੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਨਿੱਕੇ-ਨਿੱਕੇ ਅਤੇ ਨਿੱਤਾਪ੍ਰਤੀ ਦਰਪੇਸ਼ ਆਉਂਦੇ ਮਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦੇ ਰੂ-ਬਰੂ ਕਰਦੇ ਹਨ।


-ਡਾ. ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98141-68611


ਹਰਫ਼ਾਂ ਦੇ ਹਰਕਾਰੇ
ਕਵੀ : ਹਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੋਹਾਰਵਾਲਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 220 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 114
ਸੰਪਰਕ : 98768-73735


ਹਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੋਹਾਰਵਾਲਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗ਼ਜ਼ਲਗਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਵਿ-ਚਿੱਤਰ ਪੁਸਤਕ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ 8 ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾ ਕਰਵਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਪੂਰਵ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ : ਇਕ ਲੱਖ ਲਾਵਾਂ (ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ) 2006, ਜਦ ਜ਼ਖ਼ਮ ਦਵਾਤ ਬਣੇ (ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) 2012, ਪੀੜਾਂ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ (ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) 2012, ਕਿਰਨਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ (ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) 2018, ਮਾਲੀ ਮਿਲੇ ਮਕਾਰ (ਦੋਹੇ) 2019, ਜਾਗਰਤ ਪਿੰਡ ਕੋਹਾਰਵਾਲਾ (ਜਾਣਕਾਰੀ) 2019, ਮੈਲੇ ਮੰਜ਼ਰ (ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) 2023. ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸਪੂਤ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ 50 ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕਾਵਿ-ਚਿੱਤਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕੋਹਾਰਵਾਲਾ ਨੇ ਕਾਵਿ-ਚਿੱਤਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਪੁਰਾਣੇ ਪ੍ਰੌੜ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਵੀ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਤਾਰੀਖ ਅਨੁਸਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਸ੍ਰੀ ਰਾਮ ਅਰਸ਼ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਸਿਰਜਿਆ ਹੈ ਜੋ ਕਿ 1936 ਈਸਵੀ ਵਿਚ ਜਨਮਿਆ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਦੀਪਕ ਧਲੇਵਾਂ ਜਨਮ 1985 ਦਾ ਕਾਵਿ-ਚਿੱਤਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਇਰ ਨੇ 50 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਹੀ ਵਕਫ਼ਾ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ 50 ਹੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਖੂਬੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਦੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਵਧੀਆ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਵੀ ਜੋੜੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ :
ਪ੍ਰਬੁੱਧ ਸ਼ਾਇਰ ਸਿਰੀ ਰਾਮ ਅਰਸ਼, ਤੇਜ ਤਰਾਰ ਵਕਤਾ ਡਾ. ਤੇਜਵੰਤ ਮਾਨ, ਉਸਤਾਦ ਸ਼ਾਇਰ ਸੁਲੱਖਣ ਸਰਹੱਦੀ, ਫੱਕਰ ਸ਼ਾਇਰ ਜਗੀਰ ਸੱਧਰ, ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਲੇਖਿਕਾ ਡਾ. ਗੁਰਚਰਨ ਕੌਰ ਕੋਚਰ, ਸ਼ਾਇਰ ਪਿਉ ਦੀ ਧੀ ਡਾ. ਸਿਮਰਤ ਸੁਮੈਰਾ, ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਮੋਹੀ, ਸਰਸਵਤੀ ਦਾ ਜਾਇਆ ਡਾ. ਦਵਿੰਦਰ ਸੈਫ਼ੀ ਆਦਿ।
50 ਦੇ 50 ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਚਿੱਤਰ ਪ੍ਰਸੰਸਾਮਈ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿਚ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੋਹਾਰਵਾਲਾ ਨੇ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਵਿਚਰਨ ਸਥਾਨ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਜਿਵੇਂ : ਸਿਰੀ ਰਾਮ ਅਰਸ਼ ਬਾਰੇ :
ਸ਼ਹਿਰ ਮੁਹਾਲੀ ਵਿਚ ਹੈ ਉਸ ਦੀ ਪੱਕੀ ਠਹਿਰ,
ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਹੈ ਉਮਰ ਦਾ ਵਧੀਆ ਅੰਤਿਮ ਪਹਿਰ।
ਦੋ ਬੇਟੇ ਦੋ ਬੇਟੀਆਂ ਪਤਨੀ ਹੈ ਹਰਬੰਸ,
ਹਰਨਾਮ ਤੇ ਠਾਕਰ ਦਾਸ ਦੀ ਓਸ ਵਧਾਈ ਅੰਸ਼
ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ :
ਜਿਸ ਸਾਥੀ ਗੁਰਦੇਵ ਦੇ ਗੁਣ ਮੈਂ ਕਰਾਂ ਬਿਆਨ,
ਸਦਾ ਰਿਹਾ ਉਹ ਛਿੜਕਦਾ ਕਿਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਾਨ
ਖੂਬ ਨਿਭੀ ਹੈ ਓਸ ਦੀ ਰਕਸ਼ਾ ਦੇਵੀ ਨਾਲ,
ਯਾ ਰੱਬ ਜੋੜੀ ਦਾ ਕਦੇ ਕਰੀਂ ਨਾ ਵਿੰਗਾ ਵਾਲ।
ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਗੁਲਦਸਤਾ ਡਾ. ਐੱਸ. ਤਰਸੇਮ
ਲਿਖਦੈ ਕਥਾ ਕਹਾਣੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦਾ ਉਸਤਾਦ,
ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਜ਼ਰਖੇਜ਼ ਵਿਚ ਹਰ ਇਕ ਸਿਨਫ਼ ਆਬਾਦ।
ਨਿਰਾਲਾ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਡਾ. ਜੋਗਿੰਦਰ ਨਿਰਾਲਾ :
ਨਾਮ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹੈ-ਕਹਿਣ ਨਿਰਾਲਾ ਯਾਰ,
ਹੈ ਬਰਨਾਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਉਸ ਦਾ ਘਰ ਪਰਿਵਾਰ।
ਉਸਤਾਦ ਸ਼ਾਇਰ ਸੁਲੱਖਣ ਸਰਹੱਦੀ :
ਨਾਮ ਸੁਲੱਖਣ ਸਿੰਘ ਹੈ ਸਰਹੱਦੀ ਉਪਨਾਮ
ਜੰਮਣ ਭੋਇੰ ਓਸ ਦੀ ਹੈ ਕੋਹਾੜ ਗਰਾਮ।
ਸੋਹਣ ਸਿਹੁੰ ਨਾਂ ਬਾਪ ਦਾ ਮਾਂ ਗੁਰਮੇਜ ਕੌਰ...
ਉਹ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ ਦੋਹਿਆਂ ਦਾ ਸੁਲਤਾਨ
ਉਸ ਦੀ ਝੋਲੀ ਵਿਚ ਨੇ ਸੌ ਵੱਡੇ ਸਨਮਾਨ
ਨਿਵੇਕਲਾ ਸ਼ਾਇਰ ਦੀਪਕ ਧਲੇਵਾਂ
ਪਿੰਡ ਧਲੇਵਾਂ ਓਸ ਦਾ ਹੈ ਬੁਢਲਾਡੇ ਕੋਲ
ਮਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਸਵਿਤਰੀ ਧਰਮਪਾਲ ਹੈ ਬਾਪ...
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੋਹਾਰਵਾਲਾ ਨੇ 50 ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਬਹਿਰ ਦੋਹਰਿਆਂ ਵਿਚ ਪੂਰੇ ਵੇਰਵੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਨਿਵੇਕਲਾ ਕਾਰਜ ਸਿਰੇ ਚਾੜ੍ਹਿਆ ਹੈ। ਖੂਬੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਲੇਖਕ ਦਾ ਉਸ ਨੇ ਮੋਬਾਈਲ ਨੰਬਰ ਅਤੇ ਜਨਮ ਤਾਰੀਖ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਇਕ ਸਲਾਹੁਣਯੋਗ ਕਾਵਿ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈਤੇ ਕਵੀਆਂ ਵਾਸਤੇ ਸਨਮਾਨ ਪੱਤਰ।


-ਸੁਲੱਖਣ ਸਰਹੱਦੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 94174-84337


ਕਾਸ਼
ਲੇਖਕ : ਮਿਹਰਵਾਨ ਸਿੰਘ ਜੋਸ਼ਨ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਗੁਰਮੇਹਰ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 88
ਸੰਪਰਕ : 99149-50884


ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਲੇਖਕ ਮਿਹਰਵਾਨ ਸਿੰਘ ਜੋਸ਼ਨ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਮਿਹਰਵਾਨ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹੂਕ ਹੈ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਲ-ਪਲ ਸੁਚੇਤ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਲਮ ਬਸ ਆਪ ਮੁਹਾਰੇ ਹੀ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਬੇਤੁਕੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਹੇਜ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕੇਵਲ ਢੁਕਵੇਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇਕ ਚੰਗੇ ਲੇਖਕ ਦਾ ਗੁਣ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। 'ਕਾਸ਼' ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਅਰਥ ਹੈ ਜੋ ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਬਸ ਕਾਸ਼ ਹੀ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਨਾਂਅ 'ਕਾਸ਼' ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢੁਕਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦੀ ਅੱਖ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਰਖੂ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਕੈਮਰੇ ਦੀ ਅੱਖ ਉਥੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਕਿ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪੁੱਜਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੈਮਰਾ ਬਿਨਾਂ ਬੋਲੇ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਬਹੁਤੀ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੀ ਅੱਖ ਤੇ ਕੰਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਰੱਖੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ ਹਰ ਗੱਲ ਨੂੰ ਭਾਂਪ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਜਾਮਾ ਪਹਿਨਾ ਦੇਣ ਵਿਚ ਵੀ ਦੇਰ ਨਹੀਂ ਲਗਾਉਂਦਾ। ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਅਨੇਕਾਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ ਹੈ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਦਵਤਾ ਨੂੰ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਹੋਰ ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀ ਵੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਸਮਾਜ ਦੇ ਹਰ ਵਰਗ ਪ੍ਰਤੀ ਚਿੰਤਤ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮੋਹ ਵੀ ਵਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਬੇਧੜਕ ਹੋ ਕੇ ਕਹਿ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਸ ਇਹੀ ਖ਼ੂਬੀ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਏਗੀ। ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਅਤੇ ਅਗਲੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵੀ ਨਿਖਾਰ ਆਵੇਗਾ। ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਘਾਟਾ ਵਾਧਾ ਮਹਿਸੂਸ ਜ਼ਰੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਫਿਕ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਵੈਸੇ ਤਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹੀ ਵਧੀਆ ਹਨ ਪ੍ਰੰਤੂ ਵੀ ਮਾਂ, ਕੰਜਕਾਂ, ਬੇਟੀ, ਸਿਰ ਮੱੱਥੇ, ਫੁੱਟਪਾਥ, ਰੱਬ ਬਣ ਕੇ, ਉਮੀਦ ਹੈ, ਪਰਾਇਆ ਨਾ ਕਰ, ਦਰਦ, ਰਿਸ਼ਤੇ, ਪਾਕਿ ਰੂਹ, ਮਦਰ ਡੇਅ, ਬਚਪਨ ਆਦਿ ਦਿਲ ਖਿੱਚਵੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾਂਅ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ :-
'ਜਿਥੋਂ ਤੀਕ ਭਜਾਉਣਾ ਐ
ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਭਜਾ ਲੈ ਸਾਨੂੰ।
ਆਪਣੇ ਹੌਸਲਿਆਂ 'ਚ,
ਉੱਚੀ ਉਡਾਣ ਰੱਖਦੇ ਹਾਂ।'


-ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ (ਮੀਰਹੇੜੀ)
ਮੋਬਾਈਲ : 092105-88990


ਬੇਤਰਤੀਬੀਆਂ
ਲੇਖਕ : ਜਗਵਿੰਦਰ ਜੋਧਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 80
ਸੰਪਰਕ : 94654-64502


ਜਗਵਿੰਦਰ ਜੋਧਾ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ ਅਤੇ ਸਮਰੱਥ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ 'ਬੇਤਰਤੀਬੀਆਂ' ਨੂੰ ਗਹੁ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰੀ ਉੱਪਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੁਰਾਣੇ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਦਾ ਪਰਛਾਵਾਂ ਨਹੀਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਹ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਇਸ ਪੱਖੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਦਾ ਹੁਨਰ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੌਲਿਕ ਹੈ। ਅਜੋਕੇ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਵਰਤਾਰੇ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਦਸ਼ਾ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਵੀ ਬੜੀ ਸੂਖਮ ਹੈ:
ਗੁਜ਼ਾਰੀ ਉਮਰ ਏਸੇ ਕਸ਼ਮਕਸ਼ ਵਿਚ
ਰਹਾਂ ਏਧਰ ਕਿ ਪਰਲੇ ਪਾਰ ਜਾਵਾਂ
ਇਕੱਲਾ ਦੌੜਦਾਂ ਹਰ ਦੌੜ ਫਿਰ ਵੀ
ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਹੀ ਹਾਰ ਜਾਵਾਂ
ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖਾਂਤ ਇਹੋ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨਾਲ ਇੱਕਸੁਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਕਦੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਸਤਾਉਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਦੇ ਉਹ ਬੀਤੇ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚੇਤੇ ਕਰ ਕਰ ਕੇ ਝੂਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਬਿੰਦੂ 'ਤੇ ਉਹ ਇੱਕਜੁਟ ਹੁੰਦਾ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਉਸ ਦਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰ ਸਮੇਂ ਬਿਖਰਿਆ ਰਹਿਣਾ ਹੀ ਅਸਲ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨਾਲ ਅਸਹਿਮਤ ਰਹਿਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:
ਆਖ਼ਰੀ ਮੰਜ਼ਿਲ 'ਤੇ
ਪਹੁੰਚਣ ਬਾਅਦ ਵੀ ਮੇਰਾ ਵਜੂਦ
ਥੋੜ੍ਹਾ-ਥੋੜ੍ਹਾ ਰਸਤਿਆਂ ਵਿਚ
ਬਿਖਰਿਆ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ
ਜਗਵਿੰਦਰ ਜੋਧਾ ਦੀ ਕਲਮ ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਡੇਢ ਦਰਜਨ ਦੇ ਕਰੀਬ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤਕ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿਚ ਬੇਹੱਦ ਸਲਾਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਬਹਿਰ-ਵਜ਼ਨ ਦਾ ਮਸਲਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਜ਼ਾਬਤੇ ਵਰਗੀ ਸ਼ੈਅ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਤਰਤੀਬ ਵਿਚ ਕਰਨ ਦੀ ਗੁੰਜ਼ਾਇਸ਼ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਸਿਧਾਂਤ, ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ, ਇਤਿਹਾਸ, ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਪਰੰਪਰਾ ਸੰਬੰਧੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਬੜੀ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਸੁਹਿਰਦ ਉਪਰਾਲਾ ਬੇਹੱਦ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਤੇ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ।


-ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 98146-28027


ਪਰਵੀਨ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਗੁਰਬੀਰ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 180 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 116
ਸੰਪਰਕ : 98780-34447


'ਪਰਵੀਨ' ਨਾਵਲ ਡਾ. ਗੁਰਬੀਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਥਲਾ ਨਾਵਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਮੈਂ ਪੰਜਾਬ ਬੋਲਦਾ ਹਾਂ' ਅਤੇ ਇਕ ਨਾਵਲ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਝੋਲੀ ਵਿਚ ਪਾਏ ਹਨ। ਹਥਲੇ ਨਾਵਲ ਨੂੰ 26 ਕਾਂਡਾਂ ਵਿਚ ਤਕਸੀਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸਮਾਜ ਵਿਚਲੇ ਅਜੋਕੇ ਯਥਾਰਥ ਨੂੰ ਬਾਖੂਬੀ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਸ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਦਾਜ ਲੋਭੀ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੋਹਲੂ ਦੇ ਬੈਲ ਵਾਂਗ ਨਪੀੜੀ ਜਾ ਰਹੀ ਔਰਤ ਦੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਮੁੱਚਾ ਨਾਵਲ ਹੀ ਇਕ ਔਰਤ ਦੀ ਸੰਘਰਸ਼ਮਈ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਦੁੱਖਾਂ ਸੰਤਾਪਾਂ ਦੀ ਗਾਥਾ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਧੀਆਂ ਮਾਂ-ਪਿਓ ਨੂੰ ਕਿੰਨੀਆਂ ਪਿਆਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਹੀ ਤਾਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ 'ਧੀਆਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਢਾਡੇ, ਇਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਉੱਠ ਕੇ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੀਆਂ'। ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਕੁਝ ਹੀ ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚਲਾ ਸੱਚ ਹੋ ਨਿੱਬੜਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਕੋਝੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਕ ਭੈਣ ਤਾਂ ਵਿਚਾਰੀ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰ ਹੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਦੂਜੀ ਭੈਣ ਪਰਵੀਨ ਦੇ ਪਤੀ ਜਗਜੀਵਨ ਨੂੰ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਲਤ ਲੱਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਵੀਨ ਨਾਲ ਵੀ ਧੋਖਾ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਲਵਲੀਨ ਦਾ ਪਤੀ ਪਾਲੀ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁੱਟ-ਕੁੱਟ ਕੇ ਹੀ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਮੁੱਚਾ ਨਾਵਲ ਪਰਵੀਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੁਆਲੇ ਹੀ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਪਰਵੀਨ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੋਂ ਅੱਕ ਕੇ ਕਿਸੇ ਸਾਧ ਦੇ ਡੇਰੇ 'ਤੇ ਵੀ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਫਿਰ ਜੁਆਕ ਸਿਆਣੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਡੇਰੇ ਵਾਲੇ ਸਾਧ ਦੇ ਅਯਾਸ਼ੀ ਭਰੇ ਵਤੀਰੇ ਨੂੰ ਭਾਂਪ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਪੱਲਾ ਛੁਡਾ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਜਗਜੀਵਨ ਨੂੰ ਨਸ਼ਾ ਛਡਾਊ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਕਰਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਕੈਨੇਡਾ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਹੀ ਪਰਵੀਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਕੁਝ ਸੁਖਾਂਤਕ ਪਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਨਾਵਲ ਇਕਦਮ ਹੀ ਦੁਖਾਂਤ ਵਿਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਜਗਜੀਵਨ ਦਾ ਦੋਸਤ ਰੌਕੀ ਪਰਵੀਨ ਦੀ ਬੇਟੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜਬਰਜਨਾਹ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵਿਚਾਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਰੋਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਤ੍ਰਾਸਦਿਕ ਘਟਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਸ ਪੂਰੇ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਹੀ ਔਰਤ ਦੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਅਤੇ ਗਾਥਾ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸਿਰਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਪੜ੍ਹਣਯੋਗ ਹੈ। ਨਾਵਲਕਾਰ ਨੂੰ ਮੁਬਾਰਕਬਾਦ।


-ਡਾ. ਗੁਰਬਿੰਦਰ ਕੌਰ ਬਰਾੜ
ਮੋਬਾਈਲ : 098553-95161


ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਕਥਾ-ਕਹਾਣੀਆਂ
ਲੇਖਕ : ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ (ਸਵ:)
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਵੇਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 225 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 152
ਸੰਪਰਕ : 0181-2210996


ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਲੇਖਕ ਸਵ: ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ ਦੀ ਅਖ਼ੀਰਲੀ ਲਿਖਤ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਜੀਵਨੀਆਂ ਆਧਾਰਿਤ ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਾਢਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਠਕ ਵਰਗ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਰੋਤ ਹੈ।
ਲੇਖਕ ਨੇ ਪੂਰੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ 123 ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁਹਜਮਈ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਇਕੋ ਵਿਗਿਆਨੀ ਦੀ ਇਕੋ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਤਿੰਨ-ਚਾਰ ਵਾਰ ਦੁਹਰਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੂਨਾਨੀ ਲੇਖਕ ਥੇਲਜ਼ ਤਾਰੇ ਦੇਖਣ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸ਼ੌਕੀਨ ਸੀ, ਉਹ ਤਾਰੇ ਦੇਖਦਾ-ਦੇਖਦਾ ਖ਼ੂਹ 'ਚ ਹੀ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਪੰਨਾ 24 'ਤੇ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਪੰਨਾ 28 'ਤੇ ਵੀ ਹੈ ਇਕ ਹੋਰ ਜਗ੍ਹਾ ਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਈ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਥੇ ਕੁਝ ਕੁ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਦਿਲਚਸਪ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਨਾ 9 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਜਗਦੀਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਨੇ ਇਹ ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿ ਜ਼ਹਿਰ ਦਾ ਪੌਦਿਆਂ 'ਤੇ ਕੀ ਅਸਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਪੌਦੇ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਦਾ ਟੀਕਾ ਲਾਇਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਹੋਇਆ ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਟੀਕਾ ਲਾਇਆ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਕੁਝ ਨਾ ਹੋਇਆ। ਦਰਅਸਲ ਟੀਕਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਵਾਈ ਦਾ ਸੀ। ਜ਼ਹਿਰ ਦਾ ਟੀਕਾ ਲਾਇਆ ਤਾਂ ਉਹ ਮੁਰਝਾ ਗਿਆ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਗ੍ਰਾਹਮ ਬੈੱਲ ਨੇ ਟੈਲੀਫੋਨ ਦੀ ਕਾਢ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਤੇ ਪਤਨੀ ਲਈ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸੁਣ ਨਹੀਂ ਸਨ ਸਕਦੀਆਂ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨੀ ਭਾਰਤ ਰਤਨ ਚਿੰਤਾਮਣੀ ਨਾਗੇਸ਼ ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਰਾਓ ਨੇ 60 ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਤੋਂ ਆਨਰੇਰੀ ਡਿਗਰੀਆਂ ਲਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਵਿਗਿਆਨੀ ਦੇ 1400 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੇਖ ਛਪ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। 45 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਗਿਆਨ ਬਾਰੇ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ ਸਨ। ਅਸਫਰਿਡ ਹਿੱਚਕਾਕ ਜਿਸ ਨੇ ਰੇਬੀਜ਼ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਉਹ ਆਂਡਿਆਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਡਰਦੇ ਸਨ। ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਉਹ ਪ੍ਰੋਯਗਸ਼ਾਲਾ 'ਚ ਤਜਰਬੇ ਕਰਨ 'ਚ ਰੁੱਝੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਲਾਵਾਂ ਲੈਣ ਦਾ ਚੇਤਾ ਹੀ ਨਾ ਰਿਹਾ। ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ 'ਚੋਂ ਕੰਮ ਨਿਬੇੜ ਕੇ ਫਿਰ ਲਾਵਾਂ ਲੈਣ ਗਏ ਸਨ। ਬੱਲਬ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਥਾਮਸ ਐਡੀਸਨ ਨੂੰ ਬੱਲਬ ਬਣਾਉਂਦਿਆਂ 2000 ਵਾਰ ਅਸਫ਼ਲਤਾ ਦਾ ਮੂੰਹ ਦੇਖਣਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਠੀਕ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਬੜੀਆਂ ਰੌਚਿਕ ਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭਰਪੂਰ ਹਨ। ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਬਹੁਤ ਲਾਹੇਵੰਦ ਸਾਬਿਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।


-ਡੀ. ਆਰ. ਬੰਦਨਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 94173-89003

05-05-2024

  ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ
ਲੇਖਕ : ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 350 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 231
ਸੰਪਰਕ : 93560-92469

ਸ. ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀ ਖੋਜੀ ਬਿਰਤੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਗਿਆਰਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਹਿੰਦੀ ਵਿਚ ਸਾਹਿਤ ਜਗਤ ਨੂੰ ਦਿਤੀਆਂ ਹਨ | ਹਥਲੀ ਕਿਤਾਬ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਿਹਨਤ ਤੇ ਖੋਜ ਵਾਲੀ ਹੈ | ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਲੇਖਕ ਨੇ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਤਕਸੀਮ ਕੀਤਾ ਹੈ | ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਪੰਜ ਬਾਣੀਕਾਰਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਰਚਨਾ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ | ਇਹ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਤੀ ਵਿਚੋਂ ਹਨ | ਜਿਵੇਂ ਭਗਤ ਜੈਦੇਵ, ਭਗਤ ਬੇਣੀ, ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ, ਭਗਤ ਪਰਮਾਨੰਦ, ਭਗਤ ਸੂਰਦਾਸ ਹਨ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਣੀਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਰਚਨਾ ਵਿਚੋਂ ਇਕ-ਇਕ ਸ਼ਬਦ ਚੁਣ ਕੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ | ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਗਿਆਰਾਂ ਭੱਟ ਬਾਣੀਕਾਰਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਰਚਨਾ ਬਾਰੇ ਵੇਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ | ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਭੱਟ ਬਾਣੀਕਾਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਭੱਟ ਕਲਸਹਾਰ, ਭੱਟ ਜਾਲਪ, ਭੱਟ ਕੀਰਤ, ਭੱਟ ਭਿੱਖਾ, ਭੱਟ ਸਲ੍ਹ, ਭੱਟ ਭਲ, ਭੱਟ ਨਲ੍ਹ, ਭੱਟ ਗਯੰਦ, ਭੱਟ ਮਥੁਰਾ, ਭੱਟ ਬਲ੍ਹ, ਭੱਟ ਹਰਿਬੰਸ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਪਹਿਲੇ ਪੰਜ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿਚ ਰਚੇ ਬਾਈ ਸਵੱਈਆਂ ਦੇ ਮੂਲ ਪਾਠ ਸਹਿਤ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ | ਤੀਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ 26 ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਰਬਾਰੀ ਕਵੀਆਂ ਵਿਚ, ਕੁੰਵਰੇਸ਼ ਕਵੀ, ਗੋਪਾਲ ਜੀ, ਹੰਸ ਰਾਮ ਬਾਜਪੇਈ, ਪੰਡਿਤ ਦੇਵੀ ਦਾਸ, ਕਵੀ ਸੁੰਦਰ ਜੀ, ਪੰਡਿਤ ਬਿ੍ਜ ਲਾਲ, ਹਰਿਜਸ ਰਾਇ, ਪੰਡਿਤ ਮਿੱਠੂ, ਪੰਡਿਤ ਸੁਖਦੇਵ, ਪਿੰਡੀ ਲਾਲ, ਪੰਡਿਤ ਨੰਦ ਲਾਲ, ਕਵੀ ਚੰਦਨ ਜੀ, ਕਵੀ ਬਿ੍ੰਦ ਜੀ, ਅੰਮਿ੍ਤ ਰਾਯ ਲਾਹੌਰੀਆ, ਹੀਰ ਭੱਟ, ਬ੍ਰਹਿਮ ਭੱਟ, ਕੇਸੋ ਸਿੰਘ ਭੱਟ, ਦੇਸਾ ਸਿੰਘ ਭੱਟ, ਨੂਰਬਦ ਸਿੰਘ ਭੱਟ, ਕਵੀ ਆਲਮ ਸਿੰਘ, ਕਲੂਆ ਭੱਟ, ਬੱਲੂ ਭੱਟ, ਮੱਲੂ ਭੱਟ, ਬੱਲਭ, ਸੁਦਾਮਾ, ਭਾਈ ਚਉਪਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਉਪਲਬਧ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਖ਼ੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਹੈ | ਚੌਥੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਤੋਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਦੇ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ 16 ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਅਤੇ ਸੇਵਕਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਬਾਰੇ ਹਵਾਲਿਆਂ ਸਹਿਤ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਹੈ | ਭਾਈ ਗੰਗਾ ਰਾਮ, ਬਾਬਾ ਅਲਮਸਤ ਜੀ, ਬਾਬਾ ਬਾਲੂ ਹਸ਼ਣਾ ਜੀ, ਭਾਈ ਜੱਟੂ ਜੀ ਸ਼ਹੀਦ, ਭਾਈ ਪਿਰਾਗਾ ਜੀ ਸ਼ਹੀਦ, ਭਾਈ ਸਿੰਘਾ ਜੀ ਪੁਰੋਹਿਤ ਸ਼ਹੀਦ, ਭਾਈ ਜਾਤੀ ਮਲਿਕ, ਮਾਤਾ ਭਾਗਭਰੀ ਤੇ ਸੇਵਾ ਦਾਸ, ਭਾਈ ਬੱਠਾ, ਭਾਈ ਮਤੀ ਦਾਸ ਸ਼ਹੀਦ, ਭਾਈ ਸਤੀ ਦਾਸ ਸ਼ਹੀਦ, ਭਾਈ ਕਿ੍ਪਾ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ, ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ (ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ), ਭਾਈ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ, ਭਾਈ ਦਯਾ ਰਾਮ ਪੁਰੋਹਿਤ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ | ਪੰਜਵੇਂ ਭਾਗ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵਲੋਂ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਛੱਡਣ ਸਮੇਂ ਬੀਬੀ ਲੱਛਮੀ ਦੇਵੀ, ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਮਿਸਲਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਸਮੇਂ ਹੋਈਆਂ ਬਹਾਦਰ ਬੀਬੀਆਂ ਬੀਬੀ ਲੱਛਮੀ ਦੇਵੀ, ਬੀਬੀ ਸ਼ਰਣ ਕੌਰ ਅਤੇ ਬੀਬੀ ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਕੌਰ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਰਾਦਰੀ ਵਿਚੋਂ ਸਨ, ਦੀ ਬੀਰਤਾ ਬਾਰੇ ਵੀ ਉਲੇਖ ਹੈ | ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਵਾਸਤੇ ਕਵਿ ਸੈਨਾਪਤਿ ਦਾ ਗੁਰੂ ਸੋਭਾ (1711 ਈ:), ਕਵੀ ਸੋਹਨ ਗੁਰ ਬਿਲਾਸ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹੀ ਛੇਵੀਂ (1718 ਈ.), ਕਵੀ ਕੁਇਰ ਸਿੰਘ ਗੁਰ ਬਿਲਾਸ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹੀ ਦਸਵੀਂ (1751ਈ.), ਬਾਬਾ ਸਰੂਪ ਦਾਸ ਭੱਲਾ ਦਾ ਮਹਿਮਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ (1776 ਈ.), ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਛਿੱਬਰ ਬੰਸਾਵਲੀਨਾਮਾ ਦਸਾਂ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹੀਆਂ ਕਾ (1779 ਈ.), ਭਾਈ ਸੁੱਖਾ ਸਿੰਘ ਗੁਰ ਬਿਲਾਸ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹੀ 10 (1797 ਈ.), ਸ. ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਭੰਗੂ ਦਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ (1841 ਈ.), ਕਵਿ ਚੂੜਾਮਣਿ ਭਾਈ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਦਾ ਗੁਰ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸੂਰਯ (1842 ਈ.), ਗਿਆਨੀ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ (1880 ਈ.), ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦਾ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ (1930 ਈ.) ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰੋਤ ਹਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਸਹਿਯੋਗ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ | ਲਗਭਗ 46 ਦੇ ਕਰੀਬ ਹਵਾਲਾ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵੀ ਦਿਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸਹਿਯੋਗ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ | ਕਿਤਾਬ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਮੁਲਵਾਨ ਹੈ ਲੇਖਕ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਫ਼ਲ ਹੋਇਆ ਹੈ | ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਖੋਜਾਰਥੀਆਂ ਲਈ ਗਿਆਨ ਵਰਧਕ ਹੈ |

-ਦਿਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 98148-98570

ਅਕਥੁ ਨ ਕਥਨਾ ਜਾਈ
ਲੇਖਕ : ਤੇਜਿੰਦਰ ਚੰਡਿਹੋਕ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਾਲਿਫ਼ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਰਨਾਲਾ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 168
ਸੰਪਰਕ : 95010-00224

ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਸੈਂਕੜੇ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਹਰ ਵਰ੍ਹੇ ਛਪਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਜਾਂ ਰੀਵਿਊ ਆਪਣੇ ਉੱਦਮ ਅਤੇ ਖ਼ਰਚ 'ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤੇ ਸਮੀਖਿਆਕਾਰ/ਆਲੋਚਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਕੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਨੂੰ ਭੇਜਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ | ਇਸ ਕਾਰਜ ਖ਼ਾਤਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ-ਬਹੁਤ ਸੇਵਾਫ਼ਲ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ | ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਕਿਤਾਬੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਛਪਵਾਉਣ ਦੀ ਨਾ ਕੋਈ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਪਿਰਤ ਹੈ | ਕਦੀ-ਕਦਾਈਾ ਕੋਈ-ਕੋਈ ਲੇਖਕ ਇਸ ਸਮੀਖਿਆ ਨੂੰ ਕਿਤਾਬੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਛਪਵਾਉਣ ਦਾ ਉੱਦਮ ਵੀ ਕਰਦਾ ਵਿਖਾਈ ਦੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਪਿੱਛੇ ਜਿਹੇ ਡਾ. ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਖੀਵਾ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਪੁਸਤਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਆਈ ਸੀ ਤੇ ਹੁਣ ਚੰਡਿਹੋਕ ਨੇ ਇਹੋ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ | ਪਰ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚਲੀਆਂ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਕਿਸੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਜਾਂ ਪੱਤਿ੍ਕਾ ਨੇ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਘੱਲ ਕੇ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਈਆਂ ਗਈਆਂ | ਸਗੋਂ ਇਹ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਸਮੀਖਿਆ ਲਈ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕੀਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਡਾਕ/ਕੋਰੀਅਰ ਰਾਹੀਂ ਭੇਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ | ਲੇਖਕ ਨੇ ਦੋਸਤੀ ਜਾਂ ਅਪਣੱਤ ਵਜੋਂ ਇਸ ਕਾਰਜ ਦਾ ਉੱਦਮ ਕੀਤਾ ਹੈ | ਸਮੀਖਿਆ ਜਿਥੇ ਨਵੀਂ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਮੋਟੀ-ਮੋਟੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ | ਇਹ ਪੂਰੇ ਆਲੋਚਨਾ ਪੇਪਰ ਦੀ ਥਾਂ ਮਿੰਨੀ ਆਲੋਚਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਬਹੁਤਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ | ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਕੁੱਲ ਸੰਤਾਲੀ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਨਾਵਲ, ਕਹਾਣੀਆਂ, ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੇ ਹਾਇਕੂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ | ਲੇਖਕ ਪਹਿਲਾਂ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਢੁੱਕਵਾਂ ਸਿਰਲੇਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਵਿਚਲੀ ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਤਨਕੀਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤੇ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਸੁਖਾਂਤਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹਨ | ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਉਹ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਸ਼ਾਬਾਸ਼ ਦਿੰਦਿਆਂ ਉਸ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮੀਖਿਆਕਾਰ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਵਾਧੂ ਦੁਸ਼ਮਣੀਆਂ, ਰੰਜਿਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਉਲਾਂਭਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ |

-ਕੇ. ਐਲ. ਗਰਗ
ਮੋਬਾਈਲ : 94635-37050

ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਧੁਰਾ
ਪ੍ਰੋ. ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ
ਲੇਖਕ : ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਕੇਂਦਰੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 175 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 176
ਸੰਪਰਕ : 98550-93211

ਡਾ. ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਲੇਖਕੀ-ਜੀਵਨ ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਕਿੱਸਾ-ਕਾਵਿ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਉਪਰੰਤ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਗੌਰਵ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ | ਹਥਲੇ ਮੋਨੋਗ੍ਰਾਫ਼ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਓਰੀਐਂਟਲ ਕਾਲਜ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਰੀਡਰ-ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਜੀਵਨ-ਚਰਿੱਤਰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ | ਉਸ ਨੇ ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਖੋਜ-ਪੜਤਾਲ ਲਈ ਪੂਰੀ ਸਿਦਕਦਿਲੀ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਠਾ ਤੋਂ ਕੰਮ ਲਿਆ ਹੈ | ਪ੍ਰੋ. ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿੰਡ ਚੰਧੜ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗੁੱਜਰਾਂਵਾਲਾ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਪਾਲਣਾ-ਪੋਸ਼ਣਾ ਤੇ ਮੁਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ-ਲਿਖਾਈ ਕਪੂਰਥਲਾ ਦੇ ਕੰਵਰ ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਵਿਚ ਹੋਈ, ਜੋ ਖ਼ੁਦ ਸਿੱਖ-ਕਾਜ਼ ਦਾ ਮੁਦਈ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਰਾਜਪੁਰਖ ਸੀ | ਉਸ ਨੇ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਉਚੇਰੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਗੌਰਮਿੰਟ ਕਾਲਜ ਲਾਹੌਰ ਭੇਜਿਆ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ | ਇਥੋਂ ਉਸ ਨੇ ਐਫ.ਏ. ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਐਮ.ਏ. (ਗਣਿਤ) ਤਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ | ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਉਹ ਓਰੀਐਂਟਲ ਕਾਲਜ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਧਿਆਪਕ ਲੱਗ ਗਿਆ ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਛੇ ਵਰ੍ਹੇ ਇਸ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ | ਗਿਆਨੀ ਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਵੀ ਇਸੇ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਸਨ | ਸਿੱਖ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਅਧੋਗਤੀ ਅਤੇ ਕੁਰੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਪ੍ਰੋ. ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਅੰਮਿ੍ਤਸਰ (1873) ਅਤੇ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਾਹੌਰ (1879) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ | ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸਿੰਘ ਸਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ ਅਤੇ ਸੂਤਰਬੱਧ ਕਰਨ ਲਈ 'ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ' ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ | ਪ੍ਰੋ. ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭਾਵਾਂ ਅਤੇ 'ਦੀਵਾਨ' ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਰਹੇ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਬੜਾ ਵਡਮੁੱਲਾ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ | ਡਾ. ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਇਹ ਮੋਨੋਗ੍ਰਾਫ਼ ਇਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ |

-ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋਬਾਈਲ : 98760-52136

ਆਪਣੇ ਘਰੀਂ ਪ੍ਰੌਹਣੇ
ਲੇਖਕ : ਅਬਦੁਲ ਕਰੀਮ ਕੁਦਸੀ
ਸੰਪਾਦਕ : ਫ਼ੈਸਲ ਮਕਸੂਦ, ਕੁਲਵਿੰਦਰ, ਸਤੀਸ਼ ਗੁਲਾਟੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 225 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 96
ਸੰਪਰਕ : 95011-45039

ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਅਦੀਬਾਂ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਨੂੰ ਲਿਪੀਅੰਤਰ ਕਰਨ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਵਧਿਆ ਹੈ | ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਇੱਧਰਲੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਲਮਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਓਨਾ ਮਹੱਤਵ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ | ਓਧਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਹਾਲਤ ਸਾਡੇ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਮਾੜੀ ਹੈ | ਉਂਝ ਅਦਬ ਦੀ ਕੋਈ ਸਰਹੱਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਤੇ ਕਲਾਕਾਰ ਦੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਵੰਡਣਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਜਬ ਨਹੀਂ ਹੈ | ਵਿਚਾਰਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ 'ਆਪਣੇ ਘਰੀਂ ਪ੍ਰੌਹਣੇ' ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰ ਅਬਦੁਲ ਕਰੀਮ ਕੁਦਸੀ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਹੈ | ਉਸ ਨੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਨਜ਼ਮ ਤੇ ਗੀਤ ਰਚਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਤੇ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀਆਂ ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਸਿਨਫ਼ਾਂ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਦੇਖੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ | ਕੁਦਸੀ ਦੇਸੀ ਲਹਿਜ਼ੇ ਵਾਲੀ ਬੇਬਾਕੀ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਖਿੱਤੇ ਵਿਚ ਚਾਹ ਕੇ ਪੜਿ੍ਹਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਚਨਾ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਵਜੋਂ ਮਨਜ਼ੂਰ ਵਜ਼ੀਰਾਬਾਦੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ | ਇਸ ਤੋਂ ਅਗਲੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਵਿਚ ਉਹ ਆਸ਼ਾਵਾਦੀ ਹੈ ਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਸਮਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਤਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚੀ | ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚਿਹਰਿਆਂ 'ਤੇ ਨਕਾਬ ਪਹਿਨ ਰੱਖੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮੋ-ਨਿਸ਼ਾਨ ਮਿਟ ਜਾਣਗੇ, ਉਹ ਕਿਤੇ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਣੇ | 'ਭੁੱਲ ਗਏ ਹਾਂ' ਰਦੀਫ਼ ਵਾਲੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਵਿਚ ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਰਾਹੀਂ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜੂਝਣ ਦੀ ਤਾਕੀਦ ਕਰਦਾ ਹੈ | ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਸਾਨੂੰ ਕੱਤਣਾ ਤੇ ਅਟੇਰਨਾ ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਹੈ ਤੇ ਸਾਂਝਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਨਫ਼ਰਤ ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਈ ਹੈ | ਇੰਝ ਹੀ ਆਪਣੀਆਂ ਤਮਾਮ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਕੁਦਸੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਉਚਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਲਿਤਾੜੇ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜੂਝਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਇਸ ਪਾਸੇ ਵੀ ਓਨਾ ਹੀ ਪ੍ਰਾਸੰਗਿਕ ਹੈ | ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਤੇ ਸਤੀਸ਼ ਗੁਲਾਟੀ ਇਸ ਕਾਰਜ ਲਈ ਵਧਾਈ ਦੇ ਪਾਤਰ ਹਨ | ਇਸ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚਲੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿਚ ਤਕਨੀਕੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਭੁੱਲਾਂ ਹਨ ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਆਮ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ | ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਹੈ |

-ਗੁਰਦਿਆਲ ਰੌਸ਼ਨ
ਮੋਬਾਈਲ : 99884-44002

ਮਨਹੁ ਕੁਸੁਧਾ ਕਾਲੀਆ
ਲੇਖਕ : ਯਾਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪੁਲਾਂਘ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਰਨਾਲਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 160
ਸੰਪਰਕ : 97790-50692

ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ, ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ ਅਤੇ ਕਾਵਿ ਵਿਧਾ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾ ਚੁੱਕਿਆ ਲੇਖਕ ਯਾਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ ਆਪਣੇ ਪਲੇਠੇ ਨਾਵਲ 'ਮਨਹੁ ਕੁਸੁਧਾ ਕਾਲੀਆ' ਨਾਲ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਰੂ-ਬਰੂ ਹੋਇਆ ਹੈ | ਨਾਵਲਕਾਰ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲ ਰਹੇ ਡੇਰਾਵਾਦ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਕਥਾਨਕ ਬੁਣਿਆ ਹੈ | ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਡੇਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਸੁਰਖੀ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ | ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਦੇਖ-ਸੁਣ ਤੇ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਵੀ ਕੀ ਗ਼ਰੀਬ, ਕੀ ਅਮੀਰ, ਕੀ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਤੇ ਕੀ ਅਨਪੜ੍ਹ, ਕੀ ਪੇਂਡੂ ਤੇ ਕੀ ਸ਼ਹਿਰੀ, ਕੀ ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਕੀ ਮਰਦ, ਕੀ ਬੱਚੇ-ਜਵਾਨ ਤੇ ਕੀ ਬਿਰਧ ਸਾਰੇ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਲਿਸਮੀ ਮਾਇਆਜਾਲ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣਾ ਸਭ ਕੁਝ ਗੁਆ ਕੇ ਵੀ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਇਸ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾ ਰਹੇ | ਇਹ ਨਾਵਲ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਸ਼ੋਰ ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਰਾਹੀਂ ਮਾਲਵੇ ਵਿਚ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲ ਚੁੱਕੀ ਕੈਂਸਰ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੀ ਭਿਆਨਕਤਾ ਤੇ ਦੁਖਾਂਤ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਬੜੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਟਿੱਬੀ ਵਾਲੇ ਡੇਰੇ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਉੱਥੋਂ ਦੀ ਕਾਰਜਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਬੇਬਾਕੀ ਤੇ ਦਲੇਰੀ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ | ਨਾਵਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਉਸ ਦੇ ਭਾਣਜੇ ਯਾਦ ਰਾਹੀਂ ਡੇਰੇ ਵਿਚ ਹੁੰਦੇ ਅਤੇ ਡੇਰੇ ਦੇ ਸੰਤ ਵਲੋਂ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਕੁਕਰਮਾਂ ਦੇ ਇਕ-ਇਕ ਕਰਕੇ ਪਾਜ ਉਘੇੜਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਰੌਚਕਪਾਤਰ ਹੈ ਕਿਸ਼ੋਰ ਉਮਰ ਦਾ ਯਾਦ, ਜਿਹੜਾ ਡੇਰੇ ਵਿਚ ਛੇ ਸਾਲ ਰਹਿ ਕੇ ਡੇਰੇ ਦਾ ਸਾਰਾ ਨੰਗ ਵੇਖ ਆਪਣੇ ਘਰ ਪਰਤ ਆਇਆ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਉਸ ਡੇਰੇ ਤੋਂ ਉਪਰਾਮ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ | ਲੇਕਿਨ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ-ਭਰਜਾਈਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਡੇਰੇ ਭੇਜਣ ਲਈ ਤਰਲੋਮੱਛੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਹੜੱਪ ਕਰ ਸਕਣ ਤੇ ਡੇਰੇ ਵਾਲਾ ਸੰਤ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਡੇਰੇ ਵਿਚ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਇਸ ਲਈ ਕਾਹਲਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਧਰੇ ਉਸ ਡੇਰੇ ਦੀ ਪੋਲ ਨਾ ਖੋਲ੍ਹ ਦੇਵੇ | ਜਦੋਂ ਕਿ ਯਾਦ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਡੇਰੇ ਪਰਤਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ | ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਡੇਰੇ ਵਿਚਲੀਆਂ ਕਰਤੂਤਾਂ ਜਾਣਨ ਮਗਰੋਂ ਉਸ ਦਾ ਮਾਮਾ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਵੀ ਡੇਰੇ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਨਾਵਲਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਰਾਹੀਂ ਅੰਨ੍ਹੀ ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਮਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਨ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ |

- ਡਾ. ਧਰਮਪਾਲ ਸਾਹਿਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98761-56964

ਬਾਤਾਂ
ਲੇਖਕ : ਭਰਗਾ ਨੰਦ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਗੋਰਕੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 160 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ :”128
ਸੰਪਰਕ : 94646-97422

ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਵਿਰਸਾ ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ | ਲੋਕ-ਗੀਤਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਕਹਾਣੀਆਂ 'ਚ ਸਾਡੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਓਤ-ਪੋਤ ਹੈ | ਮੌਖਿਕ ਰੂਪ 'ਚ ਲੋਕ-ਸਾਹਿਤ ਪੀੜ੍ਹੀ-ਦਰ-ਪੀੜ੍ਹੀ ਅੱਗੇ ਤੁਰਦਾ ਰਿਹਾ | ਸੁਣਨ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੇ ਇਸ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਨੂੰ ਜਿਊਾਦਾ ਰੱਖਿਆ | ਪੁਸਤਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸੰਗ੍ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧ ਗਈ | ਲੋਕ-ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪਿਤਾਮਾ ਡਾ. ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ ਨੇ ਅਥਾਹ ਮਿਹਨਤ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਦਾ ਅਦੁੱਤੀ ਕਾਰਜ ਕਰ ਵਿਖਾਇਆ | 'ਬਾਤਾਂ ਮੁੱਢ ਕਦੀਮ ਦੀਆਂ' ਪੁਸਤਕਾਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ | ਪਰਿਵਾਰਾਂ 'ਚ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਲੋਰੀਆਂ, ਬੁਝਾਰਤਾਂ, ਗੀਤਾਂ, ਚੁਟਕਲਿਆਂ ਅਤੇ ਬਾਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਿਥੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਉਥੇ ਜੀਵਨ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ ਵੀ ਦੇਣੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ | ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਚਲਦੀ ਰਹੀ | ਅਜੋਕੇ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਸਾਡੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਬਦਲ ਗਈ | ਸਿੱਖਿਆ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕ-ਸਾਹਿਤ ਸਕੂਲਾਂ, ਕਾਲਜਾਂ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ 'ਚ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ | ਇੰਝ ਬਾਤਾਂ ਸੁਣਨ ਨਾਲੋਂ ਪਾਠਨ ਵਿਧੀ ਬਣ ਗਈ | ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਭਰਗਾ ਨੰਦ ਨੇ ਬਾਤਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਦਿਆਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਤਾਂ ਨੂੰ ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤ ਕੀਤਾ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਤਾਂ 'ਚ ਜਿਥੇ ਰੌਚਿਕਤਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਤਜਰਬਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ | ਹਾਸਾ-ਠੱਠਾ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਟਾਖ਼ਸ਼ (ਵਿਅੰਗ) ਵੀ | ਸਮਾਜ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਪਾਤਰ ਬਾਤਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ | ਜਾਨਵਰਾਂ, ਜੀਵਾਂ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਬਾਤਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ | ਬੋਲ-ਚਾਲ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਬਾਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਹਨ | ਸੰਵਾਦ ਵਿਧੀ ਪ੍ਰਬਲ ਹੈ | ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪਹਿਲੇ (ੳ) ਸਰਮ ਵਿਚ 'ਲਪੋਟ ਸੰਖ' ਬਾਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅ-ਚਾਰੂਦੱਤ ਤੱਕ 21 ਕਥਾਵਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਰਮ ਦੂਜੇ-ਅ ਵਿਚ ਨਿੱਕੀਆਂ ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਂ 'ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਮਹਿਕ' 22 ਤੋਂ 'ਫੁਰ-ਰ-ਰ' 33 ਤੱਕ 12 ਕਥਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ | 'ਕਾਂ ਦਾ ਬਦਲਾ' ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਪੁਰਾਣੀ ਕਾਵਿ-ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਸਾਰਾਂਸ਼ ਯਾਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਬਲ ਨਾਲੋਂ ਢੰਗ (ਵਿਧੀ) ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵੱਧ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ : 'ਬਲ ਤੋਂ ਕਾਰਜ ਨਾ ਸਰੇ, ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੋ ਜਾਏ | ਕਾਉਣੀ ਕਾਲੇ ਸੱਪ ਨੂੰ ਹਾਰ ਚੁਰਾ ਮਰਵਾਏ |' ਇੰਝ ਹੀ ਹੋਰ ਕਥਾਵਾਂ ਸਾਨੂੰ ਚੇਤੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ | ਅੱਜ ਦੀ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਮੀਰ ਵਿਰਸੇ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਲਈ ਅਜਿਹੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਹੈ | ਭਰਗਾ ਨੰਦ ਨੇ ਮਿਹਨਤ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੁਸਤਕ 'ਬਾਤਾਂ' ਰਾਹੀਂ ਸੰਗ੍ਰਹਿਣ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਸਾਮਈ ਉੱਦਮ ਕੀਤਾ ਹੈ | ਬਾਲ-ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਹੈ |

-ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾਊ
ਮੋਬਾਈਲ : 98151-23900

05-05-2024

ਕਲੰਦਰੀ
ਗੀਤਕਾਰ : ਗੁਰਦਿਆਲ ਰੌਸ਼ਨ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਰੌਸ਼ਨ ਕਲਾ ਕੇਂਦਰ, ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 240
ਸੰਪਰਕ : 99184-44002


ਗੁਰਦਿਆਲ ਰੌਸ਼ਨ ਦਾ ਇਹ ਗੀਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਕਲੰਦਰੀ' ਉਸ ਦੀ 48ਵੀਂ ਸਾਹਿਤਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਰੌਸ਼ਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਲਮ ਦੀ ਸਿਆਹੀ ਕਦੇ ਵੀ ਸੁੱਕਣ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਬਿਹਤਰ ਸਾਲ ਲੇਖਣੀ ਦੇ ਨਾਂਅ ਲਾਏ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਜਿਥੇ 20 ਗ਼ਜ਼ਲ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪਾਏ ਹਨ, ਉਥੇ 10 ਗੀਤ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵੀ ਸਿਰਜੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾਏ ਹਨ। ਰੌਸ਼ਨ ਸਮਕਾਲ ਦੇ ਸਾਰੇ ਭਖਦੇ ਮਸਲਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਚੇਤਨਤਾ ਜਗਾਈ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਭਾਰਤ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਲੋਕ ਮਸਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਲਿਖਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਿਅਰਕਾਰੀ ਵਕਤ ਦੇ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦਾ ਆਇਨਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਾਇਰੀ ਨਿੱਜੀ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਮਸਲਿਆਂ ਤੱਕ ਹੀ ਮਹਿਦੂਦ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਮਸਲੇ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੂੰਹ ਅੱਡੀ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਕਵੀਆਂ/ ਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਲਮ ਚੁੱਕਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਰਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਹੇਠਲੇ ਵਰਗ ਨਪੀੜੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੰਨੂਵਾਦੀ ਨਜ਼ਰੀਆ ਬੇਜ਼ਮੀਨੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਅਤਿ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਰੌਸ਼ਨ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਇਲਮ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਵ ਮਸਲਿਆਂ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹਾਂ ਧੱਕਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਹਕੂਮਤਾਂ ਅਤੇ ਗਾਇਕਾਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚਸਕਾ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਚਸਕੇ ਨੂੰ ਸਾਦਗੀ ਨਾਲ ਬਦਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਬਾਬਰ ਨੂੰ ਵੰਗਾਰਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 'ਰਾਜੇ ਸੀਹ ਮੁਕਦਮ ਕੁਤੇ' ਕਹਿ ਕੇ ਹਾਕਮਾਂ ਨੂੰ ਦੁਰਕਾਰਿਆ ਸੀ।
ਦੇਸ਼ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਇਆ ਭਗਤ, ਰਾਜਗੁਰੂ ਤੇ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਜਿਹੇ ਅਨੇਕਾਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਵਾਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਪਰ ਜਿਹੜੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸਾਡੇ ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬਿਆਂ ਨੇ ਚਿਤਵੀ ਸੀ, ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਸਿਰਫ਼ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਧਿਰ ਹੀ ਬਦਲਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਪਾਰਟੀਆਂ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਨੇ, ਮਸਲੇ ਜਿਉਂ ਦੇ ਤਿਉਂ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ, ਅਨਪੜ੍ਹਤਾ, ਗ਼ਰੀਬੀ ਅਤੇ ਲਾਰੇ-ਲੱਪੇ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉੱਲੂ ਬਣਾ ਕੇ ਰਾਜ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਐਸੇ ਲੋਕ ਮਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਗੁਰਦਿਆਲ ਰੌਸ਼ਨ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਅਰਾਂ/ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਦਲੇਰੀ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਦੇ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਦੇ ਚੰਗੇ ਸ਼ਿਅਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਲੋਕ ਮਸਲਿਆਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਹੈ।
ਕਲੰਦਰੀ ਗੀਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਇਕ ਭਰਪੂਰ ਗੀਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਰੀਬ 225 ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਗੀਤ ਹਨ। ਇਹ ਗੀਤ ਗੀਤਕਾਰੀ ਦੇ ਸਾਹੇ ਤਕਨੀਕੀ ਪੱਖ ਪੂਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਗੀਤ ਵਿਚ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਵਾਸਤੇ ਕਲੰਦਰੀ ਸਿਰਜਦਾ ਹੈ :
-ਪੱਲੇ 'ਚ ਫਕੀਰੀਆਂ ਤੇ ਸਾਹ ਨੇ ਕਲੰਦਰੀ।
ਸਾਥੋਂ ਕੀ ਤੂੰ ਲੈਣਾ, ਸਾਡੇ ਰਾਹ ਨੇ ਕਲੰਦਰੀ...
ਪੁੱਛ ਨਾ ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਅਸੀਂ ਕਿੰਨੇ ਮਜਬੂਰ ਆਂ,
ਰੌਸ਼ਨ ਬੁਰੇ ਆਂ ਤੇਰੀ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਦੂਰ ਆਂ,
ਹੋਏ ਜਲ ਥਲ ਕੇ ਸੁਆਹ ਨੇ ਕਲੰਦਰੀ।...
ਉਸ ਦੇ ਕੁਝ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਮੁਖੜੇ ਇਥੇ ਦਰਜ ਨੇ ਤੇ ਸਾਰਾ ਗੀਤ ਉਸ ਦੀ ਕਲੰਦਰੀ ਵਿਚ ਹੈ :
-ਸੂਟ ਬੂਟ ਨਵੇਂ ਤੇ ਨਕੋਰ ਲੈ ਗਏ,
ਮੁੰਨੀ ਤੇਰੀ ਗੁੱਡੀ ਕਾਲੇ ਚੋਰ ਲੈ ਗਏ।
-ਜਦ ਗਾਇਆ ਇਕ ਸੁਰ ਵਿਚ, ਦੂਰ ਹਨੇਰਾ ਹੋਵੇਗਾ
ਚੰਦ ਸਿਤਾਰੇ ਕਿ ਦਿਨ ਸੂਰਜ ਤੇਰਾ ਹੋਵੇਗਾ
-ਹੰਝੂ, ਪੀੜ, ਲਹੂ, ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਪੰਡ ਭੁਲਾਈ ਜਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ,
ਸਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਸੰਤਾਲੀ ਦੀ ਵੰਡ ਭੁਲਾਈ ਜਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ।
-ਬਾਬਿਆਂ ਦੇ ਡੇਰਿਆਂ 'ਤੇ ਨਾ ਜਾਈਂ ਕੁੜੀਏ
ਆਪਣੀ ਤੂੰ ਆਬਰੂ ਬਚਾਈਂ ਕੁੜੀਏ।
ਕਲੰਦਰੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗੀਤ ਲੋਕ ਮਸਲਿਆਂ ਅਤੇ ਪੱਛੜੇ ਵਰਗ ਦੀਆਂ ਵਿਰੋਧਤਾਈਆਂ ਨੂੰ ਅਕਲ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਗੀਤ ਸਟੇਜਾਂ ਉੱਤੇ ਗਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਰੌਸ਼ਨ ਇਨਕਲਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਗੀਤ ਲੋਕ ਧਰਾਤਲ ਦੀ ਜੀਨਤ ਹਨ।

-ਸੁਲੱਖਣ ਸਰਹੱਦੀ
ਮੋਬੀਲ : 94174-84337

ਚਾਰ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਮਿਨਹਾਸ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ:- ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 120
ਸੰਪਰਕ : 98141-45047

ਹਥਲੀ ਕਿਤਾਬ ਦੇਸ਼, ਕੌਮ ਤੇ ਧਰਮ ਲਈ ਕੁਰਬਾਨ ਹੋਏ ਦਸਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੇ ਚਾਰ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਅਦੁੱਤੀ ਅਨੌਖੀ, ਲਾਸਾਨੀ ਤੇ ਦਿਲ ਚੀਰਵੀਂ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੀ ਗਾਥਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਸਮਰਪਨ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹੀਦ ਸਿੰਘ-ਸਿੰਘਣੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਕੌਮ ਤੇ ਧਰਮ ਖ਼ਾਤਿਰ ਆਪਣੀਆਂ ਅਨਮੋਲ ਜ਼ਿੰਦੜੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਚੌਦਾਂ ਅਧਿਆਇਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦਾ ਜਨਮ ਤੇ ਬਚਪਨ, ਦੂਜੇ ਵਿਚ ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਾਜਨਾ ਤੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਣਾ, ਅਧਿਆਇ ਤੀਜੇ ਵਿਚ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਵਲੋਂ ਵਿਰੋਧ, ਚੌਥੇ ਵਿਚ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੰਗਾਂ, ਪੰਜਵਾਂ, ਅਨੰਦਪੁਰ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਜੰਗ, ਛੇਵੇਂ ਵਿਚ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਛੋੜਾ, ਸੱਤਵਾਂ, ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ (ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਜੰਗ), ਅੱਠਵਾਂ, ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਤੇ ਕੁੰਮਾ ਮਾਛੀ, ਨੌਵਾਂ, ਗੰਗੂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਾਲ ਮੇਲ, ਦਸਵੇਂ ਵਿਚ ਕਚਹਿਰੀ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ, ਗਿਆਰ੍ਹਵਾ, ਕਚਹਿਰੀ ਵਿਚ ਦੂਜਾ ਦਿਨ, 12ਵਾਂ, ਨੀਂਹਾਂ ਵਿਚ ਚਿਣਨਾ, ਤੇਰ੍ਹਵਾਂ, ਕਲਗੀਧਰ ਪਿਤਾ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ, ਚੌਦਵੇਂ ਵਿਚ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਬਦਲਾ ਭਾਵਪੂਰਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਕਲਾ ਨਾਲ ਨਾਤਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਵਿਰਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਅਕਤੀ ਬਹੁਤ ਨਾਜੁਕ, ਭਾਵੁਕ ਤੇ ਸੋਹਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਮਾਜ ਅੰਦਰ ਵਾਪਰੀਆਂ ਹਿਰਦੇ-ਵੇਦਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਝੰਜੋੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਉੱਤੇ ਅਮਿੱਟ ਛਾਪ ਛੱਡ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਕਲਾ ਦਾ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲਿਖਣਾ ਵੀ ਇਕ ਕਲਾ ਹੈ। ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਇਹ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਲਮ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਬਹੁਤ ਸੋਚ ਸਮਝ ਕੇ ਕਰੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਮਾਜ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਭਲਾ ਹੋ ਸਕੇ। ਲੇਖਕ ਦੀ ਲੇਖਣੀ ਤੋਂ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਾਰਥਿਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਸਕੇ। ਸਮਾਜ ਅੰਦਰ ਫੈਲ ਚੁੱਕੀਆਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਾਧਾਨ ਬਾਰੇ, ਕਿਸੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਾਂ ਅੰਤਰ- ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮੱਸਿਆ ਬਾਰੇ, ਗੁਰੂਆਂ, ਪੀਰਾਂ, ਪੈਗੰਬਰਾਂ ਦੀਆਂ ਜੀਵਨੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਬਾਰੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਵਾਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਸਾਹਿਤ ਸੱਚ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦਾ ਸ੍ਰੋਤ ਹੋਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ ਸਤਿਮਈ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੇ ਹਿਰਦੇ-ਸਪਰਸ਼ੀ ਭਾਵਾਂ-ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਅਚੁੱਕ ਪ੍ਰਵਾਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਰਦੂ ਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿਚ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਅਦਬ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵੰਨਗੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਵਿਚਾਰ ਗਹਿਰ-ਗੰਭੀਰ ਤੇ ਗੁਣੀ-ਗਹੀਰ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

-ਦਿਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 98148-98570

ਸਾਂਝ ਰੂਹਾਂ ਦੀ
ਕਵੀ : ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਝਬਾਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਾਹਿਬਦੀਪ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਮਾਨਸਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 96
ਸੰਪਰਕ : 82270-88811

ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਝਬਾਲ ਦੀ ਇਹ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕ ਉਸ ਦਾ ਪਲੇਠਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਸਮਾਜਿਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕ ਸਮਾਜ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਵਰਗ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਸਵਿੰਦਰ ਝਬਾਲ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਚੇਤਨਾ ਤੱਕ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਫੈਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਵਰਤਮਾਨ ਦੌਰ ਤੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਕਵੀ ਸਮੇਂ ਦਾ ਹਾਣੀ ਹੈ।
ਉਹ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਦਬਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਧਿਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵੀ ਬਣਦਾ ਹੈ। 'ਬਗ਼ਾਵਤ' ਕਵਿਤਾ ਇਸ ਦੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ। ਕਿਸਾਨੀ ਜੀਵਨੀ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਚਿਤਰਦਾ ਕਵੀ ਪੁੱਤਾਂ ਵਾਂਗਰ ਪਾਲੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਦਾ ਪੂਰਾ ਮੁੱਲ ਨਾ ਮਿਲਣ ਦੀ ਸੂਰਤ ਤੇ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਮਨੋਦਸ਼ਾ ਬੜੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਕਦੇ ਸੋਕਾ ਮਾਰ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਕਦੇ ਮਾਰੇ ਗੜੇਮਾਰੀ
ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਹੜ੍ਹ ਜਾਂਦੀ ਕੀਤੀ ਮਿਹਨਤ ਸਾਰੀ।
ਰਹਿੰਦੀ ਫ਼ਸਲ ਰੁਲ ਜਾਂਦੀ ਪਈ ਵਿਚ ਮੰਡੀ ਦੇ
ਲੁੱਟ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰ ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਯਾਰੀ।
ਨਾਰੀ ਪ੍ਰਤੀ ਸਨਮਾਨ ਦੇ ਭਾਵ, ਭੇਖਾਂ, ਪਾਖੰਡਾਂ ਤੋਂ ਪਰਦਾ ਉਠਾਉਣਾ, ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦਾ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਮਹੱਤਵ, ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੀ ਹਾਲਤ ਆਦਿ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਸ਼ੇ ਕਵੀ ਨੇ ਬੜੀ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਚਿਤਰੇ ਹਨ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਕਾਵਿ-ਸਿਰਜਣਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਮੁਹੱਬਤ ਵਰਗੇ ਕੀਮਤੀ ਅਹਿਸਾਸ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣੇ ਹਨ।
ਅੱਜ ਪੁੱਛ ਤਾਂ ਸਹੀ ਕਿੰਨੇ ਚੰਗੇ ਨੇ
ਮੇਰੇ ਹਾਲ ਸੱਜਣਾ
ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਲੰਘਿਆ ਯਾਦਾਂ
ਤੇਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੱਜਣਾ।
ਦੇਸ਼ ਵੰਡ, ਪੰਜਾਬ, ਰੁੱਖ, ਕੁਦਰਤੀ ਨਜ਼ਾਰੇ, ਲਾਸ਼, ਪੱਗੜੀ ਸੰਭਾਲ ਜੱਟਾ, ਮਿੰਨਤ, ਦੁਆ, ਅਰਦਾਸ, ਜਨਮ ਦਿਨ ਉਸ ਦੀਆਂ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਨਸ਼ਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ, ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰਾ ਰੱਖਣਾ, ਰੁੱਖ ਲਗਾਉਣਾ ਆਦਿ ਪ੍ਰੇਰਨਾਤਮਿਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ ਕਵੀ ਜਸਵਿੰਦਰ ਝਬਾਲ ਨੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਧੀ ਦੇ ਬਚਪਨ ਤੇ ਪਿਤਾ ਵਲੋਂ ਵਧਾਈ ਸੰਦੇਸ਼ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਭਰਪੂਰ ਹੈ :
ਦੁਆ ਕਿ ਮੇਰੀ ਉਮਰ ਨੂੰ ਤੈਨੂੰ ਲੱਗ ਜਾਏ
ਹੋਵੇ ਜਨਮ ਦਿਨ ਦੀ ਵਧਾਈ ਧੀਏ ਮੇਰੀ ਏ।
ਜਿਹੜੇ ਆਖਦੇ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਪੁੱਤਾਂ ਨਾਲੋਂ,
ਬਣ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮਿਸਾਲ ਧੀਏ ਮੇਰੀਏ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਲਈ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਮੁਬਾਰਕਾਂ!

-ਪ੍ਰੋ. ਕੁਲਜੀਤ ਕੌਰ

ਢਾਈ ਆਬ
ਲੇਖਕ : ਕਮਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਨਵੈਤ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 126
ਸੰਪਰਕ : 98147-34035

ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਕਮਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਨਵੈਤ ਵਲੋਂ ਲਿਖੇ ਗਏ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਤਮਕ ਤੇ ਖੋਜਾਤਮਿਕ ਬਿਰਤੀ ਵਾਲੇ ਲਘੂ ਨਿਬੰਧਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਢਾਈ ਆਬ' ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ ਵਿਚ ਇਕ ਗੁਣਾਤਮਿਕ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਹੈ। ਬਨਵੈਤ ਦੀ ਖੁਰਦਬੀਨੀ ਸੂਝ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ 'ਚ ਜਾ ਕੇ ਦੁੱਧ-ਪਾਣੀ ਵੱਖਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਅਸਲੀਅਤ ਜਾਂ ਅਸਲ ਸਥਿਤੀ ਪਾਠਕਾਂ ਸਨਮੁੱਖ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ 'ਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਲੇਖਾਂ ਦੇ ਨਾਂਅ ਜਿਹਾ ਕਿ 'ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਓਵਰਡੋਜ਼', 'ਸਵਾ ਲੱਖ ਟੀਚਰ', 'ਡੱਬਿਆਂ ਹੇਠ ਚਲਦਾ ਨਗਦਨਾਮਾ', 'ਡੰਕੀ ਰਸਤਾ', 'ਪੰਜਾਬ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਸਰਨਾ', 'ਪੰਜਾਬੀ ਚੜ੍ਹਦੇ ਨੇ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਜਹਾਜ਼', 'ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਖ਼ੂਨ ਡੁੱਲ੍ਹਿਆ', 'ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਤੀਆਂ', 'ਚਿੱਕੜਬਾਜ਼ੀ ਦੀ ਸਿਆਸਤ', 'ਕਰਜ਼ਾਈ ਪੰਜਾਬ', 'ਸਿਆਸੀ ਕਿੱਕਲੀ', 'ਰੱਬਾ!' ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਚੁੱਲ੍ਹਿਆਂ 'ਚ ਘਾਹ ਨਾ ਉਗਾਵੀਂ', 'ਵਿਆਹਾਂ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਛੇ ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਸਾਲਾਨਾ' ਆਦਿ ਹੀ ਸੰਬੰਧਿਤ ਲਘੂ ਨਿਬੰਧ ਦੇ ਅੰਤਰ ਵਸਤੂ ਵੱਲ ਸਿੱਧਾ ਸੰਕੇਤ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ, ਆਰਥਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਪੱਖੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ 'ਚੋਂ ਬਿਹਤਰ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਲਮਕਾਰ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਸਰਲ, ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਵੰਨਗੀ ਵਜੋਂ 'ਡੰਕੀ ਰਸਤਾ' ਨਾਂਅ ਦੀ ਲਿਖਤ 'ਚੋਂ ਕੁਝ ਸਤਰਾਂ ਪੜ੍ਹੋ :-
ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣ ਦੇ ਇੱਛੁਕ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਇਕਵਾਡੋਰ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਦਾ ਵੀਜ਼ਾ ਏਅਰਪੋਰਟ 'ਤੇ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਦਿੱਕਤ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਇਕਵਾਡੋਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਲੰਬੀਆ ਪਹੁੰਚਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਸਤਾ ਸਮੁੰਦਰ ਰਾਹੀਂ ਤੈਅ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਲੰਬੀਆ ਤੋਂ ਅਗਲਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪੜਾਅ ਪਨਾਮਾ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਥੋਂ ਜੰਗਲ ਰਾਹੀਂ ਪੈਦਲ ਚੱਲ ਕੇ ਨਿਕਾਰਵਗੁਆ ਰਾਹੀਂ ਮੈਕਸੀਕੋ ਪੁੱਜਦੇ ਹਨ। ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੀ ਸਰਹੱਦ 3100 ਕਿੱਲੋਮੀਟਰ ਲੰਮੀ ਹੈ। ਉਥੋਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਕੰਧ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਕੰਧ ਟੱਪ ਕੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਦਾਖ਼ਲ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜੇ ਕੰਧ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਉਹ ਰੀਓ ਨਦੀ ਦਾ ਰਸਤਾ ਚੁਣਦੇ ਹਨ। (ਪੰਨਾ 26)
ਕਮਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਨਵੈਤ ਨੇ 'ਜੰਮਦੀਆਂ ਸੂਲਾਂ' ਅਤੇ 'ਗੋਇਟੇ ਮਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ' ਨਾਂਅ ਦੇ ਦੋ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਪੁੱਜਦੇ ਕੀਤੇ ਹਨ। 'ਸਾਡੇ ਪੇਂਡੂ ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਮਾਵਾਂ' (ਖੋਜ ਨਿਬੰਧ), ਪੁਸਤਕ ਵੀ ਪਾਠਕਾਂ ਨੇ ਪੜ੍ਹੀ ਹੈ ਲੇਖਕ ਦੀ। ਹੋਰ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਲਿਖਤਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ ਕਮਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਨਵੈਤ ਨੇ। ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ 'ਚ ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਲੇਖਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚੰਗਾ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਵੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਹਰ ਲਿਖਤ ਅਰਥ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।

-ਹਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98155-05287

ਸੁਮੇਲ
ਲੇਖਕ : ਜੇ.ਐੱਸ. ਸੇਖੋਂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪੰਜ ਆਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 120 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 96
ਸੰਪਰਕ : 73475-60156

'ਸੁਮੇਲ' ਜੇ. ਐੱਸ. ਸੇਖੋਂ ਦਾ ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀਆਂ 51 ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਜਿੰਨੀਆਂ ਵੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਤਜਰਬੇ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਵਿਧਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਕੁਝ ਇਕ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਾਲੋ ਯਾਦਾਂ, ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਜਾਂ ਫਿਰ 'ਹੱਡੀਂ ਹੰਡਾਏ ਅਨੁਭਵ' ਕਹਿਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੁਨਾਸਿਬ ਹੋਵੇਗਾ। ਪਰ ਇਹ ਗੱਲ ਵਰਣਨਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਲੇਖਕ ਕੋਲ ਕਹਾਣੀ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਹਿਲੂ ਚੁਣ ਕੇ ਕਹਾਣੀਨੁਮਾ ਲਹਿਜ਼ੇ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਉਸ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਕਹਾਣੀਆਂ ਬਣ ਕੇ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਕਥਾ-ਰਸ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਫ਼ਰ ਬਾਰੇ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਪਰ ਜਿਥੇ ਨਿਰੋਲ ਕਹਾਣੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਸੁਨੇਹਾ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 'ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਅਸਰ', 'ਖ਼ੁਸ਼ਨਸੀਬ, 'ਸੁਮੇਲ', 'ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਲਈ ਯੋਗਦਾਨ', 'ਨਵੀਂ ਸੋਚ', 'ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਝਾਕ' ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇਖੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਵਾਰਤਾਲਾਪੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਦਿਲਚਸਪ ਅਤੇ ਰੌਚਿਕ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਕੋਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਗੂੜ੍ਹ ਤਜਰਬਾ ਹੈ, ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਹੀ ਉਹ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਘਟਨਾ ਅਜਿਹੀ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਾਠਕ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਵੀ ਬਣੀ ਰਹੇ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸੇਧ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਹੀ ਹਰੇਕ ਜੀਵਨ ਅਨੁਭਵ ਜਾਂ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ ਉਹ ਮਾਨਵੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਇਕ ਜਾਂ ਦੋ ਪੰਕਤੀਆਂ 'ਕਥਨ' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦਰਜ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਅਸਲ ਵਿਚ ਫੈਲੇ ਕੁਹਜ ਅਤੇ ਵਿਸੰਗਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਹਮਦਰਦੀ, ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ।

-ਡਾ. ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98141-68611

ਮੌਤ ਦਾ ਤਾਂਡਵ
ਲੇਖਕ : ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਮੱਲੇਆਣਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : 5 ਆਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 104
ਸੰਪਰਕ : 84375-29875

ਵੰਡ ਮੁਲਕ ਦੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਘਰ ਦੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਤ੍ਰਾਸਦਿਕ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਾਵਲਕਾਰ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਮੱਲੇਆਣਾ ਵਲੋਂ ਰਚਿਤ ਤੀਸਰਾ ਨਾਵਲ 'ਮੌਤ ਦਾ ਤਾਂਡਵ' ਸੰਨ 1947 ਦੀ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿ ਵੰਡ ਦੇ ਦੁਖਾਂਤ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਬੇਸ਼ੱਕ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਇਸ ਗੰਭੀਰ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਕਥਾ ਸਾਹਿਤ ਲਿਖਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਇਸ ਗੱਲ ਵਿਚ ਹੀ ਹੈ ਕਿ 47 ਦੀ ਵੰਡ ਸਮੇਂ ਲੇਖਕ ਸਿਰਫ ਪੰਜ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਮਾਸੂਮ ਬੱਚਾ ਸੀ ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਮਲੂਕ ਮਨ 'ਤੇ ਇਸ ਵੰਡ ਦੀਆਂ ਝਰੀਟਾਂ ਉਕਰੀਆਂ ਪਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਟੀਸ ਤੇ ਕਸਕ ਹੁਣ ਉਮਰ ਦੇ ਨੌਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਵੀ ਜਿਉਂ ਦੀ ਤਿਉਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਇਸ ਸਦੀਵੀ ਪੀੜ ਨੇ ਹੀ ਲੇਖਕ ਦੀ ਕਲਮ ਤੋਂ ਇਸ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਤੇ ਮੌਤ ਦਾ ਤਾਂਡਵ ਵਰਗਾ ਗੰਭੀਰ ਨਾਵਲ ਲਿਖਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਵੰਡ ਸੰਬੰਧੀ ਕਾਰਨਾਂ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਬੜੀ ਸੰਤੁਲਿਤ ਅਤੇ ਪਰਪੱਕ ਸੋਚ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਨਾਵਲੀ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਸ ਕਥਾਨਕ ਵਿਚ ਧਰਮੇ ਅਤੇ ਨਜ਼ੀਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਫ਼ਿਰਕੂ ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚੰਨਣ ਸਿੰਘ, ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਦਿਆਲ, ਪਾਲ ਕੌਰ, ਫਰੀਦਾ, ਨੂਰ, ਸੰਪੂਰਾ, ਬੀਘੜ, ਘੱਕਰ ਬਸ਼ੀਰੇ, ਖੈਰਦੀਨ, ਮੇਹਰਦੀਨ ਜਿਹੇ ਪਾਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਨਾਵਲ ਦਾ ਕਥਾਨਕ ਬੁਣਿਆ ਹੈ। ਵੰਡ ਸਮੇਂ ਦੀ ਦਹਿਸ਼ਤ, ਆਪਣੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨਾਲੋਂ ਟੁੱਟਣ ਦਾ ਰੁਦਨ, ਆਪਸੀ ਭਾਈਚਾਰਾ ਭੁੱਲ ਕੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਖੂੰਖਾਰ ਹੋ ਕੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਵੱਢ-ਟੁੱਕ ਦੇ ਜਿਹੜੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਸਿਰਜੇ ਗਏ ਹਨ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਹਿਰਦੇਵੇਦਕ ਅਤੇ ਲੂੰਅ-ਕੰਡੇ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਪਾਠਕ ਦੀ ਸੋਚ ਸੁੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਲ ਵਲੂੰਧਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਚਿਤਰਣ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਦਾ ਦਹਿਸ਼ਤੀ ਮਾਹੌਲ, ਅਫ਼ਵਾਹਾਂ ਦਾ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਧਾਰਮਿਕ ਕੱਟੜਤਾ, ਫ਼ਿਰਕੂ ਉਨਮਾਦ, ਇਸ ਫ਼ਿਰਕੂ ਅੱਗ ਵਿਚ ਘਿਉ ਪਾਉਂਦੇ ਮੌਕਾਪ੍ਰਸਤ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਬੁਝਾਉਣ ਲਈ ਏਕਤਾ ਦੀ ਮਸ਼ਾਲ ਲੈ ਕੇ ਤੁਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਕੇ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ 47 ਦੀ ਵੰਡ ਦੇ ਮੂਲ ਕਾਰਨਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰ ਲੀਡਰਾਂ ਦਾ ਸੁਆਰਥੀਪਣ ਆਦਿ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨੁਕਤਿਆਂ 'ਤੇ ਪੰਛੀ-ਝਾਤ ਪੁਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਥਾਨਕ ਮੁਤਾਬਿਕ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾ ਰਹੇ ਨੂਰ ਮੁਹੰਮਦ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ 'ਤੇ ਕੱਟੜ, ਜ਼ਰਾਇਮਪੇਸ਼ਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੁੰਡਿਆਂ ਦੇ ਹਮਲੇ ਵਿਚ ਬਚੀ ਹੋਈ ਨਜ਼ੀਰਾਂ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਚਦੀ-ਬਚਾਉਂਦੀ ਮੁੜ ਧਰਮੇ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਪੁੱਜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਫਿਰ ਧਰਮ-ਨਿਰਪੱਖ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਚੰਨਣ ਸਿੰਘ ਦੀ ਰਜ਼ਾਮੰਦੀ ਨਾਲ ਦੋ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਧਰਮੇ ਅਤੇ ਨਜ਼ੀਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਬੰਧਨ ਵਿਚ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਮੁੜ ਬਿਖੜੇ ਰਾਹਾਂ 'ਤੇ ਤੋਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿਚ ਇਹ ਪ੍ਰੇਮੀ ਜੋੜੀ ਸੰਪੂਰੇ, ਬੀਘੜ ਅਤੇ ਘੱਕਰ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਘਾਤ ਲਾ ਕੇ ਬੈਠੇ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਹੱਥੋਂ ਅਨਿਆਈਂ ਮੌਤ ਮਾਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਸਰਲ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਕਿੱਸਾਗੋਈ ਸ਼ੈਲੀ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਅੰਤ ਤੀਕ ਰੌਚਕ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

-ਡਾ. ਧਰਮਪਾਲ ਸਾਹਿਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98761-56964

 

04-05-2024

 ਢਾਡੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਸਿਤਾਰੇ
ਲੇਖਕ : ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਚੰਗਿਆੜਾ
ਸੰਪਾਦਕ : ਦਿਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੇਖਕ ਖ਼ੁਦ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 232
ਸੰਪਰਕ : 98148-98570

ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਕੀਰਤਨ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ ਗਾਇਨ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਧਾਵਾਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ। ਢਾਡੀ ਕਲਾ ਵੀ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਗੁਰਮਤਿ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਲਈ ਆਪਣਾ ਭਰਪੂਰ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਲੇਖਕ ਹੰਢੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਫ਼ਲ ਬੁਲਾਰੇ ਵਜੋਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਹਰ ਪੰਥਕ ਆਗੂ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਬੜੀ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਪੰਜ ਦਰਜਨ ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦੇ ਢਾਡੀਆਂ ਅਤੇ ਦੋ ਦਰਜਨ ਦੇ ਲਗਭਗ ਗੁਰਮਤਿ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਉੱਪਰ ਪੰਛੀ ਝਾਤ ਪਾਉਣ ਦਾ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਦਿਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਜੋ ਸਫ਼ਲ ਸਿੱਖ ਚਿੰਤਕ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਯੋਗ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਹਨ, ਨੇ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਫ਼ਲ ਢਾਡੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਰੁਤਬੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਲੜੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰੋਣ ਦੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਨੂੰ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ। ਗੁਰਮਤਿ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਢਾਡੀ ਕਲਾ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੰਤ ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਲਸਾ ਰਮਦਾਸਪੁਰ ਵਾਲਿਆਂ ਵਲੋਂ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਤੇ ਢਾਡੀਆਂ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ/ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਸਮਾਗਮ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸਫ਼ਲ ਉਪਰਾਲਿਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਵਲੋਂ ਪੁਸਤਕ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਸਥਾਰ ਸਾਹਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਦਿਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਨੇ 'ਭਾਈ ਚੰਗਿਆੜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਕਿਵੇਂ ਬਣਿਆ?' ਲੇਖ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਦੇ ਜੀਵਨ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਪੰਥਕ ਪਿਆਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਬੜੇ ਭਾਵਪੂਰਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਿਦਵਾਨ ਲੇਖਕ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਸਿਡਨੀ ਨੇ 'ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਦਾ ਧਰੂ ਤਾਰਾ' ਲੇਖ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਸਫ਼ਰ ਨੂੰ ਬਿਆਨਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਚੰਗਾਲ ਨੇ 'ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਢਾਡੀ ਕਲਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ' ਵਿਚ ਢਾਡੀ ਕਲਾ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸਮੁੱਚੀ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਪਾਠਕ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਮੁਤਫ਼ਿਕ ਹੋਣਗੇ ਕਿ ਢਾਡੀ ਕਲਾ ਗੁਰਮਤਿ ਦਾ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਹੈ। ਢਾਡੀ ਕਲਾ ਅਜਿਹੀ ਕਲਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਨਾਲ ਵੀ ਡੂੰਘਾ ਸੰਬੰਧ ਹੈ। 'ਢਾਡੀ' ਸ਼ਬਦ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਾਵਨ ਬਾਣੀ ਵਿਚ ਵੀ ਅੰਕਿਤ ਹੈ।
ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਇਕ ਸਦੀ ਵਿਚ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਢਾਡੀਆਂ ਦੀ ਮੰਤਰ-ਮੁਗਧ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਢਾਡੀ ਕਲਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਵਲੋਂ ਸਰੋਤਿਆਂ ਨੂੰ ਗੁਰਮਤਿ ਦੀਆਂ ਸੁਹਝ-ਰਮਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਸਫ਼ਲ-ਬੁਲਾਰੇ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦਾ ਵਰਨਣ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸਫ਼ਲ ਢਾਡੀਆਂ ਵਿਚ 'ਗਿਆਨੀ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਸੀਤਲ', 'ਗਿਆਨੀ ਦਇਆ ਸਿੰਘ ਦਿਲਬਰ', 'ਗਿਆਨੀ ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਬੀ.ਏ.', 'ਗਿਆਨੀ ਨਰਾਇਣ ਸਿੰਘ ਚੰਦਨ' ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮੌਜੂਦਾ ਢਾਡੀ ਗਿਆਨੀ ਤਰਸੇਮ ਸਿੰਘ ਮੋਰਾਂਵਾਲੀ, ਢਾਡੀ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਐਮ.ਏ., ਗਿਆਨੀ ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਆਲਮਗੀਰ ਸਮੇਤ ਹਰ ਸਫ਼ਲ ਅਤੇ ਅਲਫ਼ਾਜਾਂ ਦੇ ਜਾਦੂਗਰ ਢਾਡੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਕਰਕੇ ਲੇਖਕ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਚੰਗਿਆੜਾ ਨੇ ਕੁੱਜੇ ਵਿਚ ਸਮੁੰਦਰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਅਨੇਕਾਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਢਾਡੀਆਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਨੰਬਰ ਦੇ ਕੇ ਸਰੋਤਿਆਂ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਬੁੱਝੀ ਹੈ।

-ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98143-24040

ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਵਾਧੇ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਅਤੇ ਵਿਧੀ
ਲੇਖਕ : ਪਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੇਖਕ ਖ਼ੁਦ
ਸਫ਼ੇ : 80
ਸੰਪਰਕ : 98150-10317

ਸ. ਪਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਲੇਖਕ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਹਰ ਸਿੱਖ ਦੀ ਪ੍ਰਬਲ ਇੱਛਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਦਿਮਾਗ਼, ਨੇਤਰ ਅਤੇ ਕੰਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੇਵਾ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਲੋੜ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਿਮਾਗ਼ ਨਾਲ ਸੋਚਣ, ਅੱਖਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦੇਖਣ ਅਤੇ ਕੰਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੁਣਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਦਿਮਾਗ, ਨੇਤਰਾਂ ਅਤੇ ਕੰਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਦਸਵੰਧ ਨੂੰ ਇਸ ਪਾਸੇ ਲਗਾਉਣ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਜੋ ਪ੍ਰਚਾਰ ਅਸੀਂ ਲੱਖਾਂ, ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਕੀਰਤਨ ਦਰਬਾਰਾਂ, ਨਗਰ ਕੀਰਤਨਾਂ ਅਤੇ ਲੰਗਰਾਂ ਤੇ ''ਆਪਣੇ ਵਲੋਂ ਸਫਲ ਜਾਣ ਕੇ'' ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਦਾ ਦਸਵੰਧ, ਇੱਛਾ ਸ਼ਕਤੀ, ਦਿਮਾਗ, ਨੇਤਰ ਅਤੇ ਕੰਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਖੀ 'ਚ ਆ ਰਹੇ ਨਿਘਾਰ ਨੂੰ ਠੱਲ ਪਾਉਣ ਵੱਲ ਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਿਤਾਬਚੇ ਵਿਚ 21 ਸਿਰਲੇਖ ਦਰਜ ਹਨ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਸ਼ੇ ਬਾਰੇ ਹੱਲ ਲੱਭਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਵੀ ਵਿਚਾਰ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਹਰ ਚੈਪਟਰ ਵਿਚ, ਸਿੱਖੀ ਬਾਰੇ ਕੀਮਤੀ ਸੁਝਾਓ ਹਨ ਜੋ ਪੁਸਤਕ 'ਚੋਂ ਪੜ੍ਹਨ 'ਤੇ ਹੀ ਸਿੱਖੀ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਦੀ ਸਮਝ ਪੈ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਵੱਡੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ, ਭਾਸ਼ਾ ਬਹੁਤ ਸਰਲ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਫੈਲਾਓ ਲਈ ਰਸਤੇ ਤ੍ਰਾਸ਼ਣ ਲਈ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ, ਕੇਂਦਰੀ ਸਿੰਘ ਸਭਾ, ਸਥਾਨਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਮੇਟੀਆਂ, ਕਾਰ ਸੇਵਾ ਵਾਲੇ ਬਾਬੇ, ਰਾਗੀ ਵੀਰਾਂ, ਡੇਰੇ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ, ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਸੁਲਝੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰੇਰਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਤਾਬਚਾ ਸ਼ਰਧਾਵਾਨ ਸਿੱਖ ਨੇ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਲੋਚਾ ਲਈ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਲਾਸਾਨੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਹ ਧਰਮ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਪ੍ਰਫੁੱਲਿਤ ਹੋਇਆ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਚ ਆਏ ਨਿਘਾਰ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸ ਨਿਘਾਰ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਪੁਰਜ਼ੋਰ ਅਪੀਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਆਰਥਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ, ਧਾਰਮਿਕ, ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਬੰਧੀ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾਈ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਇਕ ਸਿੱਖ ਦੇ ਕੀ ਫਰਜ ਹਨ, ਪ੍ਰਤੀ ਹਲੂਣਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨਾ ਬਹੁਤਾ ਫੈਲਿਆ ਹੈ, ਨਾ ਫੈਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਦਿਨ-ਬਦਿਨ ਘੱਟਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਚ ਜੋ ਤਨ, ਮਨ, ਧਨ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵਡਿਆਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਚ ਦਿਮਾਗ, ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਕੰਨਾਂ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਚ ਦਿਮਾਗ ਨਾਲ ਸੋਚਣ ਦੀ, ਅੱਖਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦੇਖਣ ਅਤੇ ਕੰਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੁਣਨ ਵਾਸਤੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।

-ਦਿਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 98148-98570

ਡਾ. ਜਗਤਾਰ
ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿਚ ਖ਼ੂਬੀਆਂ ਤੇ ਅਲੰਕਾਰ
ਲੇਖਕ : ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਆਜ਼ਾਦ ਬੁੱਕ ਡਿਪੂ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 176
ਸੰਪਰਕ : 94179-66662

ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਸੰਤੁਲਿਤ ਸਮੀਖਿਆ ਦੀ ਘਾਟ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਸਮੁੱਚ ਦੀ ਥਾਂ ਇਕ ਪਾਸੜ ਸਮੀਖਿਆ ਨੇ ਨਿਰਣਾਇਕ ਸਿੱਟੇ ਨਹੀਂ ਕੱਢੇ। ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੀ ਸਵੀਕ੍ਰਿਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਬਣਦਾ ਸਥਾਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਉਂਜ ਇਸ ਖ਼ੇਤਰ ਵਿਚ ਥੋੜ੍ਹਾ-ਬਹੁਤਾ ਕੰਮ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਡਾ. ਜਗਤਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੀ ਇਕ ਮਿੱਥ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੌਜੂਦਾ ਦੌਰ 'ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਤੋੜ ਸਕਣਾ ਨਾਮੁਮਕਿਨ ਹੈ। ਨਵੇਂ ਪੁਰਾਣੇ ਅਨੇਕਾਂ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰਾਂ ਦੀ ਉਹ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਡਾ. ਜਗਤਾਰ ਨੇ ਬਹੁਤਿਆਂ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ 'ਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਖੋਜ-ਕਾਰਜ ਹੋਏ ਹਨ ਤੇ ਲੇਖ ਛਾਪੇ ਗਏ ਹਨ। ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ ਨੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੀਆਂ ਖੂਬੀਆਂ ਤੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ 'ਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਡਾ. ਜਗਤਾਰ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿਚ ਖੂਬੀਆਂ ਤੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲੋਂ ਹਟ ਕੇ ਵੀ ਸੰਵਾਦ ਛੇੜੇ ਗਏ ਹਨ। 'ਦੀਪਕ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸਕੂਲ' ਸੰਬੰਧੀ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭਾਗ ਮੁਕੰਮਲ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ, ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਖੋਜੀਆਂ ਦੇ ਜ਼ਰੂਰ ਕੰਮ ਆਵੇਗਾ। 'ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਬਾਰੇ', 'ਉਸਤਾਦ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਕਿਉਂ ਜ਼ਰੂਰੀ' ਤੇ ਇਸ ਸਕੂਲ ਬਾਰੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਹਾਸਲ ਹਨ। ਅਗਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਡਾ. ਜਗਤਾਰ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿਚ ਖ਼ੂਬੀਆਂ ਤੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਖੂਬੀ ਤੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਵਿਚ ਖ਼ੂਬੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਹੋਈ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਨਿੱਠ ਕੇ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਨਵੇਂ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰਾਂ ਲਈ ਸਹਾਈ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਡਾ. ਜਗਤਾਰ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਜੌਹਲ ਨੇ ਖ਼ੂਬ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਮੁਬਾਰਕ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹੈ।

-ਗੁਰਦਿਆਲ ਰੌਸ਼ਨ
ਮੋਬਾਈਲ : 99884-44002


ਸ਼ਮੀਰੋ
ਲੇਖਕ : ਜਨਮੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਮੰਜਕੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਥ ਭੰਗਾਲਾ, ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 100 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 72
ਸੰਪਰਕ : 98159-45018

'ਸ਼ਮੀਰੋ' ਜਨਮੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ ਦੀ ਨਵੀਂ ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀਆਂ 11 ਲਘੂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਇਕ ਰਾਜਵੰਤ ਸਿੰਘ (ਸਿਡਨੀ) ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਜਨਮੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ ਦਾ ਰੇਖਾ-ਚਿੱਤਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਨਾਂਅ ਹੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਸ਼ਮੀਰੋ' ਕੋਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚਲਾ ਪਾਤਰ ਹੋਵੇਗਾ ਜਾਂ ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਇਕ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚਲੇ ਪਾਤਰ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਨਾਮਕਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਗੱਲ ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਪਾਤਰ 'ਸ਼ਮੀਰੋ' ਨਾਂਅ ਦੀ ਔਰਤ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਵੱਖਰੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਰੀਝਾਂ, ਖਾਹਿਸ਼ਾਂ, ਉਸ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਰੁਤਬੇ, ਉਸ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰਤਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਘੂ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਤੇ ਉਹ ਅੱਲੜ ਸੁਭਾਅ ਦੀ ਨਜ਼ਰੀਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਤੇ ਗੰਭੀਰ ਅਤੇ ਕਿਧਰੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਝਮੇਲਿਆਂ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆਦਾਰੀ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਔਰਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਉਸ ਦਾ ਪਾਤਰ ਚਿਤਰਨ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 'ਸੱਚ ਨਾ ਦੱਸੀਂ' ਵਰਗੀ ਕਹਾਣੀ ਬੇਸ਼ੱਕ ਉਸ ਦੀ ਨਾਂਹਵਾਚੀ ਆਚਰਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਝੂਠ ਬੋਲ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਪਰ 'ਛੁੱਟੜ' ਵਰਗੀ ਕਹਾਣੀ ਉਸ ਦੀ ਅਤ੍ਰਿਪਤ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ 'ਸ਼ਮੀਰੋ' ਦੀ ਪਾਤਰ ਉਸਾਰੀ ਹੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ 'ਕਹਾਣੀ-ਸਿਰਲੇਖ' ਤਹਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ 'ਮਹੰਤ' ਕਹਾਣੀ 'ਸ਼ਮੀਰੋ' ਦੀ ਜੌੜੀ ਭੈਣ, ਜੋ ਕਿ ਉਸ ਨਾਲੋਂ 15 ਕੁ ਮਿੰਟ ਛੋਟੀ ਸੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਿਰਤਾਂਤ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ 'ਬਸ਼ੀਰੋ' ਦੀ ਹੋਣੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਹੋਣੀ ਹੈ ਜੋ ਸਮਾਜਿਕ ਤ੍ਰਿਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਰਾਹ ਆਪ ਲੱਭਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਭੋਗਦੀਆਂ ਹਨ। 'ਰੂੰਗਾ' ਕਹਾਣੀ ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਬੇਈਮਾਨ ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ 'ਤੇ ਵਿਅੰਗ ਕਰਦੀ ਕਹਾਣੀ ਉਥੇ ਹੈ, 'ਚੋਰ' ਕਹਾਣੀ ਬੇਸ਼ੱਕ ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਪਰ ਇਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਪਕੜਦੀ ਵਧੀਆ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ 'ਤੇ ਰਾਜਵੰਤ ਸਿੰਘ ਸਿਡਨੀ ਨੇ ਜਨਮੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਉਸ ਦੀ ਕਲਾਤਮਿਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਬਾਰੇ ਭਾਵਪੂਰਤ ਰੇਖਾ-ਚਿੱਤਰ ਉਲੀਕਿਆ ਹੈ।

-ਡਾ. ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98141-68611

ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਚਾਨਣ
ਲੇਖਕ : ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੱਬੂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 94653-66353

ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਧਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਪੁਸਤਕਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਥਲਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਚਾਨਣ' ਪ੍ਰੋ. ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੱਬੂ ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ 68 ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਸੰਜੀਦਗੀ ਦੀ ਅਭਿਲਾਸ਼ਾ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਦਾ ਦਰਦ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਵੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨੂੰ ਸੁੱਚੇ ਮੋਤੀ ਸਮਝਣ ਦੇ ਅਹਿਸਾਸ ਨਾਲ ਵੀ ਲਿਬਰੇਜ਼ ਹਨ:
ਹਨੇਰੇ ਰੁਸ਼ਨਾ, ਸੁਸਤ ਜ਼ਮੀਰ ਜਗਾ ਕੇ
ਤਖ਼ਤ ਪਲਟਾ ਦਿੰਦੇ ਦੋ ਹੀ ਹੰਝੂ।
ਪ੍ਰੋ. ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੱਬੂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਅੰਤਾਂ ਦਾ ਦਰਦ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਹੈ। ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਰਤੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਫ਼ਲ ਉਸ ਦਾ ਪਸੀਨਾ ਸੁੱਕਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਹੱਥੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਲੁੱਟ ਹੁੰਦੀ ਦੇਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਬੜਾ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲੋਕ-ਵਿਰੋਧੀ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਨਾਂਅ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰੀ ਹੁੰਦਿਆਂ ਉਹ ਬੜੇ ਬੇਬਾਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲੁੱਟ-ਰਹਿਤ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਲਈ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ :
ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਸਮਾਜ ਅੰਦਰ
ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਹੋਰ ਖਾਣੀਆਂ ਨੇ
ਸਾਡੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀਆਂ ਰੋਟੀਆਂ!
ਪ੍ਰੋ. ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੱਬੂ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਮਿਥਿਹਾਸ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਸਿਰਜ ਕੇ ਲੋਕ ਮਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਉਣ ਦੀ ਮੁਹਾਰਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਕਿਰਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਵੰਡ ਛਕਣ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਉਹ ਵਿਹਾਰਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਲਾਗੂ ਹੋਇਆ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ-ਨਾਤਿਆਂ ਵਿਚਲੀ ਅਪਣੱਤ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਅਤੇ ਜਿੱਤਾਂ-ਹਾਰਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਜਾ ਕੇ ਮੁਹੱਬਤਾਂ ਦੀ ਜੋਤ ਜਗਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਮਿਲਵਰਤਣ ਭਰਪੂਰ ਮਾਨਵੀ ਗੁਣ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਲਈ ਬੇਹੱਦ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ। ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ ਮਨਾਂ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਸੂਖਮ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਇਹ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਕਵਿਤਾ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਕਸੌਟੀ 'ਤੇ ਜ਼ਰੂਰ ਖਰੀ ਉੱਤਰੇਗੀ।

-ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 98146-28027

ਦਰੀਚਾ-ਏ-ਦਸਤਾਰ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਆਸਾ ਸਿੰਘ ਘੁੰਮਣ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਯੂਰਪੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਥ, ਯੂ.ਕੇ.
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 159
ਸੰਪਰਕ : 97798-53245

ਵਿਚਾਰਾਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਦਸਤਾਰ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਭਿੰਨ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਨ ਤੋਂ ਚਰਚਾ ਕਰਦੀ ਇਕ ਵਿਲੱਖਣ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਹੀ ਲੇਖਕ ਨੇ ਦਸਤਾਰ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ਦੇ ਹਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਵਿਭਿੰਨ ਮੁਲਕਾਂ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚ ਇਸ ਦੀ ਹੋਂਦ ਇਸ ਦੇ ਅਨੇਕ ਨਾਵਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਉਲੀਕਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਖੋਜ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ : 'ਦਸਤਾਰ ਦਾ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਵ, ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪੱਖ, ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਛਪ ਚੁੱਕੇ' ਆਦਿ। ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਆਏ ਸ਼ਬਦਾਂ (ਪੱਗ, ਪਾਗ, ਪਗੜੀ, ਦਸਤਾਰ) ਬਾਰੇ ਡੂੰਘੇ ਅਰਥਾਂ ਬਾਰੇ ਸਮਝਾਇਆ ਹੈ। ਭਾਈ ਮਿਹਰਬਾਨ ਦੀ ਸਾਖੀ, ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਦੀ ਵਾਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅੰਗੋਛਾ, ਪਟਕਾ, ਦਸਤਾਰ ਆਦਿ ਦੇ ਮੈਟਰਾਫਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਪਗੜੀ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹਰ ਰਹਿਤਨਾਮੇ ਵਿਚੋਂ ਦਸਤਾਰ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਵਾਂ, ਅਨੇਕਾਂ ਸ਼ਬਦ-ਕੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਦੇ ਕੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇੰਝ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਨਿਰਣਾਜਨਕ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। 'ਦਸਤਾਰ ਇਕ ਪਰੰਪਰਾ ਵੀ ਹੈ, ਰੀਤ ਵੀ ਹੈ, ਫੈਸ਼ਨ ਵੀ ਹੈ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਮੌਸਮੀ ਪਹਿਰਾਵਾ ਵੀ ਪਰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਮਲ ਹੈ।' ਪੰਨਾ 50. ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ, ਸੋਲਾਂ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਤਿਕਾਰਿਤ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਦੀਆਂ ਤਕਰੀਬਨ 48 ਰੰਗੀਨ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੇ ਕੇ ਦਸਤਾਰ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਪ੍ਰਮਾਣੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਕਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਸਲਿਮ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਪੱਗ, ਪਗੜੀ, ਚੀਰੇ, ਦਸਤਾਰ ਆਦਿ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਇਹ ਸਿਰ-ਵਸਤਰ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਫੈਸ਼ਨ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਪ੍ਰੋ. ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ, ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਅਤੇ ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਲੋਂ ਪਗੜੀ ਨੂੰ ਰੂਪਮਾਨ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਮਿਸਾਲਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। 'ਗ਼ਜ਼ਲ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਵਾਘਿਓਂ ਪਾਰ' ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਿਆਂ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦਸਤਾਰ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਦਾ ਵਹਿਣ ਬਣਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਤੀਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਵਿਚ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚ ਗੋਲ ਦਸਤਾਰ ਸਜਾਉਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੇਤਾ ਡਾ. ਸੀ. ਵੀ. ਰਮਨ ਅਤੇ ਡਾ. ਅਬਦੁਸ ਸਲਾਮ ਪੱਗੜੀ ਵਾਲੀਆਂ ਅਹਿਮ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਬਾਰੇ ਸੂਚਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੇ ਦਸਤਾਰਧਾਰੀ ਪਾਇਲਟ ਹਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਮਲਕ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਮੁੰਡੇ ਵਾਲ ਕਟਾ ਕੇ ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਸਮਾਰਟ ਅਖਵਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦੇ ਨਿਯਮ ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਤੀਜੇ ਭਾਗ ਦੇ ਅਖੀਰ 'ਚ ਬਰਤਾਨਵੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਵਿਚ ਦਸਤਾਰ ਸੰਬੰਧੀ ਚੱਲੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਦਸਤਾਰ ਸੰਬੰਧੀ ਵਡਮੁੱਲਾ ਖੋਜਕਾਰਜ (ਥੀਸਿਸ) ਹੋ ਨਿਬੜੀ ਹੈ।

-ਡਾ. ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
ਈ-ਮੇਲ : vatish.dharamchand@gmail.com
-

ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ 18 ਓਵਰਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 155/9 ਦੌੜਾਂ

28-04-2024

 ਮੇਲਾ ਦੋ ਘੜੀਆਂ...
ਲੇਖਕ : ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ
ਅਨੁਵਾਦ : ਰਵਨੀਤ ਕੌਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 120
ਸੰਪਰਕ : 98147-32198


ਸ. ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਇਕ ਬਹੁਵਿਧਾਈ ਅਤੇ ਤੀਖਣ-ਅਨੁਭਵੀ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਲੰਡਨ ਤੋਂ ਬਾਰ-ਐਟ-ਲਾਅ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਕੁਝ ਵਰ੍ਹੇ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਵੀ ਕੀਤੀ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਇਕ ਕੁਲਵਕਤੀ ਲੇਖਕ (ਨਾਵਲਕਾਰ, ਨਿਬੰਧਕਾਰ, ਪੱਤਰਕਾਰ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ... ਆਦਿ) ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ 'ਅ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਦ ਸਿੱਖਸ' ਆਪਣੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਇਕੋ-ਇਕ ਹਵਾਲਾ-ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਉਹ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਕਾਲਮ ਵੀ ਲਿਖਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਬੀਬਾ ਰਵਨੀਤ ਕੌਰ ਨੇ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਕੁਝ ਕਾਲਮਾਂ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਲਮ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸਰਦਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ 34 ਲਘੂ-ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਸੁਲੱਭ ਹੈ। ਆਖਰੀ ਲੇਖ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦਾਨਿਸ਼ਵਰ-ਪੱਤਰਕਾਰ ਸ. ਰੂਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਇਕ 'ਨਾਕਾਮ ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਕ' ਸੀ। ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦਕਾ ਨੇ ਅਨੁਵਾਦ-ਕਲਾ ਦੀ ਵਿਧਾ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਪੱਤਰਕਾਰਿਤਾ ਦੇ ਖਤੇਰ ਵਿਚ ਉਹ ਡਾ. ਨਵਜੀਤ ਜੌਹਲ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰੇ-ਖ਼ੈਰ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਖ਼ੁਦ ਇਕ ਸੁਹਿਰਦ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਨਾਰੀ ਹੈ।
ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰਚਨਾ-ਸੰਸਾਰ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ, ਸੰਜੇ ਗਾਂਧੀ, ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਆਰ. ਕੇ. ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋਤਸ਼ੀ-ਬਾਬੇ, ਲੋਭੀ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ, ਦੇਸ਼-ਵੰਡ ਦਾ ਸੰਤਾਪ, ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੁੱਗਲ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ੇ ਛੋਹੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਹ ਇਕ ਬੇਬਾਕ ਅਤੇ ਦੰਭ-ਨਿਵਾਰਕ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਰਸਮੀ ਵਰਤੋਂ-ਵਿਹਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰਦਾ। ਸੱਚਮੁੱਚ ਦਾ ਸੈਕੂਲਰ ਇਨਸਾਨ ਸੀ। ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਲੇਖਣ ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਵੱਸ ਦਾ ਨਹੀਂ। ਅਨੁਵਾਦਕ ਨੂੰ ਸਾਬਾਸ਼।
c c c


ਬੋਧ ਗਯਾ ਤੋਂ ਗਿਆਨ ਦੀ ਧਾਰਾ
ਲੇਖਕ : ਜਗਤਾਰ ਸਿੰਘ ਹਿੱਸੋਵਾਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਯੂਨੀਸਟਾਰ ਬੁਕਸ ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 150
ਸੰਪਰਕ : 98783-30324


ਸ. ਜਗਤਾਰ ਸਿੰਘ ਹਿੱਸੋਵਾਲ ਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਜਗਿਆਸੂ ਅਤੇ ਸੂਝਵਾਨ ਲੋਕ ਵੀ ਬੜਾ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਵਰਨਾ ਧਰਮ-ਗੁਰੂਆਂ ਜਾਂ ਵਿਭਿੰਨ ਧਰਮਾਂ ਬਾਰੇ ਕੇਵਲ ਅਕਾਦਮਿਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਹੀ ਖ਼ੁਸ਼ਕ ਜਿਹੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖ ਛੱਡਦੇ ਸਨ। ਹਿੱਸੋਵਾਲ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਉਹਦੇ ਨਿੱਜੀ ਅਨੁਭਵ ਵਿਚੋਂ ਨਿੱਤਰੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਬੜੀ ਤਾਜ਼ਾ ਅਤੇ ਨਿੱਘੀ ਹੈ।
ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਮਹਾਤਮਾ ਬੁੱਧ ਦੇ ਜੀਵਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਬਾਰੇ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਸਮੁੱਚੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ 12 ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ : ਮਹਾਤਮਾ ਬੁੱਧ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ, ਮਹਾਂ-ਤਿਆਗ, ਸੰਬੋਧੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਪਰਿਵਰਤਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗੇੜ, ਕਪਿਲਵਸਤੂ ਵੱਲ ਫੇਰੀ, ਸਭ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ, ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ 'ਧੰਮ' ਦੀ ਦੀਕਸ਼ਾ, ਜਾਤਕ-ਕਥਾਵਾਂ, ਸੰਘ ਵਿਚ ਮੱਤਭੇਦ, ਵੈਸ਼ਾਲੀ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ, ਮਹਾਂਪਰਿਨਿਰਵਾਣ, ਗਿਆਨ ਧਾਰਾ ਦੇ ਸੁੱਚੇ ਮੋਤੀ, ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਭਾਗ ਵਿਚ ਮਹਾਤਮਾ ਬੁੱਧ ਦੇ ਕੁਝ ਵਚਨ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਜੀਵਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼, ਖ਼ੁਦ ਦੀ ਖੋਜ, ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਚ ਦੁੱਖ ਦੇ ਬੀਜ, ਸੱਚਾ ਸੁੱਖ, ਅਨੁਚਿਤ ਕੰਮ, ਮਨ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ, ਸਵੈ-ਸੰਜਮ, ਚੰਗੇ ਕਰਮ, ਦਯਾ ਤੇ ਪਿਆਰ, ਭੈਮੁਕਤੀ, ਸਰਬਦਰਸ਼ਿਤਾ, ਉੱਤਮ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਹੋਸ਼ ਨੂੰ ਜਗਾਓ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸੰਖੇਪ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਵੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਹੋਣਗੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਹਰ ਮਾਨਵ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਰੂਪਾਂਤਰਣ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਬੁੱਧ-ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਬਖਾਣ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਲੇਖਕ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, 'ਜਦੋਂ ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਿਆ ਵਿਚਾਰਿਆ ਤਾਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਸਹਿਜ ਹੀ ਪਰਿਵਰਤਨ ਆਉਂਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ। ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਦੇ ਇਸ ਨਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਵਿਚਰਦਿਆਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਨਵਾਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਨਵਾਂ ਜੋਸ਼ ਅਤੇ ਨਵਾਂ ਇਤਫ਼ਾਕ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।' (ਪੰਨਾ 14). ਜਗਤਾਰ ਸਿੰਘ ਹਿੱਸੋਵਾਲ ਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ 'ਅਜੀਤ' ਦੇ ਧਰਮ ਤੇ ਵਿਰਸਾ ਅੰਕ ਵਿਚ ਹਰ ਮੰਗਲਵਾਰ ਲੜੀਵਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਤੱਥ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹੈ।


-ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋਬਾਈਲ : 98760-52136


ਤੰਦ-ਤਾਣੀਆਂ
ਲੇਖਿਕਾ : ਕਰਮਜੀਤ ਕੌਰ ਮੁਕਤਸਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਜੇ.ਪੀ. ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 98
ਸੰਪਰਕ: 89685-94379


ਕਰਮਜੀਤ ਕੌਰ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਇਹ ਪਲੇਠੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਯਾਦਾਂ, ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀਆਂ 27 ਵਾਰਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਹਰ ਰਚਨਾ ਵਿਚ 'ਮੈਂ' ਪਾਤਰ ਹਾਜ਼ਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਚਨਾਵਾਂ ਉਸ ਦੇ ਹੱਡੀਂ ਹੰਢਾਏ ਅਨੁਭਵ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਕਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ, ਕਦੀ ਲੇਖਨੁਮਾ ਕਹਾਣੀ ਦਾ, ਕਦੀ ਲੇਖ ਦਾ ਤੇ ਕਦੀ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਦਾ ਰੂਪ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਇਕ ਵਿਧਾ ਵਿਚ ਬੰਨ੍ਹਣਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਕਾਰਜ ਹੈ।
ਇਸ ਵਿਚ 'ਅਸੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਘਰਸ਼ੀ ਹੱਕ-ਸੱਚ ਵਾਲੇ', 'ਹੋਲਾ ਮਹੱਲਾ', 'ਵਿਸਾਖੀ', 'ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀ', 'ਜੀਵਨ ਜਾਚ', 'ਕੰਧੋਲੀ', 'ਇਕ ਸਵੇਰ ਟਹਿਲਦਿਆਂ-ਟਹਿਲਦਿਆਂ', 'ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਜਾਂ ਜ਼ਹਿਰ' ਲੇਖ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵੱਲ ਕਿੰਤੂ-ਪ੍ਰੰਤੂ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। 'ਚੰਨ ਮਾਤਾ-ਗੁਜਰੀ ਦਾ' ਤੇ 'ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਫੁੱਲ' ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
'ਤਾਂਡਵ', 'ਨਵੀਂ ਸਵੇਰ' ਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਬਿਹਤਰ, ਅਮਾਨਤ ਨੰਦ ਕੌਰ ਦੀ, ਕਿਰਾਏ ਦੀ ਛੱਤ, ਸੁੰਨਾ ਵਿਹੜਾ, ਕਹਾਣੀਆਂ ਔਰਤ ਦੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਤੇ ਦਲੇਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਚਾਲੀ ਰੁਪਏ, ਜੀਣਾ, ਚਾਹ ਦੀ ਇਕ ਘੁੱਟ, ਫੁਲਕਾਰੀ ਦੀ ਬੁੱਕਲ ਆਖਰ ਕਦੋਂ ਤੱਕ, ਗੋਹਲ ਦੀ ਆਸ, ਆਪ ਬੀਤੀ ਆਦਿ ਆਪ ਬੀਤੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਯਾਦਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਦੀ-ਕਦਾਈਂ ਲੇਖਿਕਾ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਉੱਭਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਹਾਲੇ ਲੇਖਿਕਾ ਦੀ ਅਭਿਆਸੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਹਾਲੇ ਹੋਮਵਰਕ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।


-ਕੇ. ਐਲ. ਗਰਗ
ਮੋਬਾਈਲ : 94635-37050


ਸ਼ਾਇਰ ਦਾ ਦਿਲ
ਸੰਪਾਦਕ : ਡਾ. ਖੁਸ਼ਨਸੀਬ ਗੁਰਬਖਸ਼ੀਸ਼ ਕੌਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 220 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 126
ਸੰਪਰਕ : 87086-19568


ਵੈਦ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਸਫ਼ਰ ਉੱਪਰ ਵੀ ਝਾਤ ਪਵਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਾਨਸਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦਾਤੇਵਾਸ ਵਿਚ 1906 ਵਿਚ ਜਨਮੇ ਵੈਦ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਸਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਥ ਲਿਖਤਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਨ। ਸੰਪਾਦਕਾ ਡਾ. ਖੁਸ਼ਨਸੀਬ ਅਤੇ ਗੁਰਬਖਸ਼ੀਸ਼ ਕੌਰ ਨੇ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਇਕੱਤਰ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਕਰਕੇ ਸ਼ਾਇਰ ਦਾ ਦਿਲ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਕਵੀ ਵੈਦ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਇਰ ਦਾ ਦਿਲ ਨਾਂਅ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਰਾਹੀਂ ਸੱਚ ਅਤੇ ਹੱਕ ਬਾਰੇ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ-
ਜੀਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾ ਕਰਨਾ ਅਮਾਨਤ ਵਿਚ ਖਿਆਨਤ ਹੈ
ਜਿਹੜਾ ਮੁਨਸਫ਼ ਦੀ ਕੁਰਸੀ 'ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਇਨਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ
ਉਹਨੂੰ ਏਥੇ ਵੀ ਲਾਹਨਤ ਹੈ
ਉਹਨੂੰ ਉਥੇ ਵੀ ਲਾਹਨਤ ਹੈ।
'ਕਲੀ ਹੀਰ ਦੀ' ਆਪ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਹੀਰ ਦੇ ਕਿੱਸੇ ਵਾਂਗ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਕਾਰੀ ਰਚਨਾ ਹੈ। 'ਰੱਬ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ' ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਵਾਲੀ ਕਵਿਤਾ ਰਾਹੀਂ ਕਵੀ ਨੇ ਆਰਥਿਕ ਪਾੜੇ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਾਵਪੂਰਤ ਰਚਨਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਘਾਟ, ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਸੁੱਖ, ਤਿਆਗ, ਹਾਏ ਪੈਸਾ, ਕੁਨਬਾ ਪਰਵਰੀ, ਆਵਾਗਵਨ ਦਾ ਭਰਮ, ਮਜ਼ਹਰਬ ਦਾ ਝੋਲਾ, ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਤਰੱਕੀ, ਵੇਦਾਂਤ ਸਾਰ, ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਰਹਤ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵਕਾਰੀ ਨਜ਼ਮਾਂ ਹਨ। ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਰਚਨਾਵਾਂ ਰਚੀਆਂ ਹਨ ਕਰਫਿਊ, ਦਿੱਲੀ ਦੰਗੇ, ਹਰਿਮੰਦਰ ਦੀ ਹੁਕਮਤ, ਐਮਰਜੈਂਸੀ, ਨਾਹਰਾ ਗੁਰੂ ਦਸਮੇਸ਼ ਦਾ, ਰਾਖਾ ਬਣਿਆ ਸੀ ਸਾਰੀ ਹਿੰਦ ਵੈਣ ਦਾ ਜੀ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਮੰਗਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਭਾਗ ਸੀਹਰਫੀਆਂ ਦਾ ਹੈ। ਸੀਹਰਫ਼ੀ ਤੀਹ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਹਰ ਪਹਿਲੇ ਅੱਖਰ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕਵੀ ਨੇ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵਧੇਰੇ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਟੱਲ-ਸੱਚਾਈਆਂ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ। ਇਕ ਆਦਰਸ਼ ਮਾਨਵ ਦੇ ਜੋ ਗੁਣ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਵੀ ਨੇ ਕੁਝ ਸੀਹਰਫੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ :-
ਬੇ: ਵਾਸਨਾ ਪੁੰਜ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਤੂੰ
ਪਾਪੀ ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਮੋੜ ਖਾਂ ਤੂੰ
ਹਿਰਦੇ ਜਾਲ ਤੂੰ ਚਿਰਾਗ ਏਕਤਾ ਦਾ
ਦਿਲੋਂ ਭਰਮ ਦਵੈਤ ਨੂੰ ਛੋੜ ਖਾਂ ਤੂੰ।
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਡਾ. ਖੁਸ਼ਨਸੀਬ ਗੁਰਬਖਸ਼ੀਸ਼ ਕੌਰ ਨੇ ਵੈਦ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਤਰ ਕਰਕੇ ਸੰਪਾਦਨਾ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਸਾਹਿਤਕ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਉੱਦਮ ਲਈ ਉਹ ਵਧਾਈ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਹਨ।


-ਪ੍ਰੋ. ਕੁਲਜੀਤ ਕੌਰ
ਐਚ.ਐੱਮ.ਵੀ. ਜਲੰਧਰ


ਮਤਰਏ ਸਾਕ

ਲੇਖਕ : ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਧੀਮਾਨ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 495 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 376
ਸੰਪਰਕ : 98152-18545


'ਕਾਲ ਚੱਕਰ' ਅਤੇ 'ਉੱਚਾ ਥੇਹ' ਨਾਵਲਾਂ ਮਗਰੋਂ ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਧੀਮਾਨ ਦਾ ਨਵ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨਾਵਲ 'ਮਤਰਏ ਸਾਕ' ਆਪਣੇ ਸਿਰਲੇਖ ਮੁਤਾਬਕ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿਚ ਮਤਰੇਅ ਸਾਕਾਂ ਦੀ ਹੋਣੀ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਵਿਅਥਾ-ਕਥਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਰੇਸ਼ਮ ਦੇ ਕੀੜੇ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਇਰਦ-ਗਿਰਦ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਰੇਸ਼ਮ ਲਪੇਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਇਸੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਜੰਜਾਲ ਵਿਚ ਉਲਝ ਕੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਗੁਆ ਬਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੀ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰਾ ਬਚਨੀ ਹੈ ਜੋ ਵਿਧਵਾ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ ਹਰਮੋਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬੇਟੀ ਬਾਵੀ ਸਮੇਤ ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵੀ ਤਿੰਨ ਲੜਕੇ ਤੇ ਲੜਕੀਆਂ ਛੱਡ ਕੇ ਰੱਬ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜ਼ੁਬਾਨੋ ਕੌੜੀ ਪਰ ਪਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਬਚਨੀ ਪਹਿਲੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਕੁੱਖੋਂ ਜਾਏ ਸਮਝ ਕੇ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਵੀ ਆਪਣੇ ਜਿਊਂਦੇ ਜੀਅ ਮਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੱਲ-ਫਰੇਬ ਰੱਖੇ ਬਿਨਾਂ ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਪ੍ਰਤੀ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਫਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਹਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਵੀ ਆਪਣੀ ਈਰਖਾਲੂ ਸੁਭਾਅ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੁਰਜੀਤ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਅਤੇ ਅੱਡ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਮੋਹ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਹਰ ਔਖੀ-ਭਾਰੀ ਘੜੀ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਂਹ ਵੀ ਫੜਦਾ ਹੈ। ਨਵਲ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਥਾਨਕ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਈ ਸਪੋਰਟਿੰਗ ਸਟੋਰੀਜ਼ ਵੀ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕਥਾਨਕ ਦੀ ਗੋਂਦ ਨੂੰ ਗੁੰਦਵਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਮਦਦਗਾਰ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਚਾਹੇ ਉਹ ਬਾਵੀ ਦੇ ਪੂਰਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਸੰਬੰਧ ਅਤੇ ਚੋਰੀ-ਚੋਰੀ ਉਸ ਦਾ ਹਮਲ ਗਿਰਾਉਣ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੋਹਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਵਲੋਂ ਮਿਲ ਕੇ ਪੂਰਨ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਹੋਵੇ, ਗੁਰਜਿੰਦਰ ਦਾ ਆਪਹੁਦਰਾਪਣ, ਨਫ਼ਰਤੀ ਤੇ ਫ਼ਿਤਰਤੀ ਦਿਮਾਗ਼ ਕਰਕੇ ਮਤਰੇਈ ਮਾਂ ਬਚਨੀ ਨਾਲ ਗਾਲੀ-ਗਲੌਚ ਤੇ ਮਾਰਨਾ-ਕੁੱਟਣਾ, ਖਿੱਚ-ਧੂਹ ਕਰਨੀ, ਘਰੋਂ ਗ਼ਾਇਬ ਰਹਿਣਾ ਤੇ ਵੇਸ਼ਵਾ ਗਮਨੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਿੱਸਾ, ਹਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਗੈਰਾਜ ਦਾ ਸੌਦਾ, ਸੁਖਬੀਰ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ ਦੀ ਗੁੱਝੀ ਮਿੱਤਰਤਾ, ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਬੇਟੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵਲੋਂ ਮਿਲ ਕੇ ਬੇਟੀ ਨੂੰ ਕਰੰਟ ਲਾ ਕੇ ਮਾਰ ਦੇਣਾ, ਫਿਰ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਸ਼ਿਕੰਜੇ ਤੋਂ ਬਚ ਜਾਣਾ। ਅੰਤ ਵਿਚ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਤੋਂ ਸੁਰਖਰੂ ਹੋਣਾ, ਪਹਿਲੋਂ ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪਰਲੋਕ ਸਿਧਾਰਨਾ ਤੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਟੱਬਰ ਦੇ ਲੇਖੇ ਲਾਉਣ ਤੇ ਬੇਟੇ ਹਰਮੋਹਿੰਦਰ ਵਲੋਂ ਪਿਤਾ, ਭੈਣਾਂ-ਭਰਾਵਾਂ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਪ੍ਰਤੀ ਪੂਰੀ ਵਫਾਦਾਰੀ ਤੇ ਫਰਮਾਬਰਦਾਰੀ ਨਿਭਾਉਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਤੋਂ ਬੇਦਖ਼ਲ ਕਰਕੇ ਮਤਰੇਅ ਹੀ ਕਹਾਉਣਾ ਤੇ ਬਚਨੀ ਦਾ ਬਿਰਧ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਬਹੂ-ਬੇਟੇ ਨਾਲ ਘਰ ਛੱਡਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋਣਾ 'ਮਤਰੇਅ ਸਾਕਾਂ' ਦੀ ਦੁਖਾਂਤਕ ਹੋਣੀ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। 376 ਸਫ਼ਿਆਂ ਦੇ ਵੱਡ-ਆਕਾਰੀ ਕਥਾਨਕ ਵਿਚ ਫੈਲਿਆ ਇਹ ਦੁਖਾਂਤਕ ਨਾਵਲ ਧੀਮੀ ਗਤੀ ਦੇ ਸਮਾਚਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਸੂਖ਼ਮ ਤੋਂ ਸੂਖ਼ਮ ਵੇਰਵਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਿਤਰਿਆ ਹੈ ਕਿ ਹਰੇਕ ਪਾਤਰ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ, ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਦਾ ਢੰਗ, ਉਸ ਦੀ ਸੋਚ ਅਤੇ ਕਿਰਦਾਰ ਉਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਾਵਲ ਮਤਰੇਅ ਸਾਕਾਂ ਦੀ ਬਾਤ ਪਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਆਨਰ ਕਿਲਿੰਗ ਅਤੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾਲ ਵੀ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਯਥਾਰਥਮਈ ਚਿੱਤਰਣ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਰੌਚਕਿਤਾ ਬਰਾਬਰ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।


-ਡਾ. ਧਰਮਪਾਲ ਸਾਹਿਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98761-56964


ਅਕੀਦਾ
ਲੇਖਕ : ਰੂਪ ਕੌਰ ਕੂੰਨਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 299 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 144
ਸੰਪਰਕ : 97797-70922


'ਅਕੀਦਾ' ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਲੇਖਿਕਾ ਰੂਪ ਕੌਰ ਕੂੰਨਰ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ 98 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਕੁਝ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਛੋਟੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਛੁਪਿਆ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਹੈ ਪਰ ਜੇਕਰ ਹੋਰ ਵਿਸਥਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਚੰਗਾ ਹੋਣਾ ਸੀ। ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਕਾਫ਼ੀ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਰ ਮੋੜ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਪ੍ਰਪੱਕਤਾ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਵਧੀਆ ਹੋਣਾ ਸੀ। ਇਹ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਪੱਕਤਾ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਕੁਝ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਸੋਚਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਕਿਸ ਮੂਡ, ਕਿਸ ਦ੍ਰਿਸ਼, ਕਿਸ ਵਾਤਾਵਰਨ, ਕਿਸ ਹਾਲਾਤ, ਕਿਸ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਲਿਖੀ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਲੇਖਿਕਾ ਹੀ ਭਲੀਭਾਂਤ ਜਾਣਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੀ ਤਾਂ ਇਕ ਕਲਪਨਾ ਹੀ ਕਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵਕਤ, ਜੜ੍ਹ, ਟੱਪੇ, ਸਬਰ, ਫਾਡੀ, ਸਫ਼ਰ, ਇਸ਼ਕ, ਰੰਗ, ਸਾਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਦੁਨੀਆਦਾਰੀ, ਹਿਸਾਬ, ਭੁਲੇਖਾ, ਰਾਜ, ਚੀਜ਼ਾਂ ਚਾਰ, ਵਜੂਦ, ਜਿੰਦ, ਮਾਸੂਮ ਦਿਲ, ਅਣਖ, ਸਾਦਗੀ, ਅੰਦਾਜ਼ਾ, ਨੀਅਤਾਂ, ਸ਼ੁਕਰ, ਫਿਤਰਤ, ਦਰਦੀ, ਨਾਂਹ ਕਹਿਣਾ ਸਿੱਖ, ਗੱਲ ਹੋਰ ਏ, ਸਕੂਨ, ਜੀਅ ਕਰਦੈ, ਬੇਅਕਲੀ, ਬਚਪਨ, ਸਮਾਂ, ਸਲੀਕਾ ਆਦਿ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਆਕਾਰ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਲੇਖਿਕਾ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਏਨੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਹੱਥ ਅਜਮਾਉਣਾ ਕੋਈ ਸੌਖੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਕ ਜਨੂੰਨ ਛਿਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਅੰਦਰਲੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਵਲਵਲਿਆਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੇ ਕੁਝ ਲਿਖਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ। ਲੇਖਿਕਾ ਨੂੰ ਅਜੇ ਹੋਰ ਅਭਿਆਸ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ ਕਿ ਪੁਸਤਕ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਝੋਲੀ ਵਿਚ ਪਾ ਕੇ ਕੁਝ ਕਹਿਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਤਾਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਕ ਥਾਂ 'ਤੇ ਲੇਖਿਕਾ ਲਿਖਦੀ ਹੈ :
ਸੁਣ ਵੇ ਸੱਜਣਾ, ਵੇਖ ਕੇ ਚੱਲੀਂ,
ਆਸਾ ਪਾਸਾ, ਉੱਪਰ ਥੱਲੀਂ,
ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਇਹ ਅੱਲ-ਅਵੱਲੀ,
ਗੱਲ ਗੱਲ 'ਤੇ ਪੈਂਦੀ ਥਰਥੱਲੀ।


-ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ (ਮੀਰਹੇੜੀ)
ਮੋਬਾਈਲ : 92105-88990

ਬੂੰਦ ਬੂੰਦ ਬਰਸਾਤ
(ਰੁਬਾਈ ਮਾਲਾ ਤੇ ਮਣਕੇ)
ਲੇਖਿਕਾ : ਬੀਬੀ ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ 'ਸੈਕਰਾਮੈਂਟੋ'
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਰਵੀ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਮੁੱਲ : 295 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 95
ਸੰਪਰਕ : 0183-2258633


ਬੀਬੀ ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ 'ਸੈਕਰਾਮੈਂਟੋ' ਦਾ ਅਮਰੀਕਨ ਕਵਿਤਾ 'ਚ ਉੱਘਾ ਨਾਂਅ ਹੈ। 'ਬੂੰਦ ਬੂੰਦ ਬਰਸਾਤ' ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚੌਥਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। 'ਬੂੰਦ ਬੂੰਦ ਬਰਸਾਤ' ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ 'ਜਿਸ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਨਿਆਰਾ ਹੈ' ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 'ਫੁਲਵਾੜੀ ਵਿਚ ਰੰਗ ਬਰੰਗੇ ਫੁੱਲ', 'ਰੁਬਾਈ ਮਾਲਾ' ਅਨੁਵਾਨ ਤਹਿਤ 211 ਰੁਬਾਈਆਂ ਅਤੇ 'ਮਣਕੇ' ਅਨੁਵਾਨ ਹੇਠ 'ਸਭ ਅਪਣੇ ਬੇਗਾਨੇ ਬਣ' ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 'ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂਅ ਗੁਰਦੁਆਰਾ' ਤੱਕ ਦੋਹੜੇ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਜੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਰਪਣ ਤਸਦੀਕ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੀ ਮਾਨਵਤੀ ਦੀ ਅਲੰਬਰਦਾਰ ਮਿਕਨਾਤੀਸੀ ਸੋਚ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਸਕ ਅਤੇ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੂਲ ਆਧਾਰ ਅਧਿਆਤਮ, ਜਿਗਿਆਸਾ, ਕਿਰਤ, ਗੁਰਮੁਖ, ਮਨਮੁੱਖ ਅਤੇ ਸਿਮਰਨ ਦੇ ਮਾਨਵੀ ਆਤਮ ਚਿੰਤਨ ਰਾਹੀਂ ਅਨੰਦਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਰਾਹੀਂ 'ਸਚਿਆਰ' ਹੋਣ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਧਾਰਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਥੀਂ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੇਸ਼ੱਕ ਇਹ ਮਾਰਗ ਬਿਖੜਾ ਹੈ, ਸਹਿਜ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰੰਤੂ ਗੁਰ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਇਹ ਮਾਰਗ ਸਹਿਜ ਵੀ ਹੈ, ਸਰਲ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਕੀਦਤ ਭਰਿਆ ਵੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਰਤਾਰਾ ਪੂਰੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ 'ਚ ਇਹ ਵਚਿੱਤਰ ਵਰਤਾਰੇ ਦੇ ਝਲਕਾਰੇ ਗੁਰਮੁੱਖ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਦਿ-ਜੁਗਾਦੀ, ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਰਜ਼ਾ 'ਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ 'ਸਮਾਂ', ਉਸ ਦੀ 'ਨਦਰਿ' ਰਾਹੀਂ ਅਨੇਕਾਂ ਰੰਗਾਂ 'ਚ ਵਰਤਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਟੀ ਹਿੱਤ ਰੁਬਾਈ ਨੰਬਰ 22 ਪੇਸ਼-ਏ-ਖ਼ਿਦਮਤ ਹੈ : 'ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਕੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰੀਏ, ਸਭ ਤੋਂ ਬੱਧ (ਵੱਧ) ਬਲਵਾਨ ਸਮਾਂ ਹੈ, ਸਮਾਂ ਹੀ ਰਾਮ, ਸਮਾਂ ਹੀ ਰਾਵਣ, ਸੀਤਾ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਸਮਾਂ ਹੈ, ਸਮਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਹੈ, ਸਮਾਂ ਕੰਸ ਹੈ, ਸਮਾਂ ਗਿਆਨ ਹੀ ਗੀਤਾ ਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਹੱਥ 'ਸੁਰਜੀਤ' ਸਮੇਂ ਦੇ, ਹਰ ਜੁਗ ਦਾ ਭਗਵਾਨ ਸਮਾਂ ਹੈ।' ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਦੁਨਿਆਵੀ ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ, ਰਿਸ਼ਤੇ-ਨਾਤੇ, ਖੂਨੀ ਖੇਡਾਂ, ਅਮੀਰੀ-ਗ਼ਰੀਬੀ, ਊਚਤਾ-ਨੀਚਤਾ ਦੇ ਸਭ ਵਰਤਾਰੇ ਉਸ ਦੀ ਰਜ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ। ਗਰਮੁਖ ਦਾ ਆਤਮ-ਸਮਰਪਣ ਹੀ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਅੱਗੇ ਆਤਮ-ਸੋਝੀ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਹੈ। ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਝਲਕਦਾ ਹੈ : 'ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਧੀ ਹਾਂ ਪੰਜ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ', ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਫੜੀ ਕਲਮ 'ਕਲਮ ਨਾਲ ਹੀ ਮੁਰਦਾ ਰੂਹਾਂ ਫਿਰ 'ਸੁਰਜੀਤ' ਬਨਾਵਾਂਗੀ ਮੈਂ', ਮੁਰਦਾ ਰੂਹਾਂ 'ਚ ਜੀਵਨ-ਫਲਸਫ਼ੇ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਆਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ-ਪਾਠਕ ਇਸ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨਗੇ।


-ਸੰਧੂ ਵਰਿਆਣਵੀ (ਪ੍ਰੋ.)
ਮੋਬਾਈਲ : 98786-14096


ਯਾਰ ਭਰਾਵਾਂ ਵਰਗੇ
ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ : ਰਾਜਿੰਦਰ ਪਰਦੇਸੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪ੍ਰੀਤ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਨਾਭਾ
ਮੁੱਲ : 350 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ :152
ਸੰਪਰਕ : 98551-00712


ਰਾਜਿੰਦਰ ਪ੍ਰਦੇਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੇ ਕਾਫ਼ਿਲੇ ਵਿਚ ਉਦੋਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਇਆ, ਜਦੋਂ ਗ਼ਜ਼ਲ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਸਥਾਪਤੀ ਲਈ ਅਹੁਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਪ੍ਰਿੰ. ਤਖ਼ਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਉਹ ਹੋਰ ਲਿਸ਼ਕਿਆ ਤੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿਣ ਦੀ ਕਾਹਲ ਕਰ ਗਿਆ। 'ਯਾਰ ਭਰਾਵਾਂ ਵਰਗੇ' ਗ਼ਜ਼ਲ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਉਸ ਦੇ ਤੁਰ ਜਾਣ ਬਾਅਦ ਛਪਿਆ ਹੈ। ਪਰਦੇਸੀ ਦੀਆਂ ਛਪਣੋਂ ਰਹਿ ਗਈਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਤਰ ਕਰ ਕੇ ਕਿਤਾਬੀ ਰੂਪ ਦੇਣ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਬੇਟੇ ਤੇਜਿੰਦਰ ਮਨਚੰਦਾ ਪਰਦੇਸੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨਾਲ ਰਾਜਿੰਦਰ ਪਰਦੇਸੀ ਦੀਆਂ ਛਪੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਇਕ ਦਰਜਨ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 'ਯਾਰ ਭਰਾਵਾਂ ਵਰਗੇ' ਗ਼ਜ਼ਲ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਕੁੱਲ 92 ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਛਪੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰਦੇਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਸਤਾਖ਼ਰਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਖ਼ੇਤਰ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਮੁਕਾਮ ਹਾਸਿਲ ਸੀ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਮਾਮ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਅਰ ਜਿੱਥੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੇ ਤਕਨੀਕੀ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਪੱਖੋਂ ਵੀ ਇਹ ਗ਼ਜ਼ਲੀਅਤ ਦੀਆਂ ਮਿਥਾਂ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਸ਼ਾਮਿਲ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ 'ਚੋਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਮਾਨਵੀ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਕੌੜੇ-ਕੁਸੈਲੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਲੇਕਿਨ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪਰਦੇਸੀ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਬਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ, ਜਗਤਾਰ, ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਨਿੱਝਰ, ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਮਦਨ ਮੋਹਨ ਤੇ ਤਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਮਿੱਤਰ-ਪਿਆਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਂਅ ਵੀ ਹਨ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਮੁਹੱਬਤੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਕਿੰਨਾ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ। ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਨੇ ਕੁਝ ਨਵੀਆਂ ਰਦੀਫ਼ਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਕੇ ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਵਿਚ ਸੱਜਰਾਪਨ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕੀੜੀਆਂ, ਤਰਸੋਗੇ, ਸਰਫ਼ਰੋਸ਼, ਚਿੜੀਆਂ ਚੂਕਦੀਆਂ, ਕੈਂਚੀ, ਜਾਦੂ, ਗੱਲ ਬਣੇ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮੁਰਾਰੀ। 'ਯਾਰ ਭਰਾਵਾਂ ਵਰਗੇ' ਵਿਚ ਪਰਦੇਸੀ ਦੇ ਇਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਲੇਖ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਬੰਦ ਨੂੰ ਵੀ ਸਾਂਭਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨਵੇਂ ਗ਼ਜ਼ਲਗੋਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਿੰਦਰ ਪਰਦੇਸੀ ਦਾ ਇਹ ਗ਼ਜ਼ਲ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਚੀ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਛਪਣੋਂ ਰਹਿ ਗਈਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦਾ ਇਹ ਕਿਤਾਬੀ ਰੂਪ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਦੇ ਕਾਬਿਲ ਹੈ। ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਇਹ ਉੱਦਮ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਵੀ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ।
c c c


ਜਲ ਕਣ
ਸ਼ਾਇਰ : ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਵਿਰਾਸਤ ਅਕਾਦਮੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 144
ਸੰਪਰਕ : 98726-31199


ਰੁਬਾਈ ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀ ਕਾਵਿ-ਵਿਧਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਫ਼ਾਰਸੀ, ਅਰਬੀ ਤੇ ਉਰਦੂ ਵਿਚ ਬੜੀ ਮਕਬੂਲੀਅਤ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਨੂੰ ਬਹੁਤਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਵਜ਼ਨ ਵਾਲੀ ਇਸ ਲਘੂ ਸਿਨਫ਼ ਦਾ ਹੁਣ ਇਧਰਲੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਫ਼ੈਲਾਓ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਮਕਬੂਲ ਸ਼ਾਇਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੇ ਹਰ ਖ਼ੇਤਰ 'ਤੇ ਕਲਮ ਅਜ਼ਮਾਈ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਪੇਂਡੂ ਮੁਹਾਵਰੇ ਵਾਲੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਵਿਚ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਉਸ ਨੇ ਰੁਬਾਈ ਵੱਲ ਵੀ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। 'ਜਲ ਕਣ' ਉਸ ਦਾ 660 ਰੁਬਾਈਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬੜੀ ਰੀਝ ਨਾਲ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੁਬਾਈਆਂ ਦੀ ਕੈਨਵਸ 'ਤੇ ਰੰਗਾਂ ਤੇ ਉਪ-ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਹੈ, ਕੁਝ ਚਟਕੀਲੇ, ਭੜਕੀਲੇ, ਗੂੜ੍ਹੇ ਤੇ ਜਵਾਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਉਦਾਸੇ-ਉਦਾਸੇ, ਕਾਲੇ-ਚਿੱਟੇ, ਸੁੱਘੜ-ਸਿਆਣੇ ਤੇ ਦੱਬੇ-ਦੱਬੇ ਹਨ। ਮਾਨਵੀ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੁਬਾਈਆਂ ਵਿਚ ਕੁਰਸੀ ਲਈ ਤਾਂਘਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਦਾ ਵਰਨਣ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਤਖ਼ਤਾਂ ਹੇਠਾਂ ਬੇਵੱਸ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕਬਰਾਂ ਦਾ ਸੱਚ ਵੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੁਬਾਈਆਂ ਵਿਚ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਇਬਾਦਤ ਵੀ ਤੇ ਮਾਨਵਤਾ ਦੀ ਖ਼ੈਰ ਵੀ ਮੰਗੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਧੀਆਂ-ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਦੁਆਵਾਂ ਵੀ ਹਨ ਤੇ ਘਰਾਂ ਦੀ ਸਲਾਮਤੀ ਲਈ ਅਰਦਾਸਾਂ ਵੀ ਹਨ। ਰੁਬਾਈ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਛੋਟਾ ਰੂਪ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਹਰ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਕ ਲੰਮੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਓ ਨੂੰ ਇਕ ਰੁਬਾਈ ਵਿਚ ਸਮੇਟਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਦਾਇਰਾ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ। ਰੁਬਾਈ ਦਾ ਚੌਥਾ ਮਿਸਰਾ ਰੁਬਾਈ ਦੀ ਜਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਿੱਲ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨਿਭਾਅ ਵਿਚ ਸਫ਼ਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਇਕਸਾਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਕਿਸੇ ਸ਼ਾਇਰ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦਾ ਨਿਰਣਾ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਅਸਰ ਅਨੁਸਾਰ ਲਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ ਦਾ ਇਹ ਯਤਨ ਸਲਾਹੁਣਯੋਗ ਹੈ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਰੁਬਾਈ ਨੂੰ ਹੋਰ ਲੋਕਪ੍ਰਿਆ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਸਹਾਈ ਹੋਵੇਗਾ। 'ਜਲ ਕਣ' ਜਲਵਾਸ਼ਪ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਬਾਰਿਸ਼ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਕੇ ਔੜ ਨੂੰ ਮਾਤ ਦੇਣਗੇ, ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਆਸ ਹੈ।


-ਗੁਰਦਿਆਲ ਰੌਸ਼ਨ
ਮੋਬਾਈਲ : 99884-44002


ਰੌਸ਼ਨ ਮੀਨਾਰ ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਠੀਕਰੀਵਾਲਾ

ਸੰਪਾਦਕ : ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਠੀਕਰੀਵਾਲਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਰੀਥਿਕ ਬੁੱਕਸ ਸੰਗਰੂਰ
ਮੁੱਲ : 299 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 94633-30551


ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਅਮਰ ਸ਼ਹੀਦ ਸ. ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਠੀਕਰੀਵਾਲਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਠੀਕਰੀਵਾਲਾ ਦਾ ਹੀ ਵਾਸੀ ਹੈ। ਸ. ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਠੀਕਰੀਵਾਲਾ ਅਜਿਹਾ ਜਾਂਬਾਜ਼ ਸੂਰਬੀਰ ਯੋਧਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ 18ਵੀਂ ਅਤੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਜਦੋਂ ਦੇਸ਼ ਵਾਸੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਕੂਮਤ ਅਤੇ ਰਜਵਾੜਾਸ਼ਾਹੀ ਅਧੀਨ ਚੱਕੀ ਵਿਚ ਪਿਸ ਰਹੇ ਸਨ, ਲਈ ਆਪਣਾ ਆਪਾ ਕੁਰਬਾਨ ਕੀਤਾ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਸਮੇਂ ਹੀ ਇਸ ਜਾਂਬਾਜ਼ ਸੂਰਮੇ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਕਾਰਨਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੇਖਕਾਂ ਵਲੋਂ ਲਿਖੇ ਜੀਵਨ ਬਿਰਤਾਂਤ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਪੁਸਤਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਸ. ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਠੀਕਰੀਵਾਲਾ ਨੇ ਰਿਆਸਤੀ ਮਹਾਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਐਸ਼-ਪ੍ਰਸਤੀ, ਫਜ਼ੂਲ ਖ਼ਰਚੀ ਮਨਮਾਨੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਰਹੇ ਪੇਂਡੂ/ ਸ਼ਹਿਰੀ ਗ਼ਰੀਬ ਕਿਸਾਨਾਂ, ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਨੇੜਿਓਂ ਤੱਕਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇਸ਼ ਵਾਸੀਆਂ ਉੱਪਰ ਮੁਗਲਾਂ ਵਾਂਗ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਕੂਮਤ ਵਲੋਂ ਰਿਆਸਤੀ ਰਾਜਿਆਂ ਵਲੋਂ ਧਾਰਮਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ, ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਸਿੱਧੀ ਦਖ਼ਲ-ਅੰਦਾਜ਼ੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਲਿਤਾੜੇ ਹੋਏ ਇਹ ਲੋਕ ਕਿਸੇ ਨਿਧੜਕ ਅਤੇ ਤਿਆਗੀ ਆਗੂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਅਮਰ ਸ਼ਹੀਦ ਸ. ਠੀਕਰੀਵਾਲਾ ਦਾ ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਧਾਰਮਿਕ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਨੇ ਦੱਬੇ ਤੇ ਲਿਤਾੜੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦਾ ਮਾਰਗ ਚੁਣਿਆ। ਪੁਸਤਕ 'ਚ ਸੰਪਾਦਕ ਵਲੋਂ ਇਕ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੇਖਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸੜਕਨਾਮਾ ਦਾ ਲੇਖ 'ਪੰਜਾਬ ਰਿਆਸਤੀ ਪਰਜਾ ਮੰਡਲ ਦਾ ਮਹਾਂਨਾਇਕ ਸ. ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਠੀਕਰੀਵਾਲਾ', ਕੇ. ਐਲ. ਗਰਗ ਦੀ ਰਚਨਾ ਸੇਵਾ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਜਿੰਦੜੀਏ ਬੜੀ ਔਖੀ, ਡਾ. ਅਰਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਕਾਕੜਾ ਦਾ ਲੇਖਕ 'ਪਰਜਾ ਮੰਡਲ ਲਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ, ਮੰਤਵ ਤੇ ਅਜੋਕੀ ਸਾਰਥਕਿਤਾ' (ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗਿਕ ਵਿਚ), ਡਾ. ਸੁਰਜੀਤ ਬਰਾੜ ਦਾ ਲੇਖ 'ਬੇਜੋੜ ਅਮਰ ਸ਼ਹੀਦ, ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਠੀਕਰੀਵਾਲਾ', ਲੇਖਕ ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਚੌਹਾਨ ਵਲੋਂ 'ਲਾਸਾਨੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੇ ਕੇ ਕਾਲ ਮੁਕਤ ਹੋਏ ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਠੀਕਰੀਵਾਲਾ', ਜਸਬੀਰ ਕਲਸੀ ਧਰਮਕੋਟ ਵਲੋਂ 'ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਪ੍ਰਸੰਗ', ਨਿਰੰਜਣ ਬੋਹਾ ਦੀ ਰਚਨਾ 'ਰਿਆਸਤੀ ਰਾਜਿਆਂ ਤੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਮਰਾਜ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਪੁੱਟਣ ਵਾਲਾ ਲੋਕ ਨਾਇਕ ਸ਼ਹੀਦ ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਠੀਕਰੀਵਾਲਾ, ਮਾਰਕੰਡਾ ਦਾ ਲੇਖ 'ਪਰਜਾ ਮੰਡਲ ਦਾ ਉਸਰਈਆ ਸ਼ਹੀਦ ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਠੀਕਰੀਵਾਲਾ', ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਅੱਚਰਵਾਲ ਦੀ ਰਚਨਾ 'ਸ਼ਹੀਦ ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਠੀਕਰੀਵਾਲਾ, 'ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਪਾਰਸ ਰਾਮੂੰਵਾਲੀਆ ਵਲੋਂ ਲਿਖੇ ਕਿੱਸਾ ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਠੀਕਰੀਵਾਲਾ' ਬਾਰੇ ਖੋਜ ਭਰਪੂਰ ਲੇਖ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਤਿਲਕ ਵਲੋਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਅਗਲਾ ਲੇਖ ਭੋਲਾ ਸਿੰਘ ਸੰਘੇੜਾ ਵਲੋਂ 'ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ ਵਿਰੁੱਧ ਜੂਝਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਹੀਦ ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਠੀਕਰੀਵਾਲਾ', ਡਾ. ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਵਲੋਂ ਲਿਖਿਆ ਲੇਖ 'ਬਹੁਤ ਉੱਚੀ ਤੇ ਸੁੱਚੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸ਼ਹੀਦ ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਠੀਕਰੀਵਾਲਾ', ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਠੀਕਰੀਵਾਲਾ ਦਾ ਲੇਖ 'ਅਮਰ ਸ਼ਹੀਦ ਸ. ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਠੀਕਰੀਵਾਲਾ' ਅਤੇ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਅੱਚਰਵਾਲ ਦੀ ਇਕ ਹੋਰ ਰਚਨਾ ਪਰਜਾ ਮੰਡਲ ਦਾ ਮੁਢੈਲੀ ਪਿੰਡ ਠੀਕਰੀਵਾਲਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਕੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਵੀ ਸਾਂਝ ਪੁਆਈ ਗਈ ਹੈ।


-ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98143-24040


ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਪਿੱਤਲ ਦੀ
(ਸਵੈ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ)
ਲੇਖਕ : ਪ੍ਰੋ. ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਯੂ.ਕੇ.
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਾਹਿਬਦੀਪ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਭੀਖੀ, ਮਾਨਸਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 170
ਸੰਪਰਕ : 99889-13155


ਪ੍ਰੋ. ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ, ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ, ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। 'ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਪਿੱਤਲ ਦੀ' ਰਚਨਾ ਵਿਚ 50 ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਿੱਕੇ-ਵੱਡੇ ਲੇਖ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਸਰਲ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਜੀਵਨ ਤਜਰਬੇ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਜੀਵਨ ਰਹੱਸਾਂ ਦੇ ਭੇਦ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਵਾਰਤਕ ਸੰਜਮੀ ਤੇ ਸਰਲ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਰੌਚਿਕ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ, ਵਿਦਵਾਨਾਂ, ਗੁਰੂਆਂ, ਰਾਜਸੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਤੇ ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚਾਨਣਾ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੁਚੱਜੀ ਜੀਵਨ ਜਾਚ ਵਾਸਤੇ ਸੇਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ 'ਚੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਸਮੁੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਸਫ਼ਲਤਾ ਅਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲੀ ਵਾਲਾ ਜੀਵਨ ਕਿਵੇਂ ਬਤੀਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਿੰਦੂ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਨਾਂਅ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੇਖ ਦਾ ਆਰੰਭ ਕਰਦਾ ਲੇਖਕ ਕਹਿੰਦਾ : ਚੰਗੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ, ਨੇਕ ਬੰਦੇ, ਚੰਗੇ ਦੋਸਤ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਦਿਲ ਲੋਕ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਪਿੱਤਲ ਦੀ ਹੈ, ਸੋਹਣੀ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਕੋਝੀ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹੈ। ਆਦਤ ਲੇਖ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਕਹਿੰਦਾ ਕਿ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇਕੱਲੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਆਦਤ ਪਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਆਸ ਮੁਕਤ ਜੀਵਨ ਵਾਸਤੇ ਕਰਮਯੋਗੀ ਹੋਣਾ ਪਹਿਲਾ ਗੁਰੂ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਚ ਸ਼ਬਦ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹਨ। ਕਲਮ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵੱਡੀ ਹੈ, ਲਿਖਣ ਲਈ ਤਪੱਸਿਆ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕਾਂ ਸਮਾਜ ਦਾ ਅਕਸ ਅਤੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਨਾਲ ਸਮਤੋਲ ਦਾ ਹੀ ਦੂਸਰਾ ਨਾਂਅ ਹੈ। ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਛੇੜ-ਛਾੜ ਤਬਾਹੀ ਲਿਆਉਣਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਫ਼ਿਤਰਤ ਬਦਲਦੀ ਨਹੀਂ, ਸੁਧਾਰੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇੱਕੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਸੱਚ, ਲੇਖ ਦਾ ਸਾਰੰਸ਼ ਹੈ : ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਦੇ ਸ਼ੋਰ-ਸ਼ਰਾਬੇ ਵਾਲੀ ਇਸ ਸਦੀ ਵਿਚ ਨੈਤਿਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ, ਪੂੰਜੀ ਅਤੇ ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਗਲਬੇ ਹੇਠ ਕੁਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਰਾਖਾ ਬਣਿਆਂ ਹੀ ਸਵਰਗ ਮਾਣਨਾ ਹੈ। ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਬਦਲਾਵ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਇਕ ਅਟੱਲ ਨਿਯਮ ਹੈ। ਨਾਰੀ, ਦੋਸਤੀ, ਅਸਲ ਧਰਮ, ਮਾਇਆ, ਮਿਹਨਤ, ਸ਼ਹੀਦ, ਮੌਤ, ਫ਼ਰਜ਼, ਮਾਂ, ਸੋਚ, ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਕਥਨਾਂ ਅਤੇ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਅੰਤਲੇ ਸਫ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਕੁਟੇਸ਼ਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕੌੜੇ ਅਨੁਭਵ, ਸਿਆਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ, ਜ਼ਰਾ ਸੋਚੋ ਅਤੇ ਸਿਆਣੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਮੁੱਲਵਾਨ ਪ੍ਰਵਚਨ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਸੈਲਫ਼ ਮੋਟੀਵੇਸ਼ਨ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸੇਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਗੁਣ ਉੱਚਾ ਕਰਦੇ, ਪਦਵੀ ਨਹੀਂ। ਅਜਿਹੀ ਕਥਨਾਵਲੀ ਵਰਗੀ ਪੁਸਤਕ, ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਲਈ ਖ਼ੁਸ਼ਨਸੀਬੀ ਹੈ।
c c c


ਚੁੰਬਕੀ ਅਪਣੱਤ
ਲੇਖਕ : ਗੁਰਮਲਕੀਅਤ ਸਿੰਘ ਕਾਹਲੋਂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਜੇ.ਪੀ. ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 196
ਸੰਪਰਕ : 98141-77676


'ਜੱਦੀ ਸਰਮਾਇਆ' (2022) ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰਮਲਕੀਅਤ ਸਿੰਘ ਕਾਹਲੋਂ ਦਾ ਦੂਜਾ ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਚੁੰਬਕੀ ਅਪਣੱਤ' ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ 19 ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਅਜੋਕੀ ਕਹਾਣੀ ਜਿਥੇ ਸਮਾਜਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ, ਰਾਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਨੂੰ ਨੰਗਿਆਂ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਸੰਸਿਆਂ ਨੂੰ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਚਿਤਰਨ ਦੀ ਦਲੇਰੀ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮਾਨਵੀ-ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਟੁੱਟ-ਭੱਜ ਅਤੇ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸੰਤਾਪ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਮਝਦੀ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਕਾਹਲੋਂ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਕਰਦੇ-ਕਰਦੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਲੋਕ-ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਨੇੜਲਾ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਤਜਰਬਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸਿਰਜਣ ਦੀ ਕਲਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ : ''ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਗਟਾਏ ਅਹਿਸਾਸ ਤੇ ਦੱਸੀ ਹੱਡਬੀਤੀ ਨੂੰ ਉਸੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ੇਪਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ, ਉਸ ਦਾ ਰੰਗ-ਰੂਪ ਨਿਖਾਰ ਕੇ ਪਾਠਕਾਂ ਮੂਹਰੇ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।'' ਇਸ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ 'ਚੁੰਬਕੀ ਅਪਣੱਤ' ਕੈਨੇਡਾ ਵਸੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਮੁਸਲਮਾਨ ਮੁਬੱਸਰ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰ ਹਾਮਿਦ ਤੇ ਫਾਇਜਾ 1947 ਦੀ ਕਤਲੋ-ਗਾਰਤ ਵਿਚ ਨਿੱਕੀ ਬੱਚੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਬਚਾਉਂਦੇ ਤੇ ਧੀ ਵਾਂਗ ਪਾਲਦੇ ਜੋ ਸੁਲਤਾਨਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਦੇ ਸੁੱਚੇ ਕਿਰਦਾਰ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਨੂੰ ਝੰਜੋੜਨ ਵਾਲੀ ਮਾਰਮਿਕ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਅੰਦਰ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਰੌਚਿਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਝ ਹੀ 'ਲਿਫਟ' ਕਹਾਣੀ 'ਚ ਸੀਤੋ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਆਪਣੀ ਹੱਡ-ਬੀਤੀ ਸੁਣਾਉਂਦੀ ਤੇ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਨਾਇਕ ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਦੈ। 'ਰੂਹ ਦਾ ਨਿਖਾਰ' 'ਚ ਛੜਾ ਰਿਹਾ ਤਾਇਆ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਚਿੱਠਾ ਸੁਣਾਉਂਦੈ। ਨਰਸ ਨਿੰਮੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵਾਰਿਸ ਬਣਾਉਂਦੈ। 'ਸ਼ੌਕਾਂ ਦੀ ਮੰਡੀ ਵਿਚ ਸਮਝੌਤੇ' ਹਰਮਨ ਗਾਇਕਾ ਕਿੰਝ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਲਈ ਫਿਲਮ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸਵੈ-ਮਾਣ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਮੋੜਦੀ। 'ਮੇਰਾ ਰੱਬ ਬਹੁੜਿਆ' 'ਚ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਦੁਰਵਿਹਾਰ ਤੋਂ ਪੀ.ਸੀ.ਓ. 'ਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਪੱਤਰਕਾਰ ਰੱਬ ਵਾਂਗ ਬਹੁੜਦੈ। 'ਮਨਾਂ ਦੀਆਂ ਤਰੰਗਾਂ 'ਚ ਵੀ ਚਾਣਚੱਕ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਹੱਡਬੀਤੀ ਦਾ ਹੀ ਰੂਪ ਹੈ। 'ਇਕੋ ਵੇਲੇ ਦੋ ਚੰਨ' ਅਜੀਬ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਘਟਨਾ ਮਾਨਵੀਕਰਨ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। 'ਫੌਜੀ ਜਾਂ ਫਰਿਸ਼ਤਾ' ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਗ਼ਲਤੀ ਨੂੰ ਪਹਿਰੇਦਾਰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੁਧਾਰ ਕਰਕੇ ਬਚਾਉਂਦੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਹੈ। ਸਮਾਜ 'ਚ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਕਹਾਣੀ ਸਿਰਜਣ ਦਾ ਹੁਨਰ ਬਿਰਤਾਂਤਿਰਕ ਹੈ, ਕਹਾਣੀ 'ਚ ਕਲਾਤਮਿਕ ਸੰਜਮ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਹੋਰ ਵੀ ਨਿਖਾਰ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ।


-ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾਊਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 98151-23900

27-04-2024

 ਟੋਟਕੇ-2
ਲੇਖਕ : ਰਣਜੋਧ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਏਵਿਜ਼ਮ ਕੁਲੈਕਸ਼ਨ
ਮੁੱਲ : 199, ਸਫ਼ੇ : 500
ਸੰਪਰਕ : 98144-22744

ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ 'ਟੋਟਕੇ' ਲੇਖਕ ਸ. ਰਣਜੋਧ ਸਿੰਘ ਦੀ ਦੂਜੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ 500 ਸਫ਼ੇ ਹਨ। ਹਰ ਸਫ਼ੇ ਉੱਤੇ ਕੇਵਲ ਇਕ ਹੀ ਟੋਟਕਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਇਹ 500 ਹੀ ਟੋਟਕੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਟੋਟਕਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਆਈਆਂ ਹਨ। ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਹ ਟੋਟਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਵੇਦ 'ਰਿਗਵੇਦ' ਵਿਚ ਵੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਪਿਛੋਂ ਇਹੀ ਟੋਟਕੇ ਮਹਾਤਮਾ ਬੁੱਧ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵੀ ਬਣੇ ਰਹੇ। ਸਾਰੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਮੰਤਰ ਸਿੱਖਿਆਦਾਇਕ ਟੋਟਕੇ ਹਨ ਪਰ ਉਕਤ ਟੋਟਕੇ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਹਨ। ਯੁੱਗ ਬਦਲਣ ਨਾਲ ਵਸਤਾਂ, ਰਿਸ਼ਤੇ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ ਬਦਲਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਮਾਜਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗੱਲਾਂ ਦੇ ਮੁੱਲ ਬਦਲਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਟੁੱਟਦੀਆਂ-ਤਿੜਕਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਨਵੀਆਂ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਥਾਨ ਲੈਂਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਧਾਰਮਿਕ ਅਕੀਦੇ ਬਦਲਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਨਵੇਂ ਘਰ ਬਣਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ੋਅ ਪੀਸ ਵੀ ਬਦਲਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਟੋਟਕੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਕੋਠੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ੋਅਕੇਸ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਰੰਗ-ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਤੈਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੱਜ ਤੱਕ ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਵਲੀ, ਅਵਤਾਰ, ਖ਼ੁਦਾ, ਰਹਿਬਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭਨਾਂ ਨੇ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦੇ ਟੋਟਕੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਪਵਿੱਤਰ ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ ਸਿੱਖਿਆਦਾਇਕ ਟੋਟਕੇ ਹਨ। ਪਰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਕਾਵਿ ਦੇ ਪਾਸ ਟੋਟਕੇ ਹਨ। ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਟੋਟਕਾ ਲੇਖਕ ਖ਼ੁਦ ਕਵੀ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਪਰ ਵਾਰਤਕ ਲਿਖਾਰੀ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਵਕਤ ਦੀ ਕਸਵੱਟੀ ਉੱਤੇ ਪਰਖੇ ਗਏ ਅਤੇ ਮੰਨੇ ਗਏ ਇਥੇ ਟੋਟਕਿਆਂ ਦੀ ਕੁਲੈਕਸ਼ਨ ਹੋ ਕੇ ਪੁਸਤਕੀ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਮੇਰੇ ਖਿਆਲ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਟੋਟਕਿਆਂ ਦਾ ਅਜੇ ਸਤਿਕਾਰਤ ਨਾਮਕਰਨ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਟੋਟਕੇ ਕੋਈ ਬਹੁਤਾ ਵਧੀਆ ਨਾਂਅ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ। ਵਕਤ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਦੇ ਨਾਮਕਰਨ ਉੱਤੇ ਵੀ ਚਰਚਾ ਜ਼ਰੂਰ ਚੱਲੇਗੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਕੁਲੈਕਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਈ ਲੇਖਕ ਤਾਂ ਇਸੇ ਵਿਧਾ ਕਰਕੇ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ ਹਨ। ਟੋਟਕਾ ਜਾਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਲੇਖਕ ਸ. ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਪੂਰ ਦਾ ਨਾਂਅ ਇਨ੍ਹਾਂ ਟੋਟਕਿਆਂ ਨੇ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੀਤਾ। ਆਮ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਟੋਟਕਾ ਲੇਖਕ ਲਗਾਤਾਰ ਹੀ ਟੋਟਕੇ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਚੋਟ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਕਈ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਟੋਟਕਿਆਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਾ ਕਾਂਡ ਬਣਾਏ ਵੀ ਹਨ ਪਰ ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਵੀ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਦਾ ਟੋਟਕਿਆਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਟੋਟਕਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਵਾਸਤੇ ਹੁਣ ਜਾਣੀ-ਪਹਿਚਾਣੀ ਵਿਧਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੁਰ ਅਹਿਸਾਸ ਪਾਠਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਟੋਟਕਿਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਦਿਲ ਉੱਤੇ ਗੰਢ ਦੇ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦੋ ਤੇ ਦੋ-ਚਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਰਸਤਿਆਂ ਦੀ ਤਸੀਦਕ। ਪਰ ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਇਕ ਸਫ਼ੇ ਉੱਤੇ ਇਕ ਹੀ ਟੋਟਕਾ ਹੈ ਜੋ ਸਫ਼ੇ ਵਧਾਉਣ ਤੇ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਭਾਰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਂਗ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਆਓ, ਕੁਝ ਟੋਟਕੇ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਾਂ :
-ਸਮੋਸੇ ਪੂਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨੈਪਕਨ ਨਾਲ ਪੂੰਝਣ 'ਤੇ ਫੈਟ ਨਹੀਂ ਘਟਦੀ।
-ਭੋਲੇ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਲੋਕ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ।
-ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਬੰਦਿਆਂ 'ਤੇ ਵਕਤ ਖਰਾਬ ਨਾ ਕਰੋ। ਵਕਤ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੈ ਦਿਨ ਦਾ ਸਹੀ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰੋ।
-ਰਿਸ਼ਤੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੀ ਬਣਾਓ, ਜਿਹੜੇ ਬਣਾਓ ਉਹ ਦਿਲੋਂ ਨਿਭਾਓ।
-ਸਭ ਤੋਂ ਔਖਾ ਕੰਮ ਹੈ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਨਾਲ ਕੰਮ ਰੱਖਣਾ, ਦੂਜੇ ਦੇ ਨਹੀਂ।
-ਚਲਦੇ ਰਹਾਂਗੇ ਤਾਂ ਚੰਗੇ ਰਹਾਂਗੇ। ਜੇ ਬਹਿ ਗਏ ਤਾਂ ਰਹਿ ਗਏ।
-ਜ਼ਿੰਦਾ ਹੋ ਤਾਂ ਕੰਡੇ ਚੁੱਭਣਗੇ। ਮਰੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਤਾਂ ਅੱਗ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦੀ।
ਉਕਤ ਸਿੱਖਿਆ ਟੂਕਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੋਰ ਵੀ 500 ਟੂਕਾਂ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਪਾਠਕਾਂ ਵਾਸਤੇ ਰਾਹ ਦਸੇਰਾ ਤੇ ਕੰਪਾਸ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

-ਸੁਲੱਖਣ ਸਰਹੱਦੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 94174-84337

ਚਿੱਠੀਆਂ ਤੁਰੀਆਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ
ਸੰਪਾਦਕ : ਨਿੰਦਰ ਘੁਗਿਆਣਵੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 152
ਸੰਪਰਕ : 94174-21700

'ਚਿੱਠੀਆਂ ਤੁਰੀਆਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ' ਨਿੰਦਰ ਘੁਗਿਆਣਵੀ ਦੀ ਸੰਪਾਦਤ ਕੀਤੀ ਨਵੀਂ ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੇਖਕਾਂ ਵਲੋਂ ਮੌਕੇ-ਬੇ ਮੌਕੇ ਲਿਖੀਆਂ ਚਿੱਠੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਹਨ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਹਨ, ਵੱਡੇ ਬੰਦੇ ਹਨ।
ਚਿੱਠੀ ਲਿਖਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਲਗਭਗ ਮੁੱਕ ਹੀ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੋਬਾਈਲ, ਇੰਟਰਨੈੱਟ, ਕੋਰੀਅਰ ਆਦਿ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੇ ਇਹ ਰੁਚੀ ਲਗਭਗ ਖ਼ਤਮ ਹੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਮਨ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਸਗੋਂ ਕਰਨਾ ਭੁੱਲ ਹੀ ਗਏ ਹਨ। ਮੋਬਾਈਲਾਂ 'ਤੇ ਓਪਰੀਆਂ-ਓਪਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਦੇ ਆਦੀ ਹੁੰਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਖ਼ਤ ਲਿਖਣ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲ ਸਮਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਆਪਸੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਨਿੱਘ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਮੁੱਕਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਨਿੰਦਰ ਸਿਰੜੀ ਬੰਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਖ਼ਤਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਣਾ ਵੀ ਚੰਗੀ ਜੀਵਨ-ਜੁਗਤ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖ਼ਤਾਂ ਤੋਂ ਲਿਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਨਿੱਘ, ਮਤਲਬ, ਔਕਾਤ ਵੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਤਾਂ ਨਿੰਦਰ ਦੀਆਂ ਛਪੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਹੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਆਪਣੇ ਮਤਲਬ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਦੀ ਨਿੰਦਰ ਤੋਂ ਉਮੀਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਆਪਣੇ ਮਤਲਬ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਦੀ ਨਿੰਦਰ ਤੋਂ ਉਮੀਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਉਸ ਦੇ ਲਿਖੇ ਲੇਖਾਂ ਤੇ ਛਪੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਰਸਮੀ ਜਿਹੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕਰਦੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖ਼ਤਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਵੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਿੰਦਰ ਖ਼ੁਦ ਵੀ ਵੱਡੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਛਪੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਘੱਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਤੇ ਕਈ ਵਾਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਰਾਬਤਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਖ਼ਤ ਲਿਖਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦਾ ਸੰਪਰਕ ਲੇਖਕਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਜੇ ਉਹ ਕਿਤੇ ਲੋਕ-ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਕਾਮਯਾਬ ਲੋਕ-ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੋਣਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਪਰਕ ਬਣਾਉਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਕਿਤਾਬ ਲਈ ਸ਼ਾਬਾਸ਼। ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਬਹੁਤ ਔਖੀਆਂ ਛਪਦੀਆਂ ਹਨ।

-ਕੇ. ਐੱਲ. ਗਰਗ
ਮੋਬਾਈਲ : 94635-37050

ਕਿਉਂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਦੇਸ਼ ਬੇਗਾਨਾ
ਲੇਖਕ : ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਪਲਾਹੀ
ਸੰਪਾਦਕ : ਪਰਵਿੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਟਰੱਸਟ (ਰਜਿ.) ਪਲਾਹੀ, ਫਗਵਾੜਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 216
ਸੰਪਰਕ : 98158-02070

ਵਿਚਾਰਾਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਲੇਖਕ ਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰਿਤਾ/ਜਰਨਲਲਿਜ਼ਮ ਵਜੋਂ ਨਿਰੰਤਰ ਲਿਖੇ ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਰਵਿੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਿਆਂ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੇਖਕ ਨੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ 'ਤੇ ਬੇਬਾਕ ਕਲਮ ਚਲਾਈ ਹੈ। ਪੱਤਰਕਾਰਿਤਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ 51 ਚੋਣਵੇਂ ਲੇਖ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਅਨੇਕ ਮਹੱਤਵ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਸਮੁੱਚੇ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਦਰਪੇਸ਼ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ 'ਤੇ ਫੋਕਸੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ : ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਵਗਦਾ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਦਰਿਆ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਸ਼ੇ ਜਿਵੇਂ : ਕਣਕ ਅਤੇ ਚਾਵਲ ਦਾ ਚੱਕਰਵਿਊ, ਦੁੱਗਣੀ ਆਮਦਨ ਕਰਨ ਦਾ ਮਸਲਾ, ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ, ਪਾਣੀ ਦਾ ਹੱਕ, ਹੜ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਰ, ਸੱਪਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿਰੀਆਂ ਮਿੱਧਦਾ ਕਿਸਾਨ, ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਆਦਿ। ਕਿਰਤੀਆਂ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਜਿਵੇਂ : ਕਾਮਿਆਂ ਦੀ ਦਿਹਾੜੀ, ਬੰਧੂਆ ਮਜ਼ਦੂਰੀ, ਹਾਸ਼ੀਏ 'ਤੇ ਆਦਮੀ, ਭੁੱਖੇ ਢਿੱਡ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਫ਼ਰ, ਭੁੱਖ ਤੇ ਸਬਰ ਆਦਿ। ਸੰਵਿਧਾਨ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ, ਸੂਬਿਆਂ ਦੇ ਹੱਕ ਖੋਹਣਾ, ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ। ਚੋਣਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਸ਼ੇ : ਚੋਣ ਵਾਅਦੇ ਅਤੇ ਤੋਹਫ਼ੇ, ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਏਕੇ ਦਾ ਸਵਾਲ, ਆਦਰਸ਼ ਨੇਤਾ ਕਿੱਧਰ ਗੁਆਚ ਗਏ, ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 2024 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿਚ ਤਿਕੋਣੀ ਟੱਕਰ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਆਦਿ। ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਸ਼ੇ ਜਿਵੇਂ : ਔਰਤਾਂ 'ਤੇ ਹੋ ਰਹੇ ਜ਼ੁਲਮ, ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇ, ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਰਾਖਵਾਂਕਰਨ ਆਦਿ। ਕੁਝ ਫੁਟਕਲ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਵੀ ਕਲਮ ਚਲਾਈ ਗਈ ਹੈ ਜਿਵੇਂ : ਅਰਾਜਕਤਾ ਵੱਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਪੰਜਾਬ, ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਜਟ, ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਸ, ਸਿਹਤ ਸਹੂਲਤਾਂ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਝਗੜਿਆਂ ਦਾ ਬੱਚਿਆਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ, ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ, ਜਾਨਲੇਵਾ ਫਾਸਟ ਫੂਡ, ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ, ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਬੰਧੀ ਚੁਣੌਤੀਆਂ, ਮਨੀਪੁਰ ਦੀਆਂ ਹਿਰਦੇਵੇਦਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਆਦਿ।
ਲੇਖਕ ਦੀ ਵਾਰਤਕ ਸ਼ੈਲੀ ਸਰਲ, ਸਪੱਸ਼ਟ ਅਤੇ ਰਵਾਨਗੀ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਵਾਰਤਕ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਵੇਖੋ :
''...ਇਹ ਲੋਕ ਹਰ ਹੀਲਾ-ਵਸੀਲਾ ਵਰਤ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਜਮ੍ਹਾਂ ਪੂੰਜੀ, ਆਪਣੀ ਛੋਟੀ-ਮੋਟੀ ਜਾਇਦਾਦ ਗਿਰਵੀ ਰੱਖ ਕੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪ ਬਾਹਰ ਤੁਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਨਪੀੜੀ ਜਾ ਰਹੀ ਛੋਟੀ ਕਿਸਾਨੀ ਆਰਥਿਕ ਤੰਗੀ ਕਾਰਨ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਇਸ ਰਾਹ ਪੈ ਰਹੀ ਹੈ।... ਫਿਰ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਬੇਗਾਨਾ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਏਗਾ? ਪੰ. 82. ਲੇਖਕ ਦਾ ਗਿਆਨ ਭੰਡਾਰ ਉਸ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

-ਡਾ. ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
ਈ-ਮੇਲ: : vatish.dharamchand@gmail.com

-
ਡਾ. ਅਮਰ ਕੋਮਲ ਦੀ ਚੋਣਵੀਂ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰਕ ਸਮਾਲੋਚਨਾ
ਸੰਪਾਦਕ : ਡਾ. ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਬੱਦਨ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲਕਸ਼ਯ ਪਬਲਿਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 750 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 562
ਸੰਪਰਕ : 099588-31357

'ਡਾ. ਅਮਰ ਕੋਮਲ ਦੀ ਚੋਣਵੀਂ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰਕ ਸਮਾਲੋਚਨਾ' ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਨ ਡਾ. ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਬੱਦਨ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਡਾ. ਬੱਦਨ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਸਾਹਿਤ ਰਚਿਆ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਦੋ ਭਾਗ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਲਗਭਗ 233 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ 'ਵਿਵਹਾਰਕ ਸਮਾਲੋਚਨਾ' ਵਿਚ 24 ਖੋਜ-ਪੱਤਰ ਅਤੇ ਇਕ ਰੇਖਾ-ਚਿੱਤਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਲੇਖ ਲਿਖੇ ਗਏ ਹਨ। ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਅਮਰ ਕੋਮਲ ਦੀ ਕਾਵਿ-ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ, ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਪਹਿਚਾਨਣਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਅਪਣਾਈ ਹੈ ਤੇ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਇਕ ਨਵੀਨਤਾ ਹੈ। ਸ਼ੁੱਧ-ਸਨਾਤਨੀ ਵਿਚਾਰ ਜਿਸ ਵਿਚ ਵਹਿਮਾਂ-ਭਰਮਾਂ ਨੂੰ ਨਕਾਰਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਹੀ ਅਮਰ ਕੋਮਲ ਦੀ ਜੀਵਨ ਭਰ ਦੀ ਕਮਾਈ ਨੂੰ ਸਮੋਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਉਸਦੀ ਇਕ ਕਵਿਤਾ ਹੈ:
'ਬਚਪਨ ਗਿਆ, ਜਵਾਨੀ ਆਈ
ਫੇਰ ਬੁਢਾਪਾ ਆਇਆ,
ਕਿਉਂ ਮਨ ਘਬਰਾਇਆ।'
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਵੀ ਨੇ ਅਨੇਕਾਂ ਹੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ, 'ਕੁੜੀ ਨਿਆਰੀ', 'ਕਾਸ਼', 'ਧਰਤੀ ਤੇ ਰੁੱਖ', 'ਸੁਪਨੇ', 'ਨੇਤਾ', 'ਚੁੰਨੀ', 'ਆਦਮੀ', 'ਕਾਲੇ ਨਾਗ', 'ਰੁੱਖ', 'ਨਵੇਂ ਸੁਨੇਹੜੇ', ਆਦਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਸੇਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਯਥਾਰਥ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੇਖਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਵੇਂ 'ਤਿੰਨ ਚਿੱਠੀਆਂ ਡਾ. ਅਮਰ ਕੋਮਲ ਦੇ ਨਾਂ' (ਪ੍ਰੋ. ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀ), 'ਪਿਆਰ ਤੇ ਸੰਗਰਾਮ ਦਾ ਕਵੀ'' (ਪ੍ਰੋ. ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ), 'ਪ੍ਰਸੰਗ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧ ਦੀ ਕਵਿਤਾ- ਤਥਾ ਅਸਤੂ' (ਸੁਲੱਖਣ ਸਰਹੱਦੀ), 'ਸਤਿਯਮ ਸ਼ਿਵਮ ਸੁੰਦਰਮ-ਚਾਨਣ ਵੰਡਦੇ ਦੀਵਿਆਂ ਦਾ ਥਾਲ' (ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾਊਂ), ਆਦਿ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਡਾ. ਅਮਰ ਕੋਮਲ ਦੀ ਬਹੁਪੱਖੀ ਸੋਚ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਸਾਰਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਵਿਚਲੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੋਚ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਣਯੋਗ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਵਧਾਈ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹੈ।

-ਡਾ. ਗੁਰਬਿੰਦਰ ਕੌਰ ਬਰਾੜ
ਮੋਬਾਈਲ : 098553-95161

21-04-2024

ਵੀਹ ਗ੍ਰਾਮ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਲੇਖਕ : ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 158
ਸੰਪਰਕ : 98723-75898

ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਵਿਲੱਖਣ ਹਸਤਾਖਰ ਹੈ। ਉਹ ਨਿਵੇਕਲੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਸ਼ਾਇਰ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਰਮਜ਼ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਵਾਂਗ ਹੀ ਉਹ ਇਸ ਵਾਰਤਕ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸਰਲ ਪਰ ਡੂੰਘੇ ਰਮਜ਼ਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਡਾਇਰੀਨੁਮਾ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਲਿਖੀ ਇਸ ਵੀਹ ਗ੍ਰਾਮ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਉਹ ਸਹਿਜਤਾ, ਸਕੂਨ, ਅਹਿਸਾਸ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਾ ਨਾਲ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਪਲਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵੀਹ ਦਾ ਹਿੰਦਸਾ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨੂੰ ਉਹ ਡਾਇਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿਚ ਵੀਹ ਸੌ ਵੀਹ ਸਿਰਲੇਖ ਅਧੀਨ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਉਸ ਦੀ ਓਦਰੀ ਜਿੰਦ ਦਾ ਚਿੱਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਜਾਨਣ ਦੇ ਰਾਹ ਤੁਰਦਾ ਹੈ। ਕੋਰੋਨਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਕੋਰੋਨਾ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਅਤੇ ਕੋਰੋਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਵਾਪਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ, ਗੁਜ਼ਰੇ ਪਲ ਅਤੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਵਾਪਰ ਰਹੇ ਸਧਾਰਨ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਅਸਧਾਰਨ ਨੂੰ ਭਾਲਣ ਦਾ ਉਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਇਕ ਨਜ਼ਰੀਆ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਲੇਖਕ ਦਰਾਜਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਧੜਕਣ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਕਾਵਿਕ ਲਹਿਜ਼ਾ ਵਾਰਤਕ ਵਿਚ ਵੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਰੋਨਾ ਕਾਲ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਉਸ ਦੀ ਡਾਇਰੀ ਦੇ ਕੁਝ ਪੰਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਾਰਚ 2020 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਡਾਇਰੀ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਰੋਜ਼ਮਰ੍ਹਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਪਲਾਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਮਕਸਦ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਈ ਵਾਰ ਮਨ ਦੀ ਉਦਾਸੀ ਉਸ ਨੂੰ ਉਦਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਬੇਬਸੀ ਤੇ ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਸਹਿਜ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਚੰਗੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੀ ਚੁੱਪ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਜਿਹੇ ਕਈ ਪਲ ਉਸ ਨੇ ਡਾਇਰੀ ਵਿਚ ਸਮੇਟੇ ਹਨ। ਮਾਂ ਦੀ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਰੁਖਸਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਵੀ ਡਾਇਰੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੇ ਹਨ। 100 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਕੋਵਿਡ ਦਾ ਸਹਿਮ ਅਤੇ ਕਹਿਰ ਦੋਵੇਂ ਝੱਲਦਿਆਂ ਕਵਿਤਾ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ-ਸੰਗ ਵਿਚਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਉਸ ਦੀ ਡਾਇਰੀ ਦਾ ਹਰ ਪੰਨਾ ਭਰਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਪਾਠਕ ਇਸ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।

-ਡਾ. ਸੁਖਪਾਲ ਕੌਰ ਸਮਰਾਲਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 83606-83823

ਸੋਚ ਤੋਂ ਸੱਚ ਤੱਕ
ਲੇਖਿਕਾ : ਬਲਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 125 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 36
ਸੰਪਰਕ : 98785-19278

ਸਮਕਾਲੀਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਦਾ ਧਾਰਣੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਅਹਿਮ ਵੰਨਗੀਆਂ ਵਿਚ 'ਕਵਿਤਾ' ਦਾ ਆਪਣਾ ਖ਼ਾਸ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਬਲਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਾਜ਼ਾਤਰੀਨ ਬਾਲ ਪੁਸਤਕ 'ਸੋਚ ਤੋਂ ਸੱਚ ਤੱਕ' ਵਿਚ 26 ਬਾਲ-ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਲ-ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ-ਬਿੰਦੂ ਸਮਾਜ ਦੀ ਅਹਿਮ ਕੜੀ ਬੱਚੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਸੂਚਕ ਹੈ ਕਿ ਬਾਲ ਹਰ ਉਸ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਅਤੇ ਸੋਚਣੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਬਲਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ ਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ 'ਕਿਤਾਬਾਂ', 'ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਬੋਲ ਰਹੀ ਹਾਂ', 'ਅੱਖਰ','ਮੇਰੀ ਬੋਲੀ', 'ਪੜ੍ਹਾਈ' ਅਤੇ 'ਬਸਤਾ' ਆਦਿ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਜਿਹਾ ਉਸਾਰੂ ਵਿੱਦਿਅਕ ਵਾਤਾਵਰਨ ਸਿਰਜਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਥੇ ਬਾਲ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਰੂਪ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਸਕਣ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਆਦਰਸ਼ ਕਾਇਮ ਕਰ ਸਕਣ। 'ਆਈ ਵਿਸਾਖੀ ਚੜ੍ਹਿਆ ਵੈਸਾਖ', 'ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ', 'ਬੂਟਾ', 'ਪਿਆਸੇ ਪੰਛੀ', 'ਤਿੱਤਲੀ', 'ਭੰਬੀਰੀ' (ਫ਼ਿਰਕੀ), 'ਸੂਰਜ ਉਠਦਾ ਦੇਰੀ ਨਾਲ' ਆਦਿ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਕ-ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਨੇਹ ਅਤੇ ਸਾਂਝ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਦੇ ਸੁਨੇਹੇ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਹੋਰ ਫੁਟਕਲ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ 'ਨੈੱਟ ਬੰਦ', 'ਮਿਲਾਵਟ', 'ਵੋਟ' ਅਤੇ 'ਯੋਗਾ' ਆਦਿ ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗ੍ਰਿਤੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 'ਡੋਰ' ਅਤੇ 'ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ' ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਦੁਆਰਾ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਡੋਰ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਅਤੇ ਮੋਬਾਈਲ ਫ਼ੋਨ ਦੀ ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਸਿੱਟਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੁਚੇਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਮੰਜ਼ਿਲ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵੱਲ ਅਗਰਸਰ ਰਹਿਣ ਦੀ ਹੀ ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਇਹ ਨੈਤਿਕ ਬਾਲ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਜਿੱਥੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਬਾਲ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਨਿਆਏਸ਼ੀਲ-ਸੋਚਣੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਆਪਣੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਲਵਾਨ ਪਿੱਛੋਕੜ ਨਾਲ ਵੀ ਜੋੜਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਰ ਕਵਿਤਾ ਨਾਲ ਢੁੱਕਵੇਂ ਚਿੱਤਰ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਸਾਰਥਿਕਤਾ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਛਪਾਈ ਅਤੇ ਗੈਟਅਪ ਸੁੰਦਰ ਹਨ।

-ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ 'ਆਸ਼ਟ' (ਡਾ.)
ਮੋਬਾਈਲ : 98144-23703

ਉੱਘੇ ਗ਼ਦਰੀ ਸੂਰਬੀਰ
ਲੇਖਕ : ਦਲਜੀਤ ਰਾਏ ਕਾਲੀਆ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਕ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾ, ਬਰਨਾਲਾ
ਮੁੱਲ : 300, ਸਫ਼ੇ 168
ਸੰਪਰਕ : 97812-00168

ਲੇਖਕ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੈ। ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਤੇ ਉੱਘੇ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੈਨਾਨੀਆਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਣ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਰੁਚੀ ਹੈ। ਸਾਂਝੇ ਸੰਗ੍ਰਿਹਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਕਵਿਤਾ ਨਾਲ ਵੀ ਉਹ ਬਰਾਬਰ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ 20 ਲੇਖ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਲਾਲਾ ਹਰਦਿਆਲ ਬਾਰੇ ਉਹ ਲਿਖਦਾ ਹੈ--ਹਰਦਿਆਲ ਦਾ ਵਿਆਹ 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਬਰਨਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਲਾਲਾ ਗੋਪਾਲ ਚੰਦ ਦੀ ਸਪੁੱਤਰੀ ਬੀਬੀ ਸੁੰਦਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਅਗਸਤ 1908 ਵਿਚ ਲਾਲਾ ਹਰਦਿਆਲ ਨੇ ਵਤਨ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵਿਦੇਸ਼ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ। 1909 ਵਿਚ ਪੈਰਿਸ ਵਸਦੇ ਦੇਸ਼ ਭਗਤਾਂ ਨੇ ਇਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਰਸਾਲਾ ਛਾਪਣ ਦੀ ਵਿਊਂਤ ਬਣਾਈ। ਪਰ ਅੱਗੇ ਚਲ ਕੇ ਲੇਖਕ ਲਿਖਦਾ ਹੈ--ਆਪਣੇ ਲੈਕਚਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦਾਅ 'ਤੇ ਲਾ ਦੇਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਰਦਿਆਲ ਨੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਇਨਕਲਾਬੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਿਲਾਂਜਲੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਬਾਬਾ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਭਕਨਾ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਲੇਖਕ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਭਕਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ। ਹੋਰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਢੁਕਵੀਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਭਾਈ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਕਿਰਤੀ, ਬਾਬਾ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਟੁੰਡੀਲਾਟ, ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਕਾਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ, ਗ਼ਦਰੀ ਗੁਲਾਬ ਕੌਰ, ਪੰਡਤ ਜਗਤ ਰਾਮ ਹਰਿਆਣਾ, ਮੁਣਸ਼ਾ ਰਾਮ ਦੁਖੀ, ਭਾਈ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਨਾਰੰਗਵਾਲ ਆਦਿ। ਸਾਰੇ ਹੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਸੱਚੇ ਭਾਰਤੀ ਸਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਦੀਆਂ ਜੰਜ਼ੀਰਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਦਾ ਬੀੜਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਾਰੇ ਹੀ ਲੇਖ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਹਨ। ਇਹ ਜਿੱਥੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਲਾਹੇਵੰਦ ਹਨ ਉਥੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਨੇਕ ਦਿਲੀ ਤੇ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਵੀ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲੀਆ ਦੇ ਸਿਰੜ ਨੂੰ ਸਲਾਮ ਕਰਨਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।

-ਸੁਖਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 98145-07693

ਜੜ੍ਹ-ਮੂਲ
ਲੇਖਕ : ਭੋਲਾ ਸਿੰਘ ਸੰਘੇੜਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਕੈਲੀਬਰ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 190 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 98147-87506

ਭੋਲਾ ਸਿੰਘ ਸੰਘੇੜਾ ਕਹਾਣੀ, ਨਾਵਲ, ਵਾਰਤਕ, ਅਨੁਵਾਦ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਨਾ 'ਚ ਇਕ ਸਥਾਪਤ ਨਾਂਅ ਹੈ। ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਜੜ੍ਹ-ਮੂਲ' ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਠ ਕਹਾਣੀਆਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖਣ ਲਈ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣੇ ਗਏ ਵਿਸ਼ੇ ਉਸ ਦੀ ਸੋਚ, ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਅਨੁਭਵਾਂ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਭਵਾਂ ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਉਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਕਈ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਇਸ ਗੱਲ ਵਿਚ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਜ਼ਿਹਨ ਵਿਚਲੇ ਖਿਆਲਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਸੰਦ ਦੇ ਵਿਧਾ ਰੂਪ ਵਿਚ ਢਾਲਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ 'ਸਰਹੱਦ' ਅਤੇ 'ਜੜ੍ਹ-ਮੂਲ' ਅਜੋਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਰੁਝਾਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਾਹਰਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵੱਲ ਪਰਵਾਸ ਦੇ ਰੁਝਾਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਬਾਹਰਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਜਾ ਵਸੀ ਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਇਕ ਵੱਖਰਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਪੁਰਾਣੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨਾਲ ਟਕਰਾਅ ਹਰ ਕਦਮ 'ਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣੇ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਘਰ ਨਾਲ ਕੋਈ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਲਗਾਅ ਨਹੀਂ। 'ਨਹੀਂ ਪਾਪਾ ਨਹੀਂ' ਵੀ ਆਰਥਿਕ ਬੋਝ ਥੱਲੇ ਦੱਬੇ ਇਕ ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਬਾਪ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਰਜ਼ੇ ਕਾਰਨ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਆਪਣੀ ਕਮਾਈ ਨਾਲ ਉਸ ਕਰਜ਼ੇ ਨੂੰ ਮੋੜਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬਾਪ ਨੂੰ ਬੋਝ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਪਰਤ ਆਵਾਂਗਾ ਮੈਂ', 'ਧੁੰਦ', 'ਵਾਅਦਾ' ਅਤੇ 'ਬੰਦੇ ਦਾ ਪੁੱਤ' ਵੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਰਚਨਾ ਕਹਾਣੀ ਸ਼ਿਵ ਰਾਜ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ 'ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚਲਾ ਇਕ ਰਾਹ-ਇਕ ਸੜਕ' ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਸੂਤਰਧਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਉਹ ਇਕ ਕੱਚੇ ਰਾਹ ਤੋਂ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਬੇਰੀਆਂ ਵਾਲਾ ਰਾਹ ਬਣੀ ਤੇ ਫਿਰ ਬਚਨ ਸਿੰਘ ਬਾਗ਼ੀ ਵਾਲੀ ਗਲੀ ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਈ ਤੇ ਫਿਰ ਸ਼ਿਵ ਰਾਜ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਪੱਕੀ ਸੜਕ ਵਜੋਂ ਮਕਬੂਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਅਜਿਹੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸਿਰਜਣ ਦਾ ਢੰਗ ਬਾ-ਕਮਾਲ ਹੈ ਕਿ ਪਾਠਕ ਹਰ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਚਲਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਰਲ ਅਤੇ ਸਾਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਖੇਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਵੀ ਲਫ਼ਜ਼ ਵੀ ਵਰਤੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵੀ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਭਰੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਰ ਵਰਗ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

-ਡਾ. ਸੰਦੀਪ ਰਾਣਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98728-87551

ਬਿਰਹੋਂ ਦੀ ਰੜਕ
ਲੇਖਕ : ਅਬਦੁਲ ਕਰੀਮ ਕੁਦਸੀ
ਸੰਪਾਦਨ : ਕੁਲਵਿੰਦਰ, ਸਤੀਸ਼ ਗੁਲਾਟੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 225 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 120
ਸੰਪਰਕ : 98152-98459

ਅਬਦੁਲ ਕਰੀਮ ਕੁਦਸੀ ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਵਸਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਦਾ ਉੱਘਾ ਸ਼ਾਇਰ ਹੈ। 'ਬਿਰਹੋਂ ਦੀ ਰੜਕ' ਗੀਤ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2002 ਈਸਵੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿੱਪੀ ਵਿਚ ਇਸ ਨੂੰ ਜਨਾਬ ਫ਼ੈਸਲ ਮਕਸੂਦ ਹੁਰਾਂ ਉਲਥਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅਬਦੁਲ ਕਰੀਮ ਕੁਦਸੀ ਹੁਰਾਂ 'ਪੀੜ ਦੇ ਪੱਥਰ', 'ਹੰਗਾਲ' (ਟੱਪੇ, ਮਾਹੀਆ ਬੋਲੀਆਂ, ਚੌਮਿਸ਼ਰੇ), 'ਮਾਸਕੂ' (ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ, ਨਜ਼ਮਾਂ, ਗੀਤ), 'ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸਰਿੰਜ' (ਕਹਾਣੀਆਂ), ਮਨਜ਼ੂਮ ਪੰਜਾਬੀ ਤਰਜੁਮਾ 'ਅਲਕਸੀਦਾ' (ਅਰਬੀ), 'ਕਲਮ ਕਬੂਤਰ' (ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖੇ ਮਨਜ਼ੂਮ ਖ਼ਤ) ਅਤੇ 'ਤ੍ਰੇਵੜ' (ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ, ਨਜ਼ਮਾਂ, ਗੀਤ) ਆਦਿ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪਾਈਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 'ਰੰਗ ਸੰਗ' (ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ), 'ਰਿਜ਼ਕਿ ਖਿਆਲ' (ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ, ਨਜ਼ਮਾਂ), 'ਅਦਾਬਿ ਹਿਜਰ', 'ਇਲਤਮਾਸ' (ਕੱਤਾਅ ਅਤੇ 'ਮਨਜ਼ੂਮ ਉਰਦੂ ਤਰਜੁਮਾ ਅਲਕਸੀਦਾ' (ਅਰਬੀ) ਆਦਿ ਪੁਸਤਕਾਂ ਉਰਦੂ ਅਦਬ ਨੂੰ ਪੇਸ਼-ਏ-ਖ਼ਿਤਮਤ ਹਨ। ਗੀਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਬਿਰਹੋਂ ਦੀ ਰੜਕ' 'ਚ 'ਅੱਲਾਹ ਵਾਲੀ ਤੇਰਾ ਮੇਰਾ' ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 'ਤੇਰੀ ਯਾਦ ਦੇ ਹਲੋਰੇ' ਤੱਕ 80 ਗੀਤ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਗੀਤ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਆਤਮ-ਪਰਕ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਤਬੀਅਤ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾ ਆਦਿਕਾਲ ਤੋਂ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਤੀਬਰ ਵੇਗ ਇਸ ਦੀ ਮੰਜ਼ਰ-ਕਸ਼ੀ 'ਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਥਾਂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਮਾਨਵੀ ਦੁੱਖਾਂ-ਸੁੱਖਾਂ, ਆਪਣੀ ਪਹਿਚਾਣ ਅਤੇ ਦੂਸਰਿਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਪਰ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਹੀ ਗੀਤ ਰਾਹੀਂ ਮਾਨਵੀ ਰੂਹ 'ਚ ਥਰਥਰਾਹਟ (ਕੰਪਨ) ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਰਸ 'ਚ ਗੀਤ ਬਿਰਹਾ ਜਾਂ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਮਾਨਵੀ ਸੁਭਾਅ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਨੁਭੂਤੀ ਅਤੇ ਵਿਆਖਿਆ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਿਆਂ ਆਨੰਦਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਪਰੋਕਤ ਵਰਣਿਤ ਰੰਗਾਂ ਨੂੰ ਕਾਵਿ-ਪਾਠਕ 'ਕੁਦਸੀ' ਹੁਰਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ 'ਚੋਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮੁਲਕੀ ਵੰਡ ਦੇ ਦੁਖਾਂਤ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ 'ਪੁਰੇ ਦੀਏ ਵਾਏ ਇਕ ਛਿੱਟ ਖ਼ੁਸ਼ਬੋਈ ਦੀ, ਸਾਡੇ ਜਹੇ ਥੁੜ੍ਹੇ ਤੇ ਨੁਮਾਣਿਆਂ ਤੇ ਸੁੱਟ ਨੀ, ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਪਿਆਲੀ ਕੋਈ ਚਾਨਣੀ ਦਾ ਘੁੱਟ ਨੀ, ਪੁਰੇ ਦੀਏ ਵਾਏ' 'ਚੋਂ ਮਹਿਸੂਸਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਛੋੜਾ ਆਤਮ-ਪਰਕ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਨਿਆਵੀ ਵੀ ਹੈ। ਵਸਲ ਦੀ ਤਾਂਘ 'ਚ ਰਾਂਝਣ ਦੀ ਯਾਦ ਮਨ ਨੂੰ ਧਰਵਾਸ ਦਿੰਦੀ ਹੈ :
ਤੇਰੀ ਯਾਦ ਦੇ ਹਲੋਰੇ
ਜਿਵੇਂ ਖੰਡ ਦੇ ਖਡੌਣੇ
ਜਿਵੇਂ ਦੁੱਧ ਦੇ ਕਟੋਰੇ
ਤੇਰੀ ਯਾਦ ਦੇ ਹਲੋਰੇ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੀਤਾਂ 'ਚ ਰਾਗ ਹੈ, ਸੰਗੀਤ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਗਾਉਣ ਲਈ ਗਾਇਕਾਂ ਵਾਸਤੇ ਹਨ। ਕੁਲਵਿੰਦਰ, ਸਤੀਸ਼ ਗੁਲਾਟੀ ਹੋਰੀਂ ਵਧਾਈ ਦੇ ਪਾਤਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਕੁਦਸੀ' ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਗੀਤ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ-ਅਦਬ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕੀਤੇ ਹਨ।

-ਸੰਧੂ ਵਰਿਆਣਵੀ (ਪ੍ਰੋ.)
ਮੋਬਾਈਲ : 98786-14096

ਕਿਸਾਨ ਘੋਲ
ਬਣ ਰਹੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਅੰਗ-ਸੰਗ
ਲੇਖਕ : ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮਾਹਿਲ, ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚਿੰਤਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 200
ਸੰਪਰਕ : 98152-11079

ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਬਾਰੇ ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਇਤਿਹਾਸ ਸਿਰਜ ਤਾਂ ਸਕਦੇ ਹਨ ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗੌਰਵਮਈ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਰੇਕ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਮੱਲਾਂ ਮਾਰੀਆਂ ਹਨ। ਮੁਢ ਕਦੀਮ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹ ਸੱਚ ਤੇ ਹੱਕ ਦੀ ਲੜਾਈ ਲੜਦੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਰ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਨਾਲ ਇਤਿਹਾਸ ਨੇ ਕਦੇ ਇਨਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਕਿਉਂਕਿ, ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਉਹ ਲੋਕ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਜੱਦੋਜਹਿਦਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਸਦੀ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੇ ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਨਵਾਂ ਇਤਿਹਾਸ ਸਿਰਜਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਸਦੀ ਵਿਚ ਅਜਿਹਾ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਤਾਂ ਕੀ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਇਕ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲੇ ਇਸ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਅੰਦੋਲਨ ਨੇ ਆਖਿਰ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਝੁਕਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਉਸ ਤਿੰਨੇ ਕਾਲੇ ਕਾਨੂੰਨ ਵਾਪਸ ਲਏ। ਜੇਕਰ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ ਨਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਕੁਝ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਪਿਛੋਂ ਹੀ ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਬਾਰੇ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਦਾ ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮਾਹਿਲ ਅਤੇ ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ, 'ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਬਣ ਰਹੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਅੰਗ-ਸੰਗ' ਵਿਚ ਸੰਭਾਲਣ ਦਾ ਸਫ਼ਲ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਕੇਵਲ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਹੋ ਕੇ ਵੇਖਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਵਿਚ ਸਰਗਰਮ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਲਿਆ ਹੈ। ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਕਿਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦਾ ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ। ਸਰਦਾਰ ਸਿੰਘ ਮਾਹਿਲ ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਨਾਲ ਨੇੜਿਉਂ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਸਮੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਲਿਖੇ ਗਏ 25 ਲੇਖ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ 15 ਮਾਹਿਲ ਦੇ ਤੇ 10 ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਦੇ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਾਂ ਰਾਹੀਂ ਤਿੰਨੇ ਕਾਲੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ, ਕਿਸਾਨੀ ਉੱਤੇ ਪੈਣ ਵਾਲੇ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵ, ਭੋਜਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਿਸਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਸਾਰਾ ਇਤਿਹਾਸ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਇਹ ਅੰਦੋਲਨ, ਆਈਆਂ ਔਕੜਾਂ, ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ਾਂ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਖ਼ਤਰੇ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਵੀ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਲੇਖ ਨਾਲ ਲਿਖਣ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਤੇ ਸਾਲ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਪਾਠਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਪੜਾਅ ਵਾਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੈ ਸਕੇ। ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਬਾਰੇ ਸੱਚੋ ਸੱਚ ਬਚਨ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਇਕ ਸਾਂਭਣ ਯੋਗ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ।

-ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ
ਮੋਬਾਈਲ : 94170-87328

ਅਮਾਨਤ
ਲੇਖਕ : ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਟਾਂਡਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 78
ਸੰਪਰਕ : 98880-79692

ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਹੀ ਲੇਖਕ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਦੇਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਟਾਲਾ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਨਾਲ ਸਾਹਿਤਕ ਸਾਂਝ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਜੁੜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਲੇਖਕ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀਆਂ 7 ਕਹਾਣੀਆਂ ਜੋ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਨੁਭਵਾਂ ਦੀ ਝਲਕ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਰੂ-ਬਰੂ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਕ ਚਿੰਤਨਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਚੇਤੰਨ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤੇ ਅਨੁਭਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਜੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। 'ਅਮਾਨਤ' ਕਹਾਣੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਅਤੇ ਜਜ਼ਬਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਵੰਡ ਦਾ ਰੌਲਾ, ਪਿਆਰ, ਵਿਛੋੜਾ ਅਤੇ ਮੁੜ-ਮਿਲਾਪ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਰੌਚਕ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੱਚ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਸਦੀਵੀ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਹਾਣੀ 'ਸਲਫਾਸ' ਨਿਮਨ ਕਿਸਾਨੀ ਦੇ ਸੰਕਟ ਨੂੰ ਉਭਾਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਈ ਹੋਰ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕਈ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਆਪਸ ਵਿਚ ਉਲਝਦੀਆਂ ਉੱਤੇ ਸੁਲਝਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੀ ਜ਼ੋਰ ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਦਾ ਅਤੇ ਲੁੱਡਣ ਦੁਨਿਆਵੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਸੱਚੇ ਸੁਚੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ ਦੀ ਗਾਥਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਰੋਨਾ ਦੇ ਕਹਿਰ ਦੌਰਾਨ ਪਰਵਾਸੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੇ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਡਰ ਇਕ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਆਪਣੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਲਈ ਲੰਬੇ ਸਫ਼ਰ ਤੈਅ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਅੰਤ ਮੰਜ਼ਿਲ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋਰ ਸਭ ਵਿਅਰਥ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਹਨੇਰੀ ਕਿਸ ਕਦਰ ਸਭ ਕੁਝ ਉੜਾ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਅਤੇ ਇਸ ਹਨੇਰੀ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਲੜਨ ਦਾ ਅਹਿਦ ਕਰਦੇ ਲੋਕ ਇਸ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ਸ਼ੀਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਗੁੰਝਲਾਂ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਲੋਕ ਵਿਦਰੋਹ ਅੱਗੇ ਜ਼ਾਲਮ ਝੁਕਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਲੰਮੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਲਿਖੀਆਂ ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਰਲ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।

-ਡਾ. ਸੁਖਪਾਲ ਕੌਰ ਸਮਰਾਲਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 83606-83823
-

 

20-04-2024

ਹਜ਼ਰਤ ਪੀਰ ਬਾਬਾ
ਮੋਹਕਮਦੀਨ ਵਲੀ ਅੱਲ੍ਹਾ
(ਜਗਰਾਵਾਂ ਵਾਲੇ)
ਅਤੇ ਦਰਵੇਸ਼ੀ ਸਿਲਸਿਲਾ
ਲੇਖਕ : ਪ੍ਰਿੰ: ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਤਲਵਾੜਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਕੇ.ਜੀ. ਗ੍ਰਾਫਿਕ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 144
ਸੰਪਰਕ : 94634-63193

ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਤਲਵਾੜਾ ਨੇ ਸੂਫ਼ੀਮਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕੋਈ ਇਕ ਦਰਜਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਮਿਹਨਤੀ ਇਨਸਾਨ ਹਨ। ਹਥਲੀ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਲੇਖਕ ਨੇ 9 ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਹੇਠ ਵੰਡਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ ਸੂਫ਼ੀ ਦਰਵੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ, ਸੂਫ਼ੀਮਤ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਅਧਿਆਇ 'ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਸੂਫ਼ੀਮਤ ਅਤੇ ਸਿਲਸਿਲੇ' ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਤੀਜੇ ਅਧਿਆਏ ਵਿਚ ਨਕਸ਼ਬੰਦੀ ਸੂਫ਼ੀ ਸਿਲਸਿਲੇ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਚੌਥੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ ਨਕਸ਼ਬੰਦੀ ਸੂਫ਼ੀ ਸਿਲਸਿਲੇ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਮਾਰਗ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪੰਜਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਹਜ਼ਰਤ ਪੀਰ ਮੋਹਕਮਦੀਨ ਵਲੀ ਅੱਲ੍ਹਾ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਨਵੀਂ ਅਤੇ ਨਿਵੇਕਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਛੇਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਹਜ਼ਰਤ ਪੀਰ ਮੋਹਕਮਦੀਨ ਵਲੀ ਅੱਲ੍ਹਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋਈ ਆਗਰੇ ਵਾਲੀ ਸ਼ਾਖ਼ਾ ਦੇ ਸੂਫ਼ੀ ਦਰਵੇਸ਼ਾਂ ਬਾਰੇ ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੱਤਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਹਜ਼ਰਤ ਪੀਰ ਮੋਹਕਮਦੀਨ ਵਲੀ ਅੱਲ੍ਹਾ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਦਰਵੇਸ਼ਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲਬਧ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ ਹਜ਼ਰਤ ਪੀਰ ਮੋਹਕਮਦੀਨ ਵਲੀ ਅੱਲ੍ਹਾ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਹਜ਼ਰਤ ਭਾਈ ਸੁੰਦਰ ਅਨੂਪ ਪੋਨੇ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋਏ 'ਦਰਵੇਸ਼ੀ ਸਿਲਸਿਲੇ' ਬਾਰੇ ਨਿਵੇਕਲੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅੱਠਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ ਪ੍ਰਮਾਣ ਦੇ ਕੇ ਇਹ ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ਕਿ 'ਸੂਫ਼ੀਮਤ : ਸਰਬ ਸਾਂਝਾ ਪੰਥ' ਹੈ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਬਾ-ਦਲੀਲ ਖੰਡਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਇਹ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੂਫ਼ੀ ਬਣਨ ਲਈ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਣਨਾ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਨੌਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ ਸੂਫ਼ੀ ਦਰਵੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪੈਗ਼ਾਮ ਦਾ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਜਨ-ਸਾਧਾਰਨ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗੇ ਕਿ ਸੂਫ਼ੀਮਤ ਸਾਧਨਾ-ਬੰਦਗੀ ਦਾ ਮਾਰਗ ਹੈ। ਸਿਰਫ ਸੂਫ਼ੀ ਮਜ਼ਾਰਾਂ ਤੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ਅਤੇ ਸੁੱਖਾਂ-ਨਿਆਜ਼ਾਂ, ਮੰਨਤਾਂ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ। ਹਜ਼ਰਤ ਪੀਰ ਮੋਹਕਮਦੀਨ ਵਲੀ ਅੱਲ੍ਹਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋਈ ਆਗਰੇ ਵਾਲੀ ਸ਼ਾਖ਼ਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦਰਵੇਸ਼ੀ ਸਿਲਸਿਲੇ ਨਾਲ ਲੱਖਾਂ ਪੈਰੋਕਾਰ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਯਥਾ ਸੰਭਵ ਦਰਵੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਜਗਰਾਵਾਂ ਸ਼ਰੀਫ਼ ਦੇ ਗੱਦੀਨਸ਼ੀਨ ਹਜ਼ਰਤ ਜਨਾਬ ਡਾ. ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਰਵੇਸ਼ ਵਲੀ ਅੱਲ੍ਹਾ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੇਵਕਾਂ ਕੋਲੋਂ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜਾਂ ਮੌਖਿਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਆਗਰੇ ਵਾਲੀ ਸ਼ਾਖ਼ਾ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤ ਹਜ਼ਰਤ ਜਨਾਬ ਖ਼ਵਾਜਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਹੈਦਰ ਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਖ਼ਲੀਫ਼ਾ ਹਜ਼ਰਤ ਜਨਾਬ ਹਾਜੀ ਡਾ. ਰਿਆਜ਼ਉੱਦੀਨ ਆਗਰੇ ਵਾਲਿਆਂ ਕੋਲੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਹਜ਼ਰਤ ਪੀਰ ਬਾਬਾ ਮੋਹਕਮਦੀਨ ਵਲੀ ਅੱਲ੍ਹਾ ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਲ ਦੇ ਨਕਸ਼ਬੰਦੀ ਸੂਫ਼ੀ ਸਿਲਸਿਲੇ ਦੇ ਬੁਲੰਦ ਮਰਤਬੇ ਵਾਲੇ ਸੂਫ਼ੀ ਦਰਵੇਸ਼ ਹੋ ਗੁਜ਼ਰੇ ਹਨ। ਜਗਰਾਵਾਂ ਹਜ਼ਰਤ ਪੀਰ ਮੋਹਕਮਦੀਨ ਵਲੀ ਅੱਲ੍ਹਾ ਦੇ ਨਾਂਅ ਜਗਰਾਵਾਂ ਸ਼ਰੀਫ਼ ਦੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪ ਦੀ ਕਰਮ ਭੂਮੀ ਜਗਰਾਵਾਂ (ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ) ਬਣਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਗਰਾਵਾਂ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਜ਼ਰਤ ਪੀਰ ਮੋਹਕਮਦੀਨ ਦਾ ਰੂਹਾਨੀ ਫ਼ੈਜ਼ ਸਭ ਕੌਮਾਂ, ਮਜ਼ਹਬਾਂ, ਧਰਮਾਂ, ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸਾਂਝਾ ਸੀ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸੂਫ਼ੀਮਤ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿਲਸਿਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਕੇ ਨਕਸ਼ਬੰਦੀ ਸਿਲਸਿਲੇ ਅਤੇ ਹਜ਼ਰਤ ਪੀਰ ਮੋਹਕਮਦੀਨ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਦਰਵੇਸ਼ਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰਪੂਰਵਕ ਚਾਨਣਾ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੂਫ਼ੀਮਤ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰਾਂ ਲਈ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਇਕ ਸੰਦ ਵਜੋਂ ਕਾਰਜ ਕਰੇਗੀ।

-ਦਿਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 98148-98570

ਮੁਹੱਬਤੀ ਧਾਗੇ
ਲੇਖਿਕਾ : ਗੁਰਵੀਰ ਅਤਫ਼
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 128
ਸੰਪਰਕ : 87279-62914

'ਮੁਹੱਬਤੀ ਧਾਗੇ' ਉੱਭਰਦੀ ਲੇਖਿਕਾ ਗੁਰਵੀਰ ਅਤਫ਼ ਦੀ ਪਲੇਠੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ, ਗੰਭੀਰਤਾ ਅਤੇ ਸਹਿਜਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਸਮਰੱਥ ਕਵਿੱਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤਸੱਲੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਕਹਿਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਹੈ ਅਤੇ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਦਾ ਹੁਨਰ ਵੀ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਸਮਕਾਲੀ ਆਰਥਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਨੂੰ ਵਰਤਾਰੇ ਦਾ ਮੁੱਲਾਂਕਣ ਉਹ ਬੜੇ ਅਰਥਪੂਰਨ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ:
ਹੋ ਚੱਲੇ ਸੀ ਪੰਨੇ ਫਿੱਕੇ
ਸਾਡੇ ਇਤਿਹਾਸਾਂ ਦੇ।
ਲੈ ਲਈ ਸਿਆਹੀ ਸੁਨਹਿਰੀ,
ਨਵੀਆਂ ਪਰਵਾਜ਼ਾਂ ਨੇ।
ਔਰਤ ਵਰਗ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਦਾ ਲਗਭਗ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਵਜੂਦ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਵਿਚ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮਰਦ ਨਾਲੋਂ ਕਿਸੇ ਪੱਖੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰ ਆਦਿ ਕਾਲ ਤੋਂ ਹੀ ਮਰਦ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਮਾਜ ਵਲੋਂ ਹਰ ਹੀਲਾ-ਵਸੀਲਾ ਵਰਤ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਛੁਟਿਆਉਣ ਦੀ ਹਰ ਸੰਭਵ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਕੁੜੀਆਂ-ਚਿੜੀਆਂ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਤਰ੍ਹਾਂ-ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਪਿੰਜਰਿਆਂ ਨੂੰ, ਉੱਚੇ ਅੰਬਰਾਂ ਵਿਚ ਉੱਡਣ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਦਰੋਹੀ ਅਰਮਾਨ ਉੱਕਾ ਹੀ ਪਰਵਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ:
ਮੇਰੇ ਮਨ ਦੀਏ ਚਿੜੀਏ ਨੀ,
ਆ ਪਾਵਾਂ ਸੋਨ ਤੜਾਗੀ।
ਸਰਘੀ ਵੇਲੇ ਅੜੀਏ ਨੀ,
ਕਿਉਂ ਕਰਦੀ ਚਿੱਤ ਬਾਗ਼ੀ।
ਗੁਰਵੀਰ ਅਤਫ਼ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਾਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਨਾਲ ਮੁਹੱਬਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪੰਛੀ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ, ਮਿੱਟੀ ਹਵਾ ਨਾਲ, ਪਾਣੀ ਢਲਾਣਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਹਾਣੀ ਆਪਣੇ ਹਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਪਰ ਕੁਝ ਲੋਕ ਪੰਛੀਆਂ ਵਰਗੇ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਮੁਹੱਬਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਬੰਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ ਹੁੰਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਕੁਦਰਤ ਹੀ ਰਚਦੀ ਹੈ ਸਾਰੀ ਜੀਵਨੀ ਨੂੰ। ਬੰਦੇ ਨੇ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਇਸ ਨਾਟਕ ਨਾਲ ਇੱਕਸੁਰ ਹੀ ਹੋਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਸੂਫ਼ੀਆਨਾ ਖ਼ਿਆਲ ਪਾਠਕ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵਿਸਮਾਦੀ ਰੰਗ ਵਿਚ ਰੰਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਸੁਹਿਰਦ ਕਾਰਜ ਲਈ ਉਹ ਵਧਾਈ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਹਨ।

-ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 98146-28027

ਨਿੱਕ-ਸੁੱਕ
ਲੇਖਕ : ਇਕਵਾਕ ਸਿੰਘ ਪੱਟੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਮਾਝਾ ਵਰਲਡ ਵਾਈਡ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਮੁੱਲ : 180 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 95
ਸੰਪਰਕ : 98150-24920

ਲੇਖਕ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਅੱਠ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਝੌਲੀ ਪਾਈਆਂ ਹਨ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਉਸ ਦੀ ਨੌਵੀਂ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨਾਲ ਲੇਖਕ ਨੇ ਨਵਾਂ ਤਜਰਬਾ ਕਰਕੇ ਨਵੇਂ ਦਿਸਹੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਲਗਭਗ 42 ਰਚਨਾਵਾਂ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਹਰ ਰਚਨਾ ਦੀ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੜਚੋਲ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਰਚਨਾ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਉਸ ਮੁੱਦੇ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ 'ਚ ਕੋਈ ਔਖਿਆਈ ਨਾ ਆਵੇ।
ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਬਾਰੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਨ ਲੱਗਿਆਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਪੰਨਾ 78 'ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਚਪੇੜਾਂ' ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਲਾਈਨ ਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਕੱਦ ਤੋਂ ਵੀ ਛੋਟੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਨਾ 74 ਤੇ 'ਚੁੰਨੀ' ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਹੀ ਆਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪੰਨਾ 68 'ਤੇ 'ਮਤੇ' ਵੀ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈਆਂ ਨੂੰ ਉਘਾੜਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਕਿਉਂ' ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ 'ਸੁਖਮਣੀ ਸਾਹਿਬ', '23 ਮਾਰਚ' ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਲੇਖਕਾਂ ਵਾਂਗ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਸੇਧ ਜਾਂ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਅੱਧੋ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਦੋ ਹੀ ਪਾਤਰ 'ਉਜਾਗਰ ਸਿੰਘ' ਤੇ 'ਬੰਤਾ ਸਿੰਹਾਂ' ਨੂੰ ਹੀ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦੁਹਰਾਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਦੁਹਰਾਅ-ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਰੜਕਦਾ ਹੈ। 'ਪਾਪ' ਕਹਾਣੀ ਮਿਲਾਵਟੀ ਦੁੱਧ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵਪਾਰਕ ਬਿਰਤੀ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਦੀ ਹੈ। 'ਮਾਸਕ ਬਨਾਮ ਰਾਣੀਹਾਰ' ਤੇ 'ਮੁਫ਼ਤ ਮਾਸਕ' ਸਮਾਜ ਲਈ ਵਿਅੰਗ ਤੇ ਕਟਾਖ਼ਸ਼ ਕੱਸਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਗੱਲ ਕੀ ਮਧਰੇ ਜਿਹੇ ਕੱਦ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪੁਸਤਕ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੇ ਸਵਾਦਲੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦਾ ਨਿਵੇਕਲਾ ਉਪਰਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਹ ਵਧਾਈ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰਨੀ ਬਣਦੀ ਹੈ।

-ਡਾ. ਆਰ. ਬੰਦਨਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 94173-89003

ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਤਾਜਮਹਿਲ
ਸੰਪਾਦਨ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦ : ਡਾ. ਅਮਰਜੀਤ ਕੌਂਕੇ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਕੈਲੀਬਰ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 195 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 157
ਸੰਪਰਕ : 98142-31698

ਡਾ. ਅਮਰਜੀਤ ਕੌਂਕੇ ਇਕ ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਸਾਹਿਤਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਵਾਲਾ ਅਦੀਬ ਹੈ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਮਿਆਰੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੈ। ਕੌਂਕੇ 'ਪ੍ਰਤਿਮਾਨ' ਨਾਂਅ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਾਲਾ ਵੀ ਕਈ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਨਿਰੰਤਰ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਹੁਣ ਉਸ ਨੇ 'ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਤਾਜ ਮਹਿਲ' ਨਾਂਅ ਦੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉੱਚ ਪਾਏ ਦੀਆਂ 14 ਹਿੰਦੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਕੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ 'ਚ ਪੁੱਜਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਕਥਾ ਰਸ ਬਹੁਤ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਮੇਂ ਦਾ ਸੱਚ, ਬਲਕਿ ਸਾਹਿਤਕ ਸੱਚ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਥੇ ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਜਗਤ ਅੰਦਰ ਕਹਾਣੀ ਵਿਧਾ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਵੀ ਅਸਿੱਧੇ ਰੂਪ 'ਚ ਕੁਝ ਚਾਨਣਾ ਪਾ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਡਾ. ਅਮਰਜੀਤ ਕੌਂਕੇ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਵੀ ਪੂਰਾ ਪੰਜਾਬੀ ਮੁਹਾਵਰੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਸਦਕਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਮੌਲਿਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਸੰਖਿਪਤ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਪਹਿਲੀ ਕਹਾਣੀ 'ਦੂਸਰਾ ਤਾਜ ਮਹਿਲ' ਨਾਸਿਰਾ ਖਾਨ ਦੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਪੁਸਤਕ ਅੰਦਰਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਲੰਮੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਧਰਾਤਲ 'ਤੇ ਲਿਖੀ ਗਈ, ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਮਾਨਸਿਕ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਮਨੋਅਵਸਥਾ ਦਾ ਬੜਾ ਦਿਲਚਸਪ ਤੇ ਅਰਥ ਭਰਪੂਰ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸਿਰਜਦੀ ਹੈ। ਐੱਸ. ਆਰ. ਹਰਨੋਟ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਆਭੀ' ਇਕ ਆਭੀ ਨਾਂਅ ਦੀ ਚਿੜੀ ਦੀ ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਕੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸੰਪਤੀ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਬਾਤ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਡਾ. ਊਸ਼ਾ ਯਾਦਵ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਸੌਗਾਤ' ਵਿਚੋਂ ਕਾਮਗ੍ਰਸਤ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਨਾਡਾਇਜ਼ ਸਰੀਰਕ ਸੰਬੰਧ 'ਚੋਂ ਮਿਲਦੀ ਏਡਜ਼ ਰੂਪੀ 'ਸੌਗਾਤ' ਦਾ ਬੜਾ ਗੁੰਦਵਾਂ ਪਲਾਟ ਸਿਰਜਿਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸੁਭਾਸ਼ ਪੰਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਸੜਕ ਪਾਰ ਖੜ੍ਹਾ ਬੁੱਢਾ' ਬਿਰਧ ਆਦਮੀ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ 'ਤੇ ਝਾਤ ਪਵਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਤੇਜੇਂਦਰ ਸ਼ਰਮਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਸਜ਼ਾ' ਵਿਚ ਮਨੁੱਕੀ ਮਨ ਦੇ ਮਾੜੇ ਪੱਖ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਤਹਿਤ ਗੱਲ ਕਤਲ ਤੱਕ ਪੁੱਜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਨੀਸ਼ ਵੈਦਯ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਘੜੀਸਾਜ਼' ਵਿਚ ਲੰਘ ਗਏ ਵੇਲਿਆਂ ਤੋਂ ਅੱਜ ਤੱਕ ਪੁੱਜੇ ਕਿੱਤਿਆਂ 'ਤੇ ਕਿੱਤਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਬੇਕਦਰੀ ਦੀ ਵਿਥਿਆ ਹੈ। ਡਾ. ਰੰਜਨਾ ਜਾਇਸਵਾਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਅੰਤਿਮ ਇੱਛਾ' ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਇੱਛਾ ਬਾਬਤ ਸਮਾਜ ਸਨਮੁੱਖ ਬੜਾ ਗੰਭੀਰ ਸੁਆਲ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇੰਝ ਹੀ ਮਹੇਸ਼ ਦਰਪਣ, ਭਾਲ ਚੰਦਰ ਜੋਸ਼ੀ, ਭੂਮਿਕਾ ਦਿਵੇਦੀ ਅਸ਼ਕ, ਡਾ. ਹੰਸਾ ਦੀਪ, ਵੰਦਨਾ ਗੁਪਤਾ ਤੇ ਸੁਧਾ ਓਮ ਢੀਂਗਰਾ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵੀ ਕਮਾਲ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ 'ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਤਾਜ ਮਹਿਲ' ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਚਮੁੱਚ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਅਦਬੀ ਤਾਜ ਮਹਿਲ ਬਾਖੂਬੀ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ 'ਚੋਂ ਪੰਜਾਬੀ 'ਚ ਆਈਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ, ਸਮਝਣ ਤੇ ਮਾਨਣ ਦਾ ਵੀ ਇਕ ਆਪਣਾ ਹੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਸੁਹਜ ਸੁਆਦ ਹੈ। ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਡਾ. ਅਮਰਜੀਤ ਕੌਂਕੇ ਦਾ ਇਹ ਅਨੁਵਾਦੀ ਉੱਦਮ ਬਿਲਕੁਲ ਸਫ਼ਲ ਹੈ।

-ਹਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98155-05287

ਵਾਇਰਸ
ਲੇਖਕ : ਪਾਲੀ ਖਾਦਿਮ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਗੋਰਕੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 120 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 56
ਸੰਪਰਕ : 9914310063

'ਵਾਇਰਸ' ਪਾਲੀ ਖਾਦਿਮ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਿਆਰਾ ਅਤੇ ਨਿਆਰਾ ਬਾਲ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਿੰਨ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਾਲ ਨਾਵਲ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਬਾਰੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸਕੂਲ ਦੇ ਦੋ ਦੋਸਤ ਸਰਬਜੋਤ ਸਿੰਘ ਜਿਸ ਦਾ ਛੋਟਾ ਨਾਂਅ ਜੋਤ ਹੈ ਅਤੇ ਰਹਿਮਾਨ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ ਤੀਜੇ ਪਾਤਰ ਹਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਅਧਿਆਪਕ ਯਾਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ। ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਰੌਚਕ ਕਹਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਦੁਨੀਆ ਬਾਰੇ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਰਸਰ ਕੀ ਹੈ, ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਕੀ ਹੈ, ਫਾਈਲਾਂ ਫੋਲਡਰ ਕੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਵਾਇਰਸ ਅਤੇ ਐਂਟੀਵਾਇਰਸ ਕੀ ਹੈ, ਮਾਊਸ, ਸੀ.ਯੂ. ਆਈ. ਕੀ ਹੈ, ਕਮਾਂਡ ਕਿਵੇਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਸਾਫਟਵੇਅਰ, ਟੂਲਜ਼ ਅਤੇ ਕੀ-ਬੋਰਡ ਕੀ ਹੈ? ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਫਾਈਲ ਬਣਾਉਣੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਸੇਵ ਕਰਨੀ ਹੈ, ਕੰਪਿਊਟਰ ਤੇ ਖੇਡਾਂ ਕਿਵੇਂ ਖੇਡਣੀਆਂ ਹਨ। ਗੱਲ ਕੀ ਇਸ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਕੰਪਿਊਟਰ ਬਾਰੇ ਜਿੰਨੀ ਵੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਲੇਖਕ ਨੇ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਰਲ, ਠੇਠ ਅਤੇ ਕਲਾਤਮਿਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਾਰਥਕ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਢੁਕਵੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵੀ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਮੈਂ ਜਿੱਥੇ ਲੇਖਕ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਦਾਦ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ ਉਥੇ ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪਿਆਰੀ ਜਿਹੀ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਾਹਾ ਲੈਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

-ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਤਲਵੰਡੀ ਕਲਾਂ,
ਮੋਬਾਈਲ : 94635-42896


ਡਾ. ਭੀਮਰਾਵ ਰਾਮਜੀ
ਅੰਬੇਡਕਰ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਪਦਚਿੰਨ੍ਹ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਕੁਲਦੀਪ ਚੰਦ ਅਗਨੀਹੋਤਰੀ
ਅਨੁਵਾਦਕ : ਹਰਮੀਤ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਟਰੱਸਟ, ਇੰਡੀਆ
ਮੁੱਲ : 295 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 196

''ਡਾ. ਭੀਮ ਰਾਓ ਰਾਮ ਜੀ ਅੰਬੇਡਕਰ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਪਦਚਿੰਨ੍ਹ'' ਜੋ ਕਿ ਕੁਲਦੀਪ ਚੰਦ ਅਗਨੀਹੋਤਰੀ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿਚ ਪੁਸਤਕ ਲਿਖੀ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਹਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਕੁੱਲ ਸੱਤ ਪਾਠਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਜੀਵਨ ਯਾਤਰਾ, ਜਾਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਜਾਂਚ-ਪੜਤਾਲ, ਪੱਛਮ ਦਾ ਆਰੀਆ ਸਿਧਾਂਤ, ਭਾਰਤ ਵੰਡ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ, ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਲਾਭ, ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਬੁੱਧ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿਚ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਪਾਠਾਂ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਡਾ. ਬੀ. ਆਰ. ਅੰਬੇਡਕਰ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅੰਬੇਡਕਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਮਕਾਲੀਨ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿੱਦਿਅਕ ਉਪਲਬਧੀਆਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ। ਸਮੁੱਚੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਅੰਬੇਡਕਰ ਦੀਆਂ ਜੀਵਨ ਉਪਲਬਧੀਆਂ ਬਾਰੇ ਹੀ ਚਾਨਣਾ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ, ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ, ਭਾਰਤੀ ਜਾਤੀ ਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਛੂਆ-ਛਾਤ ਜਿਹੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਮੋਹਨ ਰਾਏ, ਦਵੇਂਦਰ ਨਾਥ ਠਾਕੁਰ, ਚੰਦਰ ਵਿੱਦਿਆ ਸਾਗਰ ਆਦਿ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਜੀਵਨ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਮੁੜ ਲੀਹ 'ਤੇ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਅੰਬੇਡਕਰ ਜੀ ਨੇ ਜੋ ਵੀ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਲਿਖਿਆ ਉਹ ਸਭ ਤਰਕ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਡਾ. ਅੰਬੇਡਕਰ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਪੂਰਵਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਨਜ਼ਰੀਆ ਨਾ ਤਾਂ ਤੰਗ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਪੱਖ-ਪਾਤੀ ਸੀ। ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਰਾਜਨੀਤਕ ਬਰਾਬਰਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਬਰਾਬਰੀ ਦਾ ਹੋਣਾ ਵੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸਮਝਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਲੇਖਕ ਅਗਨੀਹੋਤਰੀ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪਰਿਪੇਖ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵਿਕਸਿਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿੰਤਨ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਡਾ. ਅੰਬੇਡਕਰ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ ਤੱਥਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਵੱਡਮੁੱਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਅੰਬੇਡਕਰ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ 'ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਆਰੀਆ ਦੁਆਰਾ ਹਮਲੇ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਜੋ ਏਨੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ ਉਸ ਦਾ ਇਕ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹਿੰਦੂ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਇਸ ਮੱਤ ਨੂੰ ਅਯੋਗ ਠਹਿਰਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ'। (ਪੰਨਾ ਨੰ. 92)। ਅਜਿਹੀ ਮੁੱਲਵਾਨ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਮੁਬਾਰਕਬਾਦ।

-ਡਾ. ਗੁਰਬਿੰਦਰ ਕੌਰ ਬਰਾੜ
ਮੋਬਾਈਲ : 09855395161

14-04-2024

 ਅਣਗੌਲਿਆ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆ
ਮਾਸਟਰ ਗੱਜਣ ਸਿੰਘ ਗੋਬਿੰਦਗੜ੍ਹ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 180 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 87
ਸੰਪਰਕ : 94170-49417


ਡਾ. ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਸਾਹਿਤਕ ਖੇਤਰ ਦਾ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਨਾਂਅ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁ-ਵਿਧਾਈ ਲੇਖਕ ਤਸਲੀਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ 35 ਪੁਸਤਕਾਂ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਸੱਜਰੀ ਪੁਸਤਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿਚ ਉੱਘਾ ਹਿੱਸਾ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪਰ ਅਣਗੌਲੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਮਾਸਟਰ ਗੱਜਣ ਸਿੰਘ ਗੋਬਿੰਦਗੜ੍ਹ ਦੀ ਸੰਘਰਸ਼ਪੂਰਨ ਘਾਲਣਾ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਵਿਚਾਰ-ਗੋਚਰੀ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ 10 ਅਧਿਆਇ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਅਧਿਆਏ ਵਿਚ ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰਪੂਰਵਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਜਜ਼ਬਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਰ ਜਵਾਨੀ ਵੇਲੇ ਹੀ ਸ਼ੰਘਾਈ ਲੈ ਗਿਆ। ਦੂਜੇ ਅਧਿਆਏ ਵਿਚ ਸ਼ੰਘਾਈ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਵਿਰਸੇ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਤੀਜੇ ਅਧਿਆਏ ਵਿਚ ਸ਼ੰਘਾਈ ਵਿਚ ਗੱਜਣ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਕਾਰਜਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਦਿਲਚਸਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਰਜ ਹੈ। ਉਥੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ। (ਪੰਨਾ 22). ਅਧਿਆਏ ਚੌਥਾ ਮਾਸਟਰ ਗੱਜਣ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ ਦੇ ਵੱਡੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਸਾਧਿਆ। ਅਧਿਆਏ ਪੰਜਵਾਂ ਇਸ ਅਧਿਆਏ ਵਿਚ ਸ਼ੰਘਾਈ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਜਮਾਂਦਾਰ ਬੁੱਢਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਤਲ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿਚ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਇਕ ਸਾਲ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਮਗਰੋਂ ਦੇਸ਼-ਨਿਕਾਲਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਕ ਅਧਿਆਏ ਦਾ ਅਨੁਵਾਨ ਹੈ, 'ਕਿਰਤੀ ਰਸਾਲੇ ਵਿਚ ਅਦਾਲਤੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ। ''ਇਸ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਹੈ। ਜੱਜਾਂ ਤੇ ਕੈਦੀਆਂ ਵਿਚਾਲੇ ਸਵਾਲ-ਜਵਾਬ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਪੂਰਕ ਅਨੁਵਾਨ ਹੇਠਲੇ ਚੈਪਟਰ ਵਿਚ ਸ਼ੰਘਾਈ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਅਸਥਾਨ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। 6ਵਾਂ ਅਧਿਆਏ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਮੁਕਤਲਿਫ਼ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਦੀ ਦਸ਼ਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੰਦਰੋਂ ਵੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਨੂੰ ਮੱਠਾ ਨਾ ਪੈਣ ਦੇਣ ਬਾਰੇ ਜ਼ਿਕਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗੱਜਣ ਸਿੰਘ ਦੇ 'ਵਾਰੰਟ' ਦੀ ਉਤਾਰਾ ਕਾਪੀ ਦਰਜ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਨਕਲ ਵੀ ਸ਼ਾਇਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਸਤਖ਼ਤਾਂ ਸਮੇਤ। 7ਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ਰਾਹੀਂ ਕੁਝ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਜ਼ਰੀਏ ਇਹ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ 'ਕੀ ਮਾਸਟਰ ਗੱਜਣ ਸਿੰਘ ਮਾਸਕੋ ਗਿਆ?' ਲੇਖਕ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਸਕੋ ਫੇਰੀ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। (ਪੰਨਾ 48)
ਅੱਠਵਾਂ ਅਧਿਆਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਘਰ ਵਾਪਸੀ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਿੰਧ ਸੂਬੇ ਵਿਚ ਕਿਰਤੀ ਕੰਮ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ, ਇਸ ਜਥੇਬੰਦੀ ਨੂੰ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਐਲਾਨਣਾ, ਯੂਨੀਅਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਕਿਰਤੀ ਪਾਰਟੀ ਉੱਤੇ ਕਰੋਪੀ, ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਕਿਸਾਨ ਮੋਰਚਾ ਅਤੇ ਮੁਜ਼ਾਰਾ ਲਹਿਰ ਬਾਰੇ ਸਿੱਕੇਬੰਦ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਸ ਚੈਪਟਰ ਵਿਚ ਦਰਜ ਹੈ। ਨੌਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ਵਿਚ ਦੂਜੀ ਆਲਮੀ ਜੰਗ ਸਮੇਂ ਜੇਲ੍ਹ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਮਗਰੋਂ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦਾ ਮੁਕੰਮਲ ਵੇਰਵਾ ਹੈ। ਅੰਤਲੇ ਅਧਿਆਏ ਵਿਚ ਗ਼ੈਰ-ਸਰਗਰਮੀ ਦੇ ਤੀਹ ਵਰ੍ਹਿਆਂ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਬਾਰੇ ਉਮਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਪੋਤਰੀ ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਇਕ ਲੇਖ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਸਹਾਇਕ ਪੁਸਤਕਾਂ/ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਦਰਜ ਹਨ। ਅੰਤਲੇ ਪੰਨਿਆਂ 'ਤੇ ਮਹਾਨ ਅਣਖੀ ਸੂਰਮੇ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰ/ਸੰਗੀਆਂ ਦੀਆਂ 13 ਦੁਰਲੱਭ ਰੰਗੀਨ ਤਸਵੀਰਾਂ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਹਨ। ਡਾ. ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਜਿਸ ਘਾਲਣਾ ਨਾਲ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਲਿਖੀ ਹੈ, ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਉਸੇ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਨਾਯਾਬ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੋ ਨਿੱਬੜੀ ਹੈ।


-ਤੀਰਥ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 98154-61710


ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਧੀਰ : ਸ਼ਾਇਰੀ ਤੇ ਸੋਚ - ਸਾਹਿਤ ਚਿੰਤਨ
ਲੇਖਕ : ਪ੍ਰੋ. ਮੇਵਾ ਸਿੰਘ ਤੁੰਗ
ਸੰਕਲਨ ਤੇ ਸੰਪਾਦਨ : ਡਾ. ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਬੱਦਨ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲਕਸ਼ਯਾ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 108
ਸੰਪਰਕ : 099588-31357


ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਧਾਰਾ ਦੇ ਕਵੀ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਧੀਰ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਪ੍ਰੋ. ਮੇਵਾ ਸਿੰਘ ਤੁੰਗ ਨੇ ਬਹੁਤ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਲਿਖੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਲੱਖਣ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਨ ਡਾਕਟਰ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ 'ਬੱਦਨ' ਨੇ ਬੇਹੱਦ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਧੀਰ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਵੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਚਿੱਤਰ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਵੀ ਹੈ। ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਧੀਰ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ, ਉਸ ਦਾ ਬੌਧਿਕ ਵਿਕਾਸ, ਉਸ ਦੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ੈਲੀ, ਉਸ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਰੋਕਾਰ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚੋਂ ਵਿਸਥਾਰ ਪੂਰਬਕ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰੋ. ਮੇਵਾ ਸਿੰਘ ਤੁੰਗ ਦੀ ਘਾਲਣਾ ਅਤੇ ਇਕ ਸਾਹਿਤਕ-ਸਮੀਖਿਅਕ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਮਾਨ ਕਰਦੀ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸਮੇਤ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਪੰਜ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਭੂਮਿਕਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਬਾਕੀ ਚਾਰ ਭਾਗ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਧੀਰ ਬਾਰੇ ਵੱਡੇ ਲੇਖਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਚਾਰ ਲੇਖ ਹਨ (1) ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਧੀਰ ਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਸਫ਼ਰ (2) ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਧੀਰ ਦਾ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿਚ ਵਿਚਰਨਾ (3) ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਧੀਰ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਸਫ਼ਰ (4) ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਆਵਾਂਗੇ : ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਧੀਰ ਦਾ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਲੋਚਕਾਂ ਵਲੋਂ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਧੀਰ ਬਾਰੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਮੀਖਿਆ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿਚ ਵੇਖੀਏ ਤਾਂ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਰਵਾਇਤੀ ਸਮੀਖਿਆ ਦੀਆਂ ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਉਲੰਘ ਕੇ ਇਹ ਨਿਰੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਆਲੋਚਨਾ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਧੀਰ ਦੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਇਕਹਿਰੇਪਨ ਨੂੰ ਕਾਟੇ ਹੇਠ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਜ਼ੁਰਅਤ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਇਹ ਸਮੀਖਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੌੜੀਆਂ ਹਕੀਕਤਾਂ ਦਾ ਵੀ ਰਹੱਸ ਉਦਘਾਟਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸਮੀਖਿਆ ਅਕਸਰ ਪਰਦਾ ਪਾਉਣ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੀਆਂ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਅਤੇ ਦਾਅਪੇਚਕ ਊਣਤਾਈਆਂ, ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਰੀਕੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲੇ ਅਦਾਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਆਪਸੀ ਤ੍ਰੇੜਾਂ, 'ਪ੍ਰੀਤ ਲੜੀ' ਵਰਗੇ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਾਲਤਾਂ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਖਿਲਾਰਿਆਂ ਵਿਚ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਧੀਰ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਬੇਬਾਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਾਫ਼ੀ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ। ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਧੀਰ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਨੂੰ ਕਿਤਾਬ-ਦਰ-ਕਿਤਾਬ ਨਿਹਾਰਨਾ ਅਤੇ ਹਰ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਈ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ, ਰੂਪਾਤਮਿਕ ਅਤੇ ਰਚਨਾਤਮਿਕ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨਾ, ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਹਾਸਿਲ ਹੈ। ਸਮਕਾਲੀ ਸਮੀਖਿਅਕ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਧੀਰ ਬਾਰੇ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਇ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਸਮਕਾਲੀ ਕਵੀਆਂ ਵਿਚ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਧੀਰ ਦਾ ਕੀ ਸਥਾਨ ਸੀ?, ਉਸ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਤ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਸੀ? ਉਸ ਉੱਪਰ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਦਬਾਓ ਸਨ? ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਆਲੋਚਕ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਧੀਰ ਬਾਰੇ ਕਿਵੇਂ ਸੋਚਦੇ ਸਨ? ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਮਕਾਲੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਕੀ ਸਥਾਨ ਨਿਸਚਿਤ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਵੀ ਕਰਦੇ ਸਨ? ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਅੰਕਿਤ ਹੈ।
''ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਪਾਰਟੀ ਲਾਈਨ 'ਤੇ ਚੱਲਣ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੀ ਸੋਚ ਇਕ ਥਾਂ ਟਿਕ ਗਈ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਪਿਛਲੇਰੇ ਤੀਹ ਵਰ੍ਹੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਲੰਘੇ ਹਨ।''
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਪਾਟ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਵਾਲੀ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਧੀਰ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਕਾਰਜਾਂ, ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਦਿਲਚਸਪ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ।


-ਡਾ. ਲਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 94171-94812


ਨੈਣਾਂ ਦੇ ਆਰ-ਪਾਰ
ਲੇਖਕ : ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਵਜ਼ੀਰਾਬਾਦ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 320 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 206
ਸੰਪਰਕ : 94649-61436


ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਵਜ਼ੀਰਾਬਾਦ ਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਬਿਨਾਂ ਭੂਮਿਕਾ ਦੇ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਕੁੱਲ 37 ਕਾਂਡ ਹਨ। ਨਾਵਲ ਦਾ ਪਲਾਟ ਗੁੰਦਵਾਂ ਹੈ। ਧੋਬੀ ਪਰਿਵਾਰ (ਬੁੱਧ ਰਾਮ ਤੇ ਕਰਮੋ) ਦੀ ਇਕੋ ਇਕ ਲੜਕੀ ਬੇਅੰਤ ਕੌਰ ਨੇਤਰਹੀਣ ਹੈ। ਬਰੇਲ ਸਕੂਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਦੀ ਹੈ। ਬੁਧੀ ਜ਼ਹੀਂਨ ਹੈ। ਮਿਹਨਤੀ ਹੈ। ਗੱਲਬਾਤ ਵਿਚ ਪ੍ਰਬੀਨ ਹੈ। ਹੋਸਟਲ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਧਿਆਪਕ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਮੁਹਬੱਤ ਆਪਣੇ ਹੀ ਇਕ ਅਧਿਆਪਕ ਨਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਨਾਵਲਕਾਰ ਨੇ ਬੇਅੰਤ ਬਾਰੇ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਵਿਆਹ ਤਕ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।
ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਇਕ ਹੋਰ ਪਰਿਵਾਰ ਹੈ। ਕੰਮ ਖੇਤੀ ਦਾ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਪਰਿਵਾਰ ਮਿਹਨਤੀ ਹਨ। ਇਕ-ਦੂਸਰੇ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਹਨ। ਦੁਖਾਂਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਦੂਸਰੇ ਗੁਆਂਢੀ ਪਰਿਵਾਰ (ਪਾਖਰ ਸਿੰਘ ਨਛੱਤਰ ਕੌਰ) ਦਾ ਇਕ ਲੜਕਾ ਹੈ। ਉਹ ਜਨਮ ਤੋਂ ਦਿਮਾਗ਼ੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਾਗਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁਝ ਹਰਕਤਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਾਪੇ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਹਨ। ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਡਾਕਟਰ, ਮੁੰਡੇ (ਹਰਭਾਗ) ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੁੰਡਾ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੀ ਹਿਦਾਇਤ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਨਾ ਭੇਜਿਆ ਜਾਵੇ। ਘਰ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਅਧਿਆਪਕਾ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਉਸ ਨੂੰ ਘਰ ਵਿਚ ਹੀ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ, ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦਾ ਖਿਲਾਰਾ ਪਾ ਕੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਇਕੱਠੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਸਹਿਜੇ-ਸਹਿਜੇ ਸਾਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਪਲ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਸਸਪੈਂਸ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਅਧਿਆਪਕਾ (ਪ੍ਰਵੀਜ਼ ਖਾਂ) ਕਾਲਜ ਲੈਕਚਰਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਹੋਰ ਸਹੇਲੀਆ ਕਿਰਨ ਤੇ ਨਿਰਲੇਪ ਕੌਰ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹਨ। ਨਿਰਲੇਪ ਕੌਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਵਿਚੋਂ ਹੈ। ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਕਿਸੇ ਕੇਸ ਵਿਚ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਹੈ। ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਬੇਅੰਤ ਕੌਰ ਨੂੰ ਅਪਰੇਸ਼ਨ ਪਿਛੋਂ ਅੱਖਾਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਅੱਖਾਂ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਲਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਮੁੰਡਾ ਹਾਦਸੇ ਵਿਚ ਮਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬੇਅੰਤ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਪਾਠਕ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਮੁੰਡਾ ਨਾਵਲ ਦਾ ਹੀ ਇਕ ਪਾਤਰ ਹੈ। ਬੇਅੰਤ ਦਾ ਵਿਆਹ ਉਸ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਅਧਿਆਪਕ ਨਾਲ ਹੋ ਕੇ ਨਾਵਲ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਮਿਹਨਤੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ-ਸੁੱਖਾਂ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪ ਦਾਸਤਾਨ ਹੈ।


-ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98148-56160


ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਤੇ ਸੋਹਿਲਾ ਸਾਹਿਬ ਜੀ
ਦੀ ਭਾਵ-ਅਰਥੀ ਕਾਵਿਕ ਵਿਆਖਿਆ
ਲੇਖਕ : ਗਿਆਨੀ ਕੇਵਲ ਸਿੰਘ 'ਨਿਰਦੋਸ਼'
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਲਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 103
ਸੰਪਰਕ : 98157-39855


ਗਿਆਨੀ ਕੇਵਲ ਸਿੰਘ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਨੇ ਹਥਲੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਸੋਹਿਲਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਭਾਵ ਅਰਥ ਕਾਵਿ ਵਿਆਖਿਆ ਰਾਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਇਹ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਉਪਰਾਲਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਸਾਹਿਤਕ ਧਾਰਮਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਚੰਗਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਦਰਜਨ ਪੁਸਤਕਾਂ ਛਪਵਾ ਕੇ ਪਾਠਕ ਜਗਤ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਵੰਡਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅਰੰਭਤਾ ਵਿਚ ਹੀ ੴ ਸਤਿਨਾਮੁ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ''ਜਿਨੀ ਨਾਮੁ ਧਿਆਇਆ ਗਏ ਮਸਕਤਿ ਘਾਲਿ॥ ਨਾਨਕ ਤੇ ਮੁਖ ਉਜਲੇ ਕੇਤੀ ਛੁਟੀ ਨਾਲਿ॥ ਤੀਕ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਕਾਵਿਕ ਰੂਪ 'ਚ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ
ਹੁਕਮੀ ਹੋਵਨਿ ਆਕਾਰ ਹੁਕਮੁ ਨ ਕਹਿਆ ਜਾਈ॥
ਹੁਕਮੀ ਹੋਵਨਿ ਜੀਅ ਹੁਕਮਿ ਮਿਲੈ ਵਡਿਆਈ॥
ਹੁਕਮੀ ਉਤਮ ਨੀਚੁ ਹੁਕਮਿ ਲਿਖਿ ਦੁਖ ਸੁਖ ਪਾਈਅਹਿ॥
ਇਕਨਾ ਹੁਕਮੀ ਬਖਸੀਸ ਇਕਿ ਹੁਕਮੀ ਸਦਾ ਭਵਾਈਅਹਿ॥
ਹੁਕਮੈ ਅੰਦਰਿ ਸਭੁ ਕੋ ਬਾਹਰਿ ਹੁਕਮ ਨ ਕੋਇ॥
ਨਾਨਕ ਹੁਕਮੈ ਜੇ ਬੁਝੈ ਤ ਹਉਮੈ ਕਹੈ ਨ ਕੋਇ॥੨॥

ਦੀ ਕਾਵਿਕ ਵਿਆਖਿਆ ਏਵੇਂ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਚ ਹੁੰਦਾ, ਇਹ ਸਭ ਜਗਤ ਪਸਾਰਾ।
ਐਪਰ ਦੱਸਣਾ ਖਰਾ ਹੈ ਔਖਾ, ਉਸਦਾ ਖੇਲ੍ਹ ਨਿਆਰਾ।
ਆਪਣੇ ਹੁਕਮ ਦੇ ਵਿਚ ਹੀ ਸਿਰਜੀ, ਉਸਨੇ ਸਭ ਲੁਕਾਈ।
ਹੁਕਮ 'ਚ ਮਿਲਦੀ ਕਿਸੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ, ਇਸ ਦਰ ਤੋਂ ਵਡਿਆਈ।
ਹੁਕਮ 'ਚ ਉੱਚਾ ਨੀਵਾਂ ਬਣਦਾ, ਕਰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਪ੍ਰਾਣੀ।
ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਦੁੱਖ ਸੁੱਖ ਪਾਉਂਦਾ, ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਗੁਰਬਾਣੀ।
ਹੁਕਮ 'ਚ ਮਿਹਰਾਂ ਹੋਣ ਜੀਵ ਤੇ, ਹੁਕਮ 'ਚ ਫਿਰਦਾ ਭਾਉਂਦਾ।
ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੇ ਗੇੜ 'ਚ ਪੈਕੇ, ਜੂਨਾਂ ਅਨਿਕ ਹੰਢਾਉਂਦਾ।
ਸੂਤਰਧਾਰ ਨੇ ਹੁਕਮ 'ਚ ਸਾਰੀ, ਹੈ ਕਾਇਨਾਤ ਪਰੋਈ।
ਇਸ ਬ੍ਰਹਮੰਡੀ ਖੇਡ ਦੇ ਤਾਈਂ, ਵਿਰਲਾ ਸਮਝੇ ਕੋਈ।
ਜਿਸ ਤੇ ਉਹ ਮਿਹਰੰਮਤ ਕਰਦਾ, ਜਾਣੇ ਰੱਬੀ ਰਮਜ਼ਾਂ।
ਹੰਗਤਾ ਨੇੜ ਨਾ ਆਵੇ ਉਸਦੇ, ਜਿਸਨੂੰ ਆਈਆਂ ਸਮਝਾਂ।੨।

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰੇਕ ਪਉੜੀ ਦੀ ਕਾਵਿਕ ਵਿਆਖਿਆ ਬਰਾਬਰ ਦੇ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਹਿਲਾ ਰਾਗ ਗਾਉੜੀ ਦੀਪਕੀ ਮਹਲਾ (੧) ਜੈ ਘਰਿ ਕੀਰਤਿ ਆਖੀਐ ਕਰਤੇ ਕਾ ਹੋਇ ਬੀਚਾਰੋ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੰਤਰਜਾਮੀ ਪੁਰਖ ਬਿਧਾਤੇ ਸਰਧਾ ਮਨ ਕੀ ਪੂਰੇ॥ ਨਾਨਕ ਦਾਸੁ ਇਹੈ ਸੁਖ ਮਾਗੈ ਮੋ ਕਉ ਕਰਿ ਸੰਤਨ ਕੀ ਧੂਰੇ॥ ਤੀਕ ਕਾਵਿਕ ਭਾਵ ਵਿਆਖਿਆ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਬਾਣੀ, ਭੱਟਾਂ ਦੇ ਸਵੱਈਏ, ਕਬੀਰ ਜੀ ਦੇ ਸਲੋਕ ਤੇ ਵਾਰਾਂ ਤੇ ਵਧੀਕ ਬਾਣੀਆਂ ਦੀ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਵਿਕ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚਾਰਵਾਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਲਾਹੇਵੰਦੀ ਹੈ।


-ਦਿਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 98148-98570


ਹਾਜ਼ਰ-ਗ਼ੈਰਹਾਜ਼ਰ
ਲੇਖਕ : ਲਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਰਾਈਵਰਜ਼ ਪ੍ਰੈੱਸ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 144
ਸੰਪਰਕ : 94171-94444


ਡਾ. ਲਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਲੰਮਾ ਅਰਸਾ ਮਾਸ-ਮੀਡੀਆ (ਪ੍ਰਿੰਟ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ) ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। 'ਨਵਾਂ ਜ਼ਮਾਨਾ' ਜਲੰਧਰ ਅਤੇ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਲੇਖਣੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਅਤੇ ਸਾਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਵਾਚਣ ਵਿਚ ਕੋਈ ਕਠਿਨਾਈ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਉਪਰੰਤ ਵੀ ਉਹ ਨਿਸ਼ਕਿਰਿਆ ਹੋ ਕੇ ਨਹੀਂ ਬੈਠਾ ਬਲਕਿ ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲਤਾ ਹੋਰ ਵਧ ਗਈ ਹੈ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਦਾ ਮੁਤਲਾਸ਼ੀ ਹੈ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ 14 ਲੇਖਕਾਂ/ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖੇ ਸ਼ਬਦ-ਚਿੱਤਰ ਸੰਗ੍ਰਹਿਤ ਹਨ। ਬਹੁਤੇ ਸ਼ਬਦ-ਚਿੱਤਰ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕਾਂ ਬਾਰੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ, ਸ. ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਧੀਰ, ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਹੁੰਦਲ, ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਮੀਸ਼ਾ, ਡਾ. ਜਗਤਾਰ, ਡਾ. ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਚੰਦ, ਅਮਿਤੋਜ, ਪ੍ਰਮਿੰਦਰਜੀਤ, ਪ੍ਰੇਮ ਗੋਰਖੀ ਅਤੇ ਪਾਸ਼ (10 ਲੇਖ) ਬਾਰੇ ਹਨ। ਸ. ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਨੰਦ, ਸ੍ਰੀ ਸੁਰਜਨ ਸਿੰਘ ਜ਼ੀਰਵੀ, ਡਾ. ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫਰੈਂਕ ਅਤੇ ਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ ਵਰਿਆਮ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਰਹੇ ਹਨ।
ਲਖਵਿੰਦਰ ਜੌਹਲ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਜਾਂ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਬਾਰੇ ਸੁਣ-ਸੁਣਾ ਕੇ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ ਬਲਕਿ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜੀ ਅਨੁਭਵ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦਾ ਪੁਨਰ-ਉਸਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਜਾਂ ਦੋਸ਼ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਦੋਸ਼ ਜਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਧੀਰ, ਅਨੰਦ, ਚੰਦ, ਜਗਤਾਰ ਅਤੇ ਅਮਿਤੋਜ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚਲੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਯੂਨਾਨੀ ਰੂਪਾਂਤਕਾਰ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਡਾ. ਫਰਾਇਡ ਕਿਸੇ ਕਮੀ-ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨੂੰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦੀ ਚੂਲ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਜੌਹਲ ਵੀ ਇਸੇ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਨਿਰਵਾਹ ਕਰਦਾ ਹੈ।
c c c


A Game of Fire

(ਅੱਗ ਦੀ ਖੇਡ)
ਨਾਵਲਕਾਰ : ਸ. ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ
ਅਨੁਵਾਦਕ : ਨਵਦੀਪ ਸੂਰੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਹਰਪਰ ਪਰਮੀਨਲ, ਗੁੁਰੂ ਗ੍ਰਾਮ
ਮੁੱਲ : 499 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 326
ਸੰਪਰਕ :


ਸ. ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਦਾ ਪਿਤਾਮਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਇਕ ਵਿਲੱਖਣ ਨੁਹਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਮੁਨਸ਼ੀ ਪ੍ਰੇਮ ਚੰਦ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਲੈ ਕੇ ਇਸ ਵਿਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਤੇ ਮੌਲਿਕ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਵਰਨਾ ਨਾਵਲ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਇਕ 'ਕਵੀਸ਼ਰ' ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਅੱਧਾ ਸੈਂਕੜਾ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਨਾਵਲ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਯੁੱਗ (1897-1971) ਵਿਚ ਬਹੁਤੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਵਲ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਸਤੇ ਹੀ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿੱਪੀ ਸਿੱਖੀ ਸੀ। ਉਹ ਇਕ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਲੇਖਕ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਬਾਰੇ ਬੜਾ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਲਿਖਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਪੋਤਰੇ ਨਵਦੀਪ ਸੂਰੀ ਨੇ 'ਅੱਗ ਦੀ ਖੇਡ' ਨਾਵਲ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਉਕਤ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨਵਦੀਪ ਸੂਰੀ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਸੇਵਾਵਾਂ (ਆਈ.ਐਫ.ਐਸ.) ਵਿਚ ਇਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਡਿਪਲੋਮੈਟ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਪੰਜ-ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਬਹੁਤ ਗੜਬੜ ਅਤੇ ਅਰਾਜਕਤਾ ਵਾਲੇ ਰਹੇ। ਮਿਸਟਰ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਜਿਨਾਹ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਅਧੀਨ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਨੇ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਅਸੀਂ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦਾ ਇਕ ਵੱਖਰਾ ਦੇਸ਼ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਜਿਥੇ ਇਸਲਾਮਿਕ ਤਰਜ਼ ਦਾ ਰਾਜ ਹੋਵੇ। ਆਪਣੀ ਇਸ ਮੰਗ ਨੂੰ ਅਮਲੀ ਰੂਪ ਦੇਣ ਲਈ ਲੀਗ ਨੇ ਮੁਸਲਿਮ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹਿੰਦੂ-ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਦੀ ਸਾੜ-ਫੂਕ ਅਤੇ ਕਤਲੇਆਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਘੱਲੂਘਾਰੇ ਵਿਚ ਲੱਖਾਂ ਹਿੰਦੂ-ਸਿੱਖ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਕੁਝ ਜਾਨ ਬਚਾ ਕੇ ਹਿੰਦੂ-ਸਿੱਖ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਪਟਿਆਲੇ, ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਆਦਿ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਫਿਰ ਏਧਰ ਵੀ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦਾ ਕਤਲੇਆਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਸ. ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ 'ਅੱਗ ਦੀ ਖੇਡ' (1 7ame of 6}re) ਦਾ ਨਾਂਅ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਪੁਤਲੀਘਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਵਸੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਇਕ ਘਰ ਵਿਚ ਘਟਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਾਰਚ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਹੋਲੀ ਦੇ ਦਿਨ ਸਨ। ਪੰਜ-ਛੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਏਕਤਾ ਕੌਂਸਲ ਬਣਾ ਕੇ ਹਾਲਾਤ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਦਾ ਬੀੜਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਪੇਸ਼ ਨਾ ਗਈ। 'ਖੂਨ ਦੀ ਹੋਲੀ' ਖੇਡੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ। ਸਤਨਾਮ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦਾ ਇਹ ਨਾਵਲ ਦੇਸ਼ ਵੰਡ ਦੇ ਸੰਤਾਪ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ।


-ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋਬਾਈਲ : 98760-52136


ਨਾਬਰ
ਲੇਖਕ : ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਸੇਖਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 147
ਸੰਪਰਕ : 95011-45039


'ਨਾਬਰ' ਨਾਵਲ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਸੇਖਾ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੇ ਦੋ ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਇਕ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀਆਂ ਤੇ ਵੀ ਹੱਥ ਅਜ਼ਮਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਹਥਲਾ ਨਾਵਲ 'ਨਾਬਰ' ਚੌਵੀ ਕਾਂਡਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਇਕ ਔਰਤ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮ ਕੌਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਰਾਜਬੀਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮ ਕੌਰ ਦਾ ਪਤੀ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਰਾਜਬੀਰ ਦੀ ਮਾਂ ਸ਼ਾਮ ਕੌਰ ਰਾਜਬੀਰ ਨੂੰ ਗੁਰਚੇਤ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਰਾਜਬੀਰ ਗੁਆਂਢ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਤਿਆ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਚੰਦਨ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਚੰਦਨ ਦੀ ਮਾਂ ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਆਪਣੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਕੁੜੀ ਸੁਨੈਨਾ ਨਾਲ ਕਰਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਵਿਆਹ ਨਾ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿਚ ਚੰਦਨ ਨੂੰ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰਨ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਚੰਦਨ ਮਾਂ ਦੀ ਇਸ ਧਮਕੀ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਹੋਇਆ ਸੁਨੈਨਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਜਬੂਰ ਹੋਇਆ ਰਾਜਬੀਰ ਦਾ ਪਿਆਰ ਠੁਕਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਰਾਜਬੀਰ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਰਾਜਬੀਰ ਦੀ ਮਾਂ 'ਤੇ ਫੈਕਟਰੀ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਫਲੈਟ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਲੱਕ 'ਤੇ ਸੱਟ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਰਾਜਬੀਰ ਦੀ ਮਾਂ ਰਾਜਬੀਰ ਦੇ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਰਾਜਬੀਰ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਜੇਕਰ ਚੰਦਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਹੀ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਗੁਰਚੇਤ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਮੰਨ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮੁੱਚਾ ਨਾਵਲ ਮਾਵਾਂ-ਧੀਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਕਸ਼ਮਕਸ਼ ਦੇ ਗਲਪੀ ਪੈਰਾਡਾਈਮ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸਿਰਜਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਕਿੰਨੇ ਦੁੱਖ-ਤਕਲੀਫ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਦੇਸ਼ ਦੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲਕਾਰ ਨੇ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਹੀ ਉਭਾਰਿਆ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਪੜ੍ਹਣਯੋਗ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਵਧਾਈ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹੈ।


-ਡਾ. ਗੁਰਬਿੰਦਰ ਕੌਰ ਬਰਾੜ
ਮੋਬਾਈਲ : 098553-95161


ਮੰਮਾ ਸਮਝਦੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ
(ਮਾਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ 31 ਕਹਾਣੀਆਂ)
ਸੰਪਾਦਕ : ਅਨੇਮਨ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਆਰਸੀ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 650 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 320
ਸੰਪਰਕ : 98720-92101


ਸੂਝਵਾਨ ਸੰਪਾਦਕ ਨੇ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਮਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਫੋਕਸੀਕ੍ਰਿਤ ਹੋ ਰਹੀਆਂ 31 ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਆਦਿ ਤੋਂ ਅੰਤ ਤੱਕ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਿਆਂ ਮਾਂ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਪਾਸਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਡੂੰਘੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਵਿਚ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ 'ਕੇਂਦਰੀ ਸੂਤਰ' ਵੀ ਪਛਾਣੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਨੇ। ਜਿਵੇਂ : ਮਾਂ ਤਾਂ ਮਾਂ ਹੁੰਦੀ ਐ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਉਸ ਵਰਗੇ ਦੂਜੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਠੀਕ ਸੰਭਾਲ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਬੁਢਾਪੇ ਵਿਚ ਬਿਰਧ ਆਸ਼ਰਮ 'ਚ ਬੈਠੀ ਵੀ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਲਈ ਚਿੰਤਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਮਾਂ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਅਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਮਰ ਚੁੱਕੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੀ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਮਾਂ ਸਮਝਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਬਾਪ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਚਾਰੀ ਤਾਂ ਸੁਪਨਿਆਂ ਵਿਚ ਹੀ ਗੁਆਚੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਮਾਵਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਚੰਗੇ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਆਸ ਵਿਚ ਸਖ਼ਤ ਪਰ ਘਟੀਆ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਕਿਰਤ (ਗੋਹਾ-ਕੂੜਾ ਢੋਣ ਵਰਗੇ) ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਧੀ ਜਾਂ ਪੁੱਤ ਦੇ ਜਨਮ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਠਹਿਰਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਦਰਅਸਲ ਔਰਤ ਦੀ ਕੁੱਖ ਵਿਚ ਐਕਸ ਗੁਣ-ਸੂਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਮਰਦ ਵਿਚ ਐਕਸ ਅਤੇ ਵਾਈ ਦੋਵੇਂ ਸੂਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਔਰਤ ਦੇ ਐਕਸ ਸੂਤਰ ਨਾਲ ਮਰਦ ਦਾ ਵਾਈ ਸੂਤਰ ਮਿਲ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਮੁੰਡਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕੁਦਰਤੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਰਾਹੀਂ ਅਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਦੇ ਵੱਸ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਮਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹੀ ਹੋਈ ਧੀ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲਗਾਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਅਤੇ ਨਿਰਹੋਂਦ ਦੋਵੇਂ ਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਿਆ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਈ ਪਤੀਆਂ ਦੇ ਕਠੋਰ ਵਤੀਰੇ ਕਾਰਨ ਮਾਂ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਸਮੇਂ ਸੰਭਾਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਨਾ ਹੀ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਰੀਝ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਮਾਵਾਂ ਸੋਚਦੀਆਂ ਹਨ, ਧੀ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਘਰ ਵਿਆਹ ਦੇਵਾਂ, ਉਹ ਰਾਜ ਕਰੇਗੀ, ਪਰ ਵੱਡੇ ਘਰ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਇਹ ਵੀ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਕਿਰਤੀ ਦੀ ਮਾਂ ਵੀ ਠੰਢੀ ਛਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਨੇਕਾਂ ਵਾਰ ਪਤੀ ਦਾ ਵਿਵਹਾਰ ਨਿਰਦਈ ਹੋ ਨਿਬੜਦਾ ਹੈ, ਵਿਧਵਾ ਔਰਤ ਨੂੰ ਵੀ ਧੀ-ਪੁੱਤ ਅਣਗੌਲਿਆਂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਨੇ। ਆਰਥਿਕ ਤੰਗੀ ਕਾਰਨ ਮਾਂ ਨੂੰ ਲਾਵਾਰਿਸ ਸਮਝਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਮਾਂ ਦੇ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ-ਭੂਆ, ਮਾਸੀ, ਭੈਣ ਆਦਿ ਕਦੇ ਮਿਲਣ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀਆਂ, ਉਸ ਦੇ ਕਮਰੇ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬੰਦ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਾਨਵਰ ਵੀ ਮਾਂ ਦੀ ਮਮਤਾ ਲਈ ਤੜਪਦੇ ਵੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਨੇ। ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਂ ਦਾ ਇਕਲੌਤੇ ਅੰਕਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਮਰਨ ਕਿਨਾਰੇ ਪਈ ਮਾਂ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਤਰਸਯੋਗ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮਾਂ ਦਾ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਮਿਲਿਆ ਸਹਿਯੋਗ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਅਫ਼ਸਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਸਹਾਈ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਾਲਕ ਮਾਂ ਵੀ ਸਕੀ ਮਾਂ ਦਾ ਰੋਲ ਨਿਭਾਅ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮਾਂ ਦੀ ਇਕੱਲਤਾ ਦਾ ਦੁਖਾਂਤ ਉਸ ਦਾ ਵਿਧਵਾ ਜੀਵਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਮਾਂ-ਬਾਪ, ਵਡੇਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਾਂ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣਦਿਆਂ ਹੀ ਔਰਤ ਦੀਆਂ ਛਾਤੀਆਂ 'ਚੋਂ ਦੁੱਧ ਛਲਕ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਂ ਬਣਨ ਲਈ ਕਿਰਾਏ ਦੀ ਕੁੱਖ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਹਿਜੜੀਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਮਾਂ ਦੀ ਮਮਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚੇ ਕਿਵੇਂ ਟੀ.ਵੀ. ਸੀਰੀਅਲ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਰੀਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਮਾਵਾਂ, ਨੂੰਹਾਂ ਦੇ ਨਵੇਂ ਕੰਮ ਧੰਦਿਆਂ ਵਿਚ ਪੈਣ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਅਜਿਹੇ ਅਨੇਕਾਂ ਪਾਸਾਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਇਕੱਤੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਨਾਲ ਉਠਾਉਣ ਵਾਲਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੋ ਨਿਬੜਿਆ ਹੈ। ਸੰਪਾਦਕ ਅਜਿਹੀ ਚੋਣ ਲਈ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ।


-ਡਾ. ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
ਈ-ਮੇਲ : vatish.dharamchand@gmail.com


ਹਰਫ਼ ਹੁਲਾਰੇ
ਲੇਖਕ : ਚਰਨਜੀਤ ਜੋਗੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਜ਼ੀਨਤ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 88
ਸੰਪਰਕ : 70876-79100


'ਹਰਫ਼ ਹੁਲਾਰੇ' (ਵਾਰਤਕ ਪੁਸਤਕ) ਲੋਕ-ਕਥਨਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਚਰਨਜੀਤ ਜੋਗੀ ਹੁਰਾਂ ਹਰਫ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਵਾਕਾਂ 'ਚ ਬਦਲਦਿਆਂ ਕਾਵਿਕ ਲਹਿਜ਼ੇ 'ਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਕਚਹਿਰੀ 'ਚ ਪੱਖ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਸਮਰਪਣ ਬੋਲ 'ਉਨ੍ਹਾਂ ਧੱਕਿਆਂ ਨੂੰ/ਜੋ ਡੋਬਲ ਨਹੀਂ ਪਏ/ ਪਰ ਤੈਰਨਾ ਸਿਖਾ ਗਏ।' ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਰਹੱਸਾਤਮਿਕਤਾ ਦਾ ਵਿਵਹਾਰਕ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਲਗਭਗ 453 ਲੋਕ-ਕਥਨਾਂ ਨੂੰ ਕਾਵਿਕ ਦਾ ਮਨੁੱਖੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਅਹਿਮ ਦਖ਼ਲ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਪਰਿਵਾਰਕ, ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਕੌਮਾਂ ਦੇ ਵਰਤ-ਵਰਤਾਵਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਦਿਆਂ, ਆਤਮ-ਸਾਤ ਕਰਦਿਆਂ ਸੁਚੱਜੀ, ਸਾਂਵੀਂ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਨੂੰ ਉਸਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰਕ ਜੀਵਨ ਸਮਾਜਿਕ, ਆਰਥਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਧਾਰਮਿਕ ਵਰਤ-ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਅਹਿਮ ਦਖ਼ਲ ਅਤੇ ਯੋਗਦਾਨ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਵਿਚ ਉਸ ਦਾ ਸੁਭਾਅ, ਵਿਵਹਾਰ, ਮਿਲਵਰਤਨ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਦੀ ਯੋਗਤਾ, ਬੁੱਧੀਮਤਾ, ਸਬਰ-ਸੰਤੋਖ ਅਤੇ ਸਹਿਣ-ਸ਼ੀਲਤਾ ਦੇ ਪੱਖ ਉਸਾਰਨ 'ਚ 'ਧੁਨੀ' ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯੋਗਦਾਨ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਧੁਨੀਆਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਸ਼ਬਦ, ਵਾਕ, ਪੈਰ੍ਹੇ, ਅਤੇ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੋਲ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਲਿੱਪੀ ਰਾਹੀਂ ਦੂਸਰਿਆਂ ਲਈ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ 'ਹਰਫ਼' ਦਾ ਸੰਕੇਤ 'ਧੁਨੀ' ਦਾ ਦਿਸਦਾ ਆਕਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਚਰਨਜੀਤ ਜੋਗੀ ਹੁਰਾਂ ਦਾ ਇਹ ਯਤਨ ਸਲਾਹੁਣਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਬਣਤਰ, ਬੁਣਤਰ, ਸਾਰਥਕਿਤਾ, ਨਿਰਾਰਥਕਤਾ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕ-ਕਥਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਹਿਸੂਸਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਟਾਉਣ ਦਾ ਸਾਰਥਕ ਉਪਰਾਲਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਦੀ 'ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜੀ ਬੋਲੀ ਬੋਲ ਰਹੇ ਓ/ ਮਸਲਾ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਨਹੀਂ/ ਮਸਲਾ ਇਹ ਹੈ/ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਬੋਲ ਰਹੇ?' ਸਾਰਥਕਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪਾਠਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਵਿਆਕਰਨ 'ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਤੇ ਕੰਧਾਂ ਵਿਚ/ ਤਰੇੜਾਂ ਨਾ ਪੈਣ ਦਿਓ / ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚ ਗ਼ੈਰ ਵੜਨਗੇ/ ਤੇ ਕੰਧਾਂ ਵਿਚ ਪਿੱਪਲ ਉੱਗਣਗੇ,' ਨੂੰ ਇਸ ਕਥਨ ਰਾਹੀਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ 'ਪੰਜਾਬ 'ਚ ਰਹਿਣਾ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਹੈ,/ ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰਹਿ ਕੇ/ ਪੰਜਾਬੀ ਰਹਿਣਾ/ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੀਆ ਗੱਲ ਹੈ।' ਜੁੜੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸ਼ਾਅਦੀ ਇਸ ਕਥਨ ਰਾਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਹਰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਘਰ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ।


-ਸੰਧੂ ਵਰਿਆਣਵੀ (ਪ੍ਰੋ.)
ਮੋਬਾਈਲ : 98786-14096


ਕਲਮ ਦਾ ਸਫ਼ਰ

ਲੇਖਕ : ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ (ਮੀਰਹੇੜੀ)
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਮੰਨਤ ਤਨਵ ਪਰਮੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 170 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 96
ਸੰਪਰਕ : 092105-88990


ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ (ਮੀਰਹੇੜੀ) ਮੁਤਾਬਿਕ ਅਜੋਕੀ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਦੌੜ ਵਿਚ ਵਸਤੂਆਂ ਇਕੱਤਰ ਕਰਦਾ ਮਨੁੱਖ ਖ਼ੁਦ ਵੀ ਇਕ ਵਸਤੂ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ। ਆਪਣੀਆਂ ਲਾਲਸਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਚਕਾਚੌਂਧ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਨੀ ਉੱਕਾ ਹੀ ਬੰਦ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਉਸ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਜਾਇਜ਼ ਜਾਂ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ, ਬਲਕਿ ਆਪਣਾ ਉੱਲੂ ਸਿੱਧਾ ਕਰਨਾ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਟੀਚਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ:
ਕਦੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਰ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖ ਲੈ ਤੂੰ,
ਕਾਹਨੂੰ ਭੇੜੀਆਂ ਅੰਦਰਲੀਆਂ ਤੂੰ ਬਾਰੀਆਂ ਨੇ।
ਲੇਖਕ ਜਿੰਨਾ ਮਰਜ਼ੀ ਲਿਖ ਲਵੇ, ਪਰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਆਖਰੀ ਮੋੜ 'ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਕੁਝ ਉਹ ਲਿਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਅਜੇ ਉਸ ਤੋਂ ਲਿਖਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਿਆ। ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਕਹਿਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜੇ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਕਹਿਣਾ ਬਾਕੀ ਹੈ। ਤਕਰੀਬਨ ਹਰ ਲੇਖਕ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਅਧੂਰਾ ਛੱਡ ਕੇ ਹੀ ਮਰਦਾ ਹੈ। ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ (ਮੀਰਹੇੜੀ) ਵੀ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਤਰਾਂ ਵਿਚ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ:
ਜਿਊਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਅਜੇ ਹੋਰ ਲਿਖਣ ਦੇ ਲਈ,
ਬੰਨ੍ਹ ਦੇਵੇ ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕੋਈ ਕਾਲ ਮੀਆਂ।
ਹਥਲਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਕਲਮ ਦਾ ਸਫ਼ਰ' ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ (ਮੀਰਹੇੜੀ) ਦੀ 18ਵੀਂ ਮੌਲਿਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪੁਸਤਕ ਹੈ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਟਰੱਸਟ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਪੁਸਤਕਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਨੁਵਾਦ ਵੀ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਬੇਸ਼ੱਕ ਤੋਲ-ਤੁਕਾਂਤ ਪੱਖੋਂ ਕਿਸੇ ਹੱਦ ਤੱਕ ਕਚਿਆਈ ਵੀ ਰੜਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਵਰਤੀ ਗਈ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਬੜੀ ਸਰਲ ਅਤੇ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੀ ਇਹ ਧਰਤੀ ਹੀ ਏਨੀ ਸੋਹਣੀ ਬਣ ਜਾਵੇ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਸਵਰਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੀ ਬਾਕੀ ਨਾ ਰਹੇ। ਅਜਿਹੀ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਲਈ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਾਰਦਿਕ ਵਧਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।


-ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 98146-28027


ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਸੋਚ ਅਤੇ ਸਲੀਕਾ
ਲੇਖਕ : ਅਮਰਜੀਤ ਬਰਾੜ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪੰਜ ਆਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 151
ਸੰਪਰਕ : 94179-49079


ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕੰਮ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਪਈ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੇ ਗੁਣਾਤਮਿਕ ਵਿਕਾਸ ਵਿਚ ਬੇਹੱਦ ਸਹਾਈ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕੁੱਲ 41 ਲਘੂ ਨਿਬੰਧਾਂ 'ਚ ਸਮੁੱਚੇ ਵਿਸ਼ਾ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਨਿਭਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਹਰ ਸ਼ਬਦ ਵਾਕ ਅਰਥ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ, ਸੋਚ ਤੇ ਸਲੀਕੇ ਦੀ ਬਿਹਤਰੀ ਹਿੱਤ ਪ੍ਰਗਟਾਏ ਗਏ ਵਿਚਾਰਾਂ 'ਚੋਂ ਕੁਝ ਇਕ ਇਥੇ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ :
-ਆਪਣੇ ਔਗੁਣਾਂ ਦੇ ਪਰਦੇ ਕੱਜਣਾ ਅਸਲ ਵਿਚ ਸਮੇਂ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ ਹੈ।
-ਸਿਆਣਪ ਬੁੱਧੀ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਝਦਾਰੀ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਵਹਾਰ ਨਾਲ ਹੈ।
-ਜਦ ਅੰਦਰ ਰੌਣਕਾਂ ਲੱਗੀਆਂ ਹੋਣ ਤਾਂ ਫਿਰ ਬਾਹਰ ਦੇ ਸ਼ੋਰ ਕਦੇ ਵੀ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦਾ ਸਬੱਬ ਨਹੀਂ ਬਣਦੇ।
-ਸਮੱਸਿਆ ਮੌਕੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਹਰ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਇਕ ਨਵੀਂ ਸੋਚ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
-ਅਕਸਰ ਦੂਜਿਆਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਲੰਘਣ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਤੋਂ ਵੀ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ।
-ਢੰਗ ਤੋਂ ਬਗ਼ੈਰ ਰੰਗ ਕਦੇ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਕਿਰਦਾਰ ਤੋਂ ਬਗ਼ੈਰ ਕੱਦ ਦਾ ਕੋਈ ਮਹੱਤਵ ਨਹੀਂ।
-ਅਕਸਰ ਬੰਦਾ ਉਸ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।
-ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਮਾਇਨੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਤਾਅਨੇ ਤੇ ਬਹਾਨੇ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
-ਆਪਣੀ ਕਲਪਨਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦੇ ਮੇਚ ਦੀ ਰੱਖੋ।
-ਸਾਦਗੀ ਵਿਚ ਹੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਹੈ। ਸਬਰ ਦੌੜਦਾ ਨਹੀਂ ਫਿਰ ਵੀ ਛੇਤੀ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।
-ਫ਼ਸਲ ਲੈਣ ਲਈ ਬੀਜ ਬੀਜਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਵਰਨਾ ਘਾਹ ਫ਼ੂਸ ਤਾਂ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਹੀ ਬਹੁਤ ਉੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
-ਭੀੜਾਂ ਵਿਚ ਮਿਆਰ ਨਹੀਂ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ। ਤੱਕੜੀ ਨਾਲ ਭਾਰ ਤੋਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਗੁਣਵੱਤਾ ਨਹੀਂ।
-ਜ਼ਿਆਦਾ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਦੁੱਧ ਦੇ ਉਬਾਲ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਇੰਝ ਸਾਰੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਅਮੀਰੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਸਹੀ ਮਾਇਨਿਆਂ ਵਿਚ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਰ ਸਕੂਲ ਤੇ ਕਾਲਜ ਦੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਇਸ ਦਾ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਲਾਹਾ ਲੈ ਸਕਣ। ਅਮਰਜੀਤ ਬਰਾੜ ਦੀ ਕਲਮ ਇਕ ਸੁਚੱਜੇ ਵਾਰਤਕਕਾਰ ਦੀ ਕਲਮ ਹੈ। ਮਾਨਵੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ, ਸੋਚ ਤੇ ਸਲੀਕੇ ਬਾਰੇ ਉਸ ਦਾ ਦੀਰਘ ਅਧਿਐਨ ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।


-ਹਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98155-05287


ਸਾਡਾ ਪਿੰਡ ਜਟਾਣਾ
ਲੇਖਕ : ਹਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਮਾਂਗਟ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਗੋਰਕੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 98724-77668


ਭਾਰਤ, ਪੰਜਾਬ ਵੀ, ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ 12581 ਪਿੰਡ ਹਨ। ਪਰ ਅਫਸੋਸ! ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖਤ ਰੂਪ ਸਾਂਭਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ। ਕਿਸੇ-ਕਿਸੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸ ਪੁਸਤਕਾਂ ਜਾਂ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਵੀ ਓਨਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪਿੰਡ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਮੁਕੰਮਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਲਮਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਸੋ, ਪਿੰਡ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਲਈ ਦੰਦ-ਕਥਾਵਾਂ, ਪੀੜ੍ਹੀ-ਦਰ-ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੁਰੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ, ਸੱਥ ਚਰਚਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ 'ਤੇ ਟੇਕ ਰੱਖਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ, ਮੌਖਿਕ ਤਵਾਰੀਖ, ਵੀ ਕਈ ਵਾਰ ਐਨੀ ਆਪਾ-ਵਿਰੋਧੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸੰਬੰਧਿਤ ਲੇਖਕ ਭੰਬਲ-ਭੂਸੇ ਵਿਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਹਠੀ ਲੇਖਕ ਇਸ ਸਾਰੇ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਕਸਵੱਟੀ 'ਤੇ ਲਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਮੁਤਾਬਿਕ ਇਕ ਖ਼ਾਸ ਹੱਦ ਤੀਕ ਉਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਯਥਾ-ਸੰਭਵ ਤਵਾਰੀਖ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਬੁੱਧ ਲੇਖਕ ਜਾਂ ਭਵਿੱਖੀ ਲੇਖਣੀ ਹਿੱਤ ਇਕ ਅਧਾਰ ਚੌਖਟਾ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਣ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਜ ਵਿਚ ਗੋਤਾਂ, ਜਾਤਾਂ, ਧਰਮਾਂ, ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਗਾਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮਰਾਸੀਆਂ ਦੀਆਂ ਉਚਾਰਨਾ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਬੰਸਾਵਲੀਆਂ, ਹੋਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਤਵਾਰੀਖਾ ਅਤੇ ਹਰਦੁਆਰੀ ਕਲਮਬੰਧਤਾਂ ਵੀ ਇੱਕ ਹੱਦ ਤੀਕ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਬੜਾ ਸਿਰੜੀ ਕਾਰਜ ਹੈ ਇਹ।
ਉਕਤ ਸਾਰੇ ਨੂੰ, ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਲੇਖਕ ਸ. ਹਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਮਾਂਗਟ ਨੇ ਸੰਭਵ ਹੱਦ ਤੀਕ ਭਲੀ-ਭਾਂਤ ਵਰਤ-ਸਲੂਟ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ-ਪੁਰਖੀ ਪਿੰਡ 'ਜਟਾਣਾ', ਤਾਲੁਕਾ ਖੰਨਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਬਾਰੇ 'ਸਾਡਾ ਪਿੰਡ ਜਟਾਣਾ' ਨਾਮੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਲਿਖਣ ਦੀ ਸੁਹਿਰਦ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੋੜ੍ਹੀ ਗੱਡ ਕਰਮਯੋਗੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਜਟਾਣਾ ਗੋਤ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ, ਪੁਰਖਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਾਮਵਰਾਂ ਦੇ ਰੇਖਾ ਚਿੱਤਰ, ਨਾਮੀ-ਗਰਾਮੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕਿੱਤਾਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਲਿਖ ਕੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਰਿਣ ਚੁਕਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਸਲਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਫਰੋਲਣ ਹਿੱਤ ਬੇਹੱਦ ਸਹਾਈ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ। ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਦਿਲਚਪਸੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਖੋਜਾਰਥੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਮੁੱਲਵਾਨ ਲਿਖਤ ਹੈ।


-ਵਿਜੇ ਬੰਬੇਲੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 94634 39075

13-04-2024

 ਚਿੰਤਾ ਦੀਰਘ ਰੋਗ ਹੈ
ਲੇਖਕ : ਪ੍ਰੋ. ਬਸੰਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 144
ਸੰਪਰਕ : 98149-41214

ਕਿਤਾਬਾਂ ਤਾਂ ਨਿੱਤ ਹੀ ਪੜ੍ਹਦੇ ਰਹੀਦੈ ਪਰ ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਇਕੋ ਵਾਰੀ ਸਾਰੀ ਪੜ੍ਹੇ ਬਿਨਾਂ ਪਾਠਕ ਦਮ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਲੇਖਕ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਅਨੁਭਵਾਂ (ਅੱਖੀਂ ਵੇਖੀਆਂ, ਹੱਡੀਂ ਹੰਢਾਈਆਂ, ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਪੜ੍ਹਾਈਆਂ, ਸੁਣੀਆਂ-ਸੁਣਾਈਆਂ) ਅਤੇ ਯਾਦਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਅਨੂਠੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਲੇਖਕ ਨੇ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਤਮਕਥਾ ਨਹੀਂ ਲਿਖੀ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਕਲਮ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਲੇਖਕ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਬਾਰੇ ਸ਼ਬਦ-ਚਿੱਤਰ ਉਲੀਕ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦਾ ਜਨਮ 25 ਅਕਤੂਬਰ, 1940 ਨੂੰ ਅਜੋਕੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਸਿਰਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚਲੇ ਪਿੰਡ ਰਘੂਆਣਾ ਵਿਚ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਐੱਮ.ਏ. ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਰ ਕੇ ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਵਲੋਂ ਕਾਰਜ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ 1998 ਅਕਤੂਬਰ ਵਿਚ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਇਆ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ 30 ਨਿਬੰਧ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਦੇਸ਼ੀ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਅਤੇ ਨਿੱਜ ਨਾਲ ਵਾਪਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਲਬਰੇਜ਼ ਹਨ। ਇਹ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਿਲਚਸਪ ਵੀ ਹਨ ਅਤੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੁਰਾਤਨਤਾ, ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਲਾਵੇ ਵਿਚ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਇਹ ਲਿਖਣਾ ਸਹੀ ਜਾਪਦਾ ਹੈ 'ਮੇਰੇ ਮਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਨਾਲ ਹਰ ਇਕ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।' ਪੰਨਾ 87, ਕਿਉਂ ਜੋ ਸਮੁੱਚੀ ਮਾਨਵਤਾ ਦਾ ਮਨ ਇਕੋ ਕੱਖਾਂ-ਕਾਨਿਆਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਿਬੰਧ ਪੀ.ਬੀ. ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਣੇਂ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ 'ਵੀ ਲੁਕ ਬਿਫੋਰ ਐਂਡ ਆਫ਼ਟਰ ਐਂਡ ਪਾਇਨ ਫਾਰ ਵੋਟ ਇਜ਼ ਨੌਟ।' ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ, ਜਵਾਨੀ ਅਤੇ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੱਕ ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਫੋਕਸੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦੀ ਵਾਰਤਕ ਸਰਲ ਅਤੇ ਰਵਾਨਗੀ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਅਨੇਕਾਂ ਮੁੱਲਵਾਨ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਲੜਕੇ/ਲੜਕੀ ਦਾ ਪੈਦਾ ਹੋਣਾ ਔਰਤ ਦੇ ਵੱਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। 'ਔਰਤ ਦੇ ਐਕਸ ਅਤੇ ਆਦਮੀ ਦੇ ਵਾਈ ਕਰੋਮੋਸੋਮ ਦੇ ਜੁੜਨ ਨਾਲ ਲੜਕੇ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।' ਪੰਨਾ 74. ਲੇਖਕ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਅਨੇਕਾਂ ਹਾਸ-ਵਿਅੰਗ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ 'ਟਰੱਕ ਵਿਚ ਚੋਣ-ਅਮਲੇ ਬਾਰੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵੇਖੋ 'ਅੱਗੇ ਡਰਾਈਵਰ ਦੇ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਚੋਣ ਅਮਲਾ ਪਿੱਛੇ ਪੀਂਘ ਝੂਟਦਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।' ਪੰਨਾ. 107.

-ਡਾ. ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
ਈ-ਮੇਲ : vat}sh.dharamchand0{ma}&.com

ਕਦੇ ਕਦਾਈਂ
ਲੇਖਕ : ਦਰਸ਼ਨ ਬੁਲੰਦਵੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 785 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 592
ਸੰਪਰਕ : 95011-45039

ਦਰਸ਼ਨ ਬੁਲੰਦਵੀ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਕ ਪਰਵਾਸੀ ਕਵੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕਾਵਿ ਸਫ਼ਰ ਪਰਵਾਸ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆਰੰਭ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕ 1973 ਵਿਚ ਉਦੋਂ ਹੀ ਛਪ ਗਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਬੋਲਬਾਲਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਉਸ ਨੇ ਅੱਧੀ ਸਦੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿਚ ਛਪੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ 'ਕਦੇ ਕਦਾਈਂ' ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਇਕੋ ਜਿਲਦ ਵਿਚ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਛਪੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਫੇਰ ਛਾਪ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਇਕ ਬੱਝਵਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਿਰਜਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਵੱਡ-ਅਕਾਰੀ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਆਪਣੀ ਕੋਈ ਭੂਮਿਕਾ ਨਹੀਂ ਲਿਖੀ ਜਾਂ ਲਿਖਵਾਈ ਗਈ, ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਸਰਵਰਕ ਉੱਤੇ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੁਝ ਆਲੋਚਕਾਂ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਗਵਾਹੀ ਭਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦਰਸ਼ਨ ਬੁਲੰਦਵੀ ਦਾ ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਵਿ-ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਕੀ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਸਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ ਲਿਖਦਾ ਹੈ 'ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਅਸੀਂ ਇਸੇ ਕਿਸਮ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਾਂ। ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਇਸ ਪੱਖ ਤੋਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ।'
ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਭਾਟੀਆ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ 'ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਸਾਂਝ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅੰਦਾਜ਼ ਦੀ ਵੱਖਰਤਾ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਹੋਣ ਨੇ ਇਸ ਸ਼ਾਇਰੀ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਮੁਹਾਂਦਰਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।'
ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ ਸਮੀਖਿਆ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਸਤਾਖਰ ਸਮੀਖਿਅਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਬੁਲੰਦਵੀ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਨਾਲ ਮੇਚ-ਮੇਚ ਕੇ ਵੇਖੀਏ ਤਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਦਿਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦਰਸ਼ਨ ਬੁਲੰਦਵੀ ਸਾਡੇ ਸਮਿਆਂ ਦਾ ਸਮਰੱਥ ਕਵੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਕਵਿਤਾ, ਗੀਤ ਅਤੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਉੱਤੇ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਿਲ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ 'ਸਮੁੰਦਰ' ਵਰਗੀ ਲੰਮੀ ਕਵਿਤਾ ਸਿਰਜਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਕਾਵਿ-ਸਮਰੱਥਾ ਦਾ ਇਕ ਹੋਰ ਪਾਸਾਰ ਉਜਾਗਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੱਠ ਖੰਡਾਂ ਵਿਚ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਇਹ ਕਵਿਤਾ 'ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ' ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਵਿਤਾ ਹੈ। 'ਸਮੁੰਦਰ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ', 'ਸਮੁੰਦਰ', 'ਅੱਜ ਉਹਦਾ ਖ਼ਤ ਆਇਆ', 'ਸਮੁੰਦਰ ਜਦੋਂ ਇਕ ਸਾਂ', 'ਸਮੁੰਦਰ ਲੈ ਸੁਣ ਦਿਲ ਦਾ ਰਾਜ਼', 'ਸਮੁੰਦਰ ਇਹ ਬੇਖ਼ਬਰ ਹੋਣਾ ਸੀ', 'ਸਮੁੰਦਰ ਅਸੀਂ ਬੜਾ ਚਿਰ ਤੁਰਦੇ ਰਹੇ' ਤੇ 'ਸਮੁੰਦਰ ਅਸੀਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਹਾਂ...' ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੰਡਾਂ ਨਾਲ ਤੁਰਦੀ ਹੋਈ ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਇਕ ਦਿਲਚਸਪ ਅਤੇ ਜਟਲ ਪੈਟਰਨ ਸਿਰਜਦੀ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਨਾਲ ਦਿਲ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਬੋਲ ਬਖ਼ਸ਼ਣੇ ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਕਮਾਲ ਹੈ:-
ਸਮੁੰਦਰ! ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ
ਜਿਵੇਂ ਹਵਾਵਾਂ ਦੇ ਲੜ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ
ਪਾਰ ਸੁਨੇਹਾ ਘਲ ਰਿਹਾ ਹੋਵਾਂ
ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਜਾਂਦੇ ਵਕਤ ਦੇ ਕੰਨੀਂ
ਆਪਣੀ ਦਾਸਤਾਨ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੋਵਾਂ
ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਘੁੰਮਦੇ ਖਾਬ ਨੂੰ
ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਥੰਮ੍ਹ ਰਿਹਾ ਹੋਵਾਂ
ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੀ ਟੁੱਟ ਭੱਜ ਨੂੰ
ਆਪੇ ਗੰਢ ਤੁਪ ਰਿਹਾ ਹੋਵਾਂ...
ਕਿਸੇ ਪਰਵਾਸੀ ਕਵੀ ਦੀ ਆਪਣੇ ਸਮਾਜ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਅਤੇ ਕਰਮ ਭੂਮੀ ਦਾ ਯਥਾਰਥ, ਜਦੋਂ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਢਲਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੀਵੰਤ ਕਵਿਤਾ ਰੂਪਮਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਛੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਹਨ 'ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ', 'ਧੁੱਪ 'ਚ ਜਗਦਾ ਦੀਵਾ', 'ਕਿਰਦੀ ਮਿੱਟੀ', 'ਮਹਿਕਾਂ ਦਾ ਸਿਰਨਾਵਾਂ', 'ਚਾਨਣ ਦੇ ਪਰਛਾਵੇਂ' ਅਤੇ 'ਪਾਰ ਦਾ ਸਫ਼ਰ' ਉਸ ਦੀਆਂ ਇਹ ਕਿਤਾਬਾਂ 1985 ਤੋਂ 2022 ਤੱਕ ਛਪੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਕਵਿਤਾ ਸਹਿਜ ਤੋਰ ਵਾਲੀ ਕਵਿਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਵੇਦਨਾ ਹੈ, ਤੜਫ਼ ਹੈ, ਨਸੀਹਤ ਹੈ, ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਜਿਊਣ ਦਾ ਸੂਖ਼ਮ ਸੰਦੇਸ਼ ਹੈ।
ਪਰਦਿਆਂ 'ਚ ਰਹਿਣ ਨੂੰ
ਜੇ ਤੇਰਾ ਚਿਤ ਕਰਦਾ ਏ
ਸ਼ੀਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਕਿਉਂ
ਰਹਿਣ ਨੂੰ ਬਣਾਉਨਾ ਏਂ

-ਡਾ. ਲਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 94171-94812

ਦਿਲ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਰਖਨੇ 'ਚੋਂ
ਲੇਖਿਕਾ : ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਗਿੱਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 100
ਸੰਪਰਕ : 78376-80367

'ਦਿਲ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਰਖਨੇ 'ਚੋਂ' ਨਾਂਅ ਦੀ (ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਲੇਖਿਕਾ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਗਿੱਲ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ 81 ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹਰ ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੇ ਅੰਦਰਲਿਆਂ ਵਲਵਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਅੰਦਰ ਰੱਖੀ ਹੂਕ ਨੂੰ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਦਿਲ ਹਲਕਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਕਈ ਗੱਲਾਂ, ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਦਿਲ ਵਿਚ ਬੈਠ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਬਹੁਤ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪ੍ਰੰਤੂ ਲਿਖਣ ਵੇਲੇ ਉਸ ਘਟਨਾ ਦਾ, ਗੱਲ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖ ਕੇ ਲਿਖਣ ਦਾ ਆਪਣਾ ਹੀ ਸਵਾਦ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਅਜਮਾਇਆ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੌਕਿਆਂ, ਪੜਾਅ, ਦ੍ਰਿਸ਼, ਪਲ, ਅਹਿਸਾਸ, ਉਮੰਗ, ਵਲਵਲੇ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਰੂਪ ਦੇ ਕੇ ਬਿਮਾਨ ਕਰਨ ਵਿਚ ਕਸਰ ਨਹੀਂ ਛੱਡੀ। ਕੁਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਛੋਟੀਆਂ ਹਨ ਪ੍ਰੰਤੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਦੀ ਝਲਕ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਕਚਿਆਈ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਲੇਖਿਕਾ ਦਾ ਇਹ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪਲੇਠਾਂ ਹੋਵੇ ਪ੍ਰੰਤੂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਚੰਗੀ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੀ ਅੰਦਰਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਵਿਚ ਪਰੋ ਕੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਲੇਖਿਕਾ 'ਸੱਚ' ਨਾਂਅ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਲਿਖਦੀ ਹੈ :
'ਨੈਣਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਹੜ੍ਹ ਆਇਆ,
ਕੁਝ ਸੁਪਨੇ ਡੁੱਬ ਗਏ।
ਕੁਝ ਸੁਪਨੇ ਡੁੱਬਣ ਦੇ ਡਰੋਂ,
ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਨੈਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉਡ ਗਏ।
ਫਿਰ ਵੀ ਅਧੂਰੀ ਕਵਿਤਾ, ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ, ਸੁੱਤੀ ਕਲਾ, ਸੱਚ, ਬੜੀ ਯਾਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਇਕ ਨਦੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ, ਉਹਦਾ ਖਿਆਲ, ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਕਿੱਥੋਂ ਆ ਗਈ, ਬਰਖਾਸਤ, ਕੌਮੇ ਵਰਗਾ ਦਿਨ, ਔਖੇ ਸਵਾਲ ਆਦਿ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਹਨ।

-ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ (ਮੀਰਹੇੜੀ)
ਮੋਬਾਈਲ : 092105-88990

ਇਰਾਦੇ ਹੋਣ ਤਾਂ ਅਜਿਹੇ
ਲੇਖਕ : ਐੱਨ. ਰਘੁਰਾਮਨ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਦੀਪਕ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 275 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 152
ਸੰਪਰਕ : 0181-2214196

ਉੱਘੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸ੍ਰੀ ਐੱਨ. ਰਘੁਰਾਮਨ ਬਤੌਰ ਸੰਪਾਦਕ 'ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ', 'ਡੀ.ਐੱਨ.ਏ.', ਅਤੇ 'ਦੈਨਿਕ ਭਾਸਕਰ' ਵਰਗੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਨਾਮਣਾ ਖੱਟ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ 'ਇਰਾਦੇ ਹੋਣ ਤਾਂ ਅਜਿਹੇ' ਪੁਸਤਕ ਪਾਠਕ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਦੀ ਹੈ। ਅਪਰਾਧ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਵਪਾਰ-ਵਿਕਾਸ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਉਦਮਤਾ ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਬੜੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਕਾਨੀਬੰਦ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਬੇਚੈਨ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ ਦੇ ਆਲਮ 'ਚੋਂ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਦੋਂ ਅਜਿਹੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਲੋੜ ਪੱਥ-ਪ੍ਰਦਸਤਕ ਸਿੱਧ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਪੁਸਤਕਾਂ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸਾਰੰਸ਼ ਇਹ ਨਿਰਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਦੇਸ਼ ਸਹੀ ਹੋਣ, ਇਰਾਦਾ ਪੱਕਾ ਹੋਵੇ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੇ ਸੋਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਬੰਦੇ ਅਤੇ ਆਮ-ਸਾਧਾਰਨ ਵਿਅਕਤੀ ਵੀ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਬਦਲਾਓ ਲਿਆਉਣ ਵਿਚ ਸਫਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਸਭ ਕੁਝ ਹਾਸਿਲ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮਿਹਨਤ, ਸਬਰ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਤੇ ਟੀਚਾ ਹਰ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਲੇਖਕ 'ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ' ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੰਤਲੇ ਲੇਖ 'ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਛਾਪ ਛੱਡਣੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕਦੀ ਹਾਰ ਨਾ ਮੰਨੋ' ਲਗਭਗ ਦੋ ਪੰਨਿਆਂ 'ਚ ਸੰਪੂਰਨ 64 ਲੇਖ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਨਿੱਕੇ-ਨਿੱਕੇ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਕੇ ਕਿਵੇਂ ਨਾਂਅ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕੰਪਨੀਆਂ ਆਪਣੇ ਉਤਪਾਦ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਗਾਹਕਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਕਿਵੇਂ ਸੁਚੇਤ ਹੋ ਕੇ ਲਾਭ ਉਠਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਵਰਣ ਬੜਾ ਰੌਚਿਕ ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਸਮਾਜ 'ਚੋਂ ਆਮ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦੇ ਰਾਜ ਬਹੁਤ ਨੇੜਿਓਂ ਹੋ ਕੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਮੋਬਾਈਲ, ਸੰਚਾਰ ਸਾਧਨ, ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਵਰਤਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਦੇ ਟ੍ਰੇਡ ਮਾਰਕ ਕਿਵੇਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਅਚੰਭਤ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਕ ਉਦਾਹਰਨ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਭਰਾਵਾਂ ਰਾਮ ਚਰਨ, ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਕੰਚਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹੈ ਜੋ ਖੇਤੀ ਦੇ ਧੰਦੇ ਗੁਆਰ ਫਲੀ ਦੀ ਉਪਜ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਸਫ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਗੁਆਰ ਫਲੀ ਲਈ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੁਨੀਆ 'ਚ ਨੰਬਰ ਇਕ ਹੈ। ਇਸ ਉਪਜ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਆਈਸਕ੍ਰੀਮ ਤੇ ਟੋਮੈਟੋ ਕੈਚਅਪ 'ਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਿੱਟਾ ਇਹ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਉਦਯੋਗਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇੰਝ ਹੀ ਜਸਲੀਨ ਰੋਇਆਲ ਲੁਧਿਆਣੇ ਦੀ ਜੰਮਪਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਨੂੰ ਛੱਡ ਉੱਘੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਕਿਵੇਂ ਬਣੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਹੈ। ਗਿਆਨ, ਮਿਹਨਤ ਤੇ ਤਜਰਬਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦੇ ਭੇਦ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਚਸਕਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡਾ ਇਰਾਦਾ ਪੱਕਾ ਹੈ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਹੁਨਰ ਦਾ ਸਿੱਕਾ ਜਮਾ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਪਾਣੀ ਬਾਰੇ ਕਮਾਲ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਹੈ।

-ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾਊਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 98151-23900

ਤਿਲਫੁਲ-2
ਲੇਖਕ : ਹਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਪੰਨੂੰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 400 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 288
ਸੰਪਰਕ : 094642-51454

ਡਾ. ਹਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਪੰਨੂੰ ਇਕ ਬਹੁਵਿਧਾਈ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵੀ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਲੇਖਣ ਉਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਕਰਨ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਲੇਖਣ-ਕਾਰਜ ਉਸ ਦੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਬੇਸ਼ੱਕ ਉਸ ਦੀ ਮੁਢਲੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਨਾਲ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ-ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਹੋਰ ਪਹਿਲੂਆਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਲਿਖਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। 'ਤਿਲਫੁਲ' ਸਿਰਲੇਖ ਅਧੀਨ ਉਹ ਜੀਵਨ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੱਖਾਂ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਲੜੀ ਦੇ ਹਥਲੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ 52 ਲੇਖ ਸੰਗ੍ਰਹਿਤ ਹਨ। ਤਾਸ਼ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਵਰ੍ਹੇ ਦੇ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਾਂਗ 52 ਅੰਕ ਉਲਟਾ ਪਸੰਦੀਦਾ ਅੰਕ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਗ਼ੈਰ-ਕਹਾਣੀਆਂ, ਜੱਗਬੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਹੱਡਬੀਤੀਆਂ ਆਦਿ ਕਈ ਵੰਨਗੀਆਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅੰਕਿਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਆਭਾਰ ਸਹਿਤ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿਚ ਐਂਟੋਨ ਚੈਖਵ (ਵਾਨਕਾ) ਅਤੇ ਅਨੰਦ ਲਹਿਰ (ਬਟਵਾਰਾ) ਉਲੇਖਯੋਗ ਹਨ। ਸ. ਪੰਨੂੰ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਲਿਖ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੋਈ ਰਚਨਾ, ਮੂਲ ਲੇਖਕ ਦੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ ਬਲਕਿ ਪਾਠਕ ਦੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਵਰਤੇ, ਇਸ ਦਾ ਉਪਯੋਗ ਕਰੇ। ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਾਣੀਆਂ ਵਾਂਗ ਗਿਆਨ-ਗੰਗਾ ਉੱਪਰ ਵੀ ਕਿਸੇ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਹੱਕ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
ਡਾ. ਪੰਨੂੰ ਵੱਖਰੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਦਰਵੇਸ਼, ਫ਼ਕੀਰ, ਸਾਧੂ-ਸੰਤਦ, ਸਾਖੀਕਾਰ ਅਤੇ ਫਿਲਾਸਫ਼ਰ ਆਦਿ ਵਿਅਕਤੀ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪਟਿਆਲੇ ਦੇ ਭੂਤ-ਅਚਾਰਯ ਬਾਬਾ ਲਾਲੀ ਦੁਆਰਾ ਤੋਰੀ 'ਕਥਨ-ਪ੍ਰਾਕਥਨ' ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਇਕ ਨਵਾਂ ਆਯਾਮ ਸਿਰਜਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਾਜ਼ਰੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗ਼ੈਰ-ਹਾਜ਼ਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਵਚਨ ਨੂੰ ਵੀ ਜ਼ਬਾਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਪੋਥੀਆਂ ਵਾਂਗ ਇਹ ਪੋਥੀ ਵੀ ਨਿੱਠ ਕੇ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੀ ਰਚਨਾ ਹੈ।

-ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋਬਾਈਲ : 98760-52136

'ਧਰਤ ਪੁਆਧ' ਦਾ ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਅਧਿਐਨ
ਲੇਖਿਕਾ : ਸੁਨੀਤਾ ਰਾਣੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 139
ਸੰਪਰਕ : 76529-40866

ਹਥਲੀ ਕਿਤਾਬ ਸੁਨੀਤਾ ਰਾਣੀ ਦਾ ਐਮ.ਫਿਲ. ਦਾ ਥੀਸਿਸ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਸ. ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾਊਂ ਵਲੋਂ ਸੰਪਾਦਿਤ 'ਧਰਤ ਪੁਆਧ' ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਦਾਊਂ ਦੀ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਵਿਚ ਇਕ ਵਡਮੁੱਲਾ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ 2017 ਵਿਚ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵਲੋਂ 'ਪ੍ਰਿੰ. ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਸਰਬੋਤਮ ਸੰਪਾਦਨ ਪੁਰਸਕਾਰ' ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਪੰਜ ਭਾਗ ਬਣਾਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 'ਧਰਤ ਪੁਆਧ' ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਪੁਆਧ ਦੀਆਂ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸੀਮਾਵਾਂ, 'ਧਰਤ ਪੁਆਧ' ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਪੁਆਧ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ, 'ਧਰਤ ਪੁਆਧ' ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਪੁਆਧ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ, 'ਧਰਤ ਪੁਆਧ' ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਪੁਆਧ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, 'ਧਰਤ ਪੁਆਧ' ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਪੁਆਧ ਦੇ ਲੋਕ ਨਾਇਕ ਨਾਂਅ ਦੇ ਅਧਿਆਇ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮੁੱਢ ਵਿਚ ਸੁਨੀਤਾ ਰਾਣੀ ਵਲੋਂ ਲਿਖੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਤੇ ਅੰਤਕਾ ਵਜੋਂ ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ ਦਰਜ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਪੁਆਧ ਦੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੱਖਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅਧਿਐਨ ਵਜੋਂ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਇਸ ਕਾਰਜ ਨੂੰ 'ਧਰਤ ਪੁਆਧ' ਪੁਸਤਕ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਹੋਰ ਵਿਸਤਾਰ ਵਿਚ ਜਾਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਸੁਨੀਤਾ ਰਾਣੀ ਨੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਕਿ 'ਧਰਤ ਪੁਆਧ' ਕਿਸ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਲੇਖਕ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਲੇ ਅਧਿਆਏ ਦੇ ਹਵਾਲੇ 'ਤੇ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਅੰਤਕਾ (ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ) ਵਿਚ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਕੋਈ ਵੇਰਵਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਪਰੂਫ਼ ਰੀਡਿੰਗ ਦੀਆਂ ਗ਼ਲਤੀਆਂ (ਤਕਸ਼ਿਲਾ 10, ਬਲਬੀਰ 13, ਗ੍ਰੀਅਰਸਨ 15, ਡਿਸਕ੍ਰਿਪਟਿਵ ਗਰਾਮਰ ਆਗਫ ਪੰਜਾਬੀ 17, ਸੁਖਨਾ 19, ਲੋਪ 26, ਡਾ. ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ 31, ਰਾਓ 74, ਵਿਗਿਆਨੀ 77, ਪੁਆਧੀ ਸੱਥ 79, ਦੁਯੀ 94, ਸੁਤੰਤਰਤਾ 125, 112 ਆਦਿ) ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪੁਆਧ ਬਾਰੇ ਅਗਲੇਰੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਖੋਜਾਰਥੀਆਂ ਲਈ ਮੁੱਢਲੇ ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ ਵਰਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

-ਪ੍ਰੋ. ਨਵ ਸੰਗੀਤ ਸਿੰਘ
ਮੋਬਾਈਲ : 94176-92015

07-04-2024

ਬੌਰੀਆ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
(ਅਤੀਤ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ)
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 220 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 151
ਸੰਪਰਕ : 98761-56679

ਸੱਭਿਆਚਾਰ 'ਸਭਯ' ਅਤੇ 'ਆਚਾਰ' ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ' ਅਤੇ 'ਕਲਚਰ' ਦੇ ਅਰਥ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਬੀਲਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਇਕ ਸਾਂਝਾ ਇਲਾਕਾ, ਸਾਂਝੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾ, ਸ਼ਾਸਨ ਤੇ ਨਿਆਂ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਅੰਤਰਰਾਜੀ ਵਿਆਹ, ਸਾਂਝੀਆਂ ਰੀਤਾਂ, ਰਸਮਾਂ, ਕਾਰਜ, ਵਿਰਸਾ ਅਤੇ ਮਨਾਹੀਆਂ ਦੀ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਡਾ. ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ ਦਾ ਪੀ.ਐੱਚ.ਡੀ. ਪੱਧਰ ਦਾ ਖੋਜ-ਕਾਰਜ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਅਧਿਐਨ ਨੂੰ ਡਾ. ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ ਨੇ 15 ਭਾਗਾਂ ਅਧੀਨ ਰੱਖ ਕੇ ਵਿਚਾਰਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਕਬੀਲਾ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਬੰਧ, ਬੌਰੀਆ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਰਸਮਾਂ (ਜਨਮ, ਵਿਆਹ ਤੇ ਮੌਤ), ਧਰਮ ਪ੍ਰਬੰਧ, ਨਿਆਂ ਪ੍ਰਬੰਧ, ਰਿਸ਼ਤੇ-ਨਾਤੇ, ਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰਬੰਧ, ਕੰਮ-ਧੰਦੇ, ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ, ਪਹਿਰਾਵਾ ਤੇ ਖਾਣਪੀਣ, ਮਨੋਰੰਜਨ, ਲੋਕ ਕਲਾਵਾਂ, ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਆਦਿ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿਚ ਵਿਦੁਸ਼ੀ ਨੇ ਬੌਰੀਆ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਪਰਿਪੇਖ ਨੂੰ ਰੇਖਾਂਕਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬੌਰੀਆ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਜੀਵਨ ਧਰਾਤਲ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਗਾਂ ਵਿਚ ਥੋੜ੍ਹੇ ਬਹੁਤ ਫ਼ਰਕ ਨਾਲ ਸੂਖਮ ਤਬਦੀਲੀ ਆਈ ਹੈ। ਸੁਚੇਤ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇਹ ਤਬਦੀਲੀ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬਦਲਣ ਨਾਲ ਆਈ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਅਚੇਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਜੇ ਵੀ ਕਬੀਲਿਆਈ ਵਰਤਾਰਾ ਵਿਦਮਾਨ ਹੈ। ਸਮਕਾਲੀ ਦੌਰ ਵਿਚ ਬੌਰੀਆ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਆਈ ਤਬਦੀਲੀ ਪਿੱਛੇ ਸਮਾਜਿਕ, ਆਰਥਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ, ਭੂਗੋਲਿਕ ਜੀਵਨ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੇ ਵਿਵਿਧ ਪਹਿਲੂਆਂ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ। ਬੌਰੀਆ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਅਤੀਤ ਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਵਿਚ ਸਮਝਣ, ਜਾਣਨ ਲਈ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ।

-ਪ੍ਰੋ. ਨਵ ਸੰਗੀਤ ਸਿੰਘ
ਮੋਬਾਈਲ : 94176-92015

ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਖੇਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੀ ਅੱਖ ਤੋਂ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਅਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲਿਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 131
ਸੰਪਰਕ : 96537-90000

ਖੇਤੀ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਹੱਲ ਬਾਰੇ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਵਡਮੁੱਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਲੇਖਕ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਵਿਖੇ ਐਸੋਸੀਏਟ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਅ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾ ਕੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਬਾਰੇ ਫੀਲਡ ਵਰਕ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਖੋਜ ਭਰਪੂਰ ਲੇਖ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਨੂੰ ਭੇਜਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਡਾ. ਸਤਿਬੀਰ ਸਿੰਘ ਗੋਸਲ ਵਾਇਸ ਚਾਂਸਲਰ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਭਰਪੂਰ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅੰਕੜੇ ਦੇ ਕੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਅਨੇਕਾਂ ਸਮਕਾਲੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ 'ਤੇ ਬਰੀਕੀ ਵਿਚ ਫੋਕਸੀਕਰਨ ਕਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਜਲ-ਸੰਕਟ, ਝੋਨੇ ਦੀ ਖੇਤੀ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੀ ਕਿਸਾਨੀ, ਕੀ ਫ਼ਸਲੀ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਹੱਲ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਨੇ, ਫ਼ਸਲਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਜੀ.ਐਮ. ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਅੰਨ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਅਹਿਮ ਯੋਗਦਾਨ, ਰਸਾਇਣਕ ਖਾਦਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ, ਮਿਲਟ ਸੰਬੰਧੀ ਚਿੰਤਨ, ਨੈਨੋ ਖਾਦਾਂ ਬਾਰੇ, ਸਿਹਤ ਬਨਾਮ ਪ੍ਰੋਸੈਸਡ ਫੂਡ, ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਬਨਾਮ ਕੰਟਰੈਕਟ ਕਾਸ਼ਤ, ਲਾਭਦਾਇਕ ਮੰਡੀਕਰਨ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਕਿਸਾਨ ਦਾ ਹੱਕ-ਐਮ.ਐਸ.ਪੀ.? ਖੇਤੀ ਰਿਸਰਚ ਵਿਚ ਨਿੱਜੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਭਾਈਵਾਲੀ? ਕਾਰਬਨ-ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਦੁਖਦਾਇਕ ਜਾਂ ਸੁਖਦਾਇਕ ਇਤਿਆਦਿ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਜਾਣ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਬਰਾਮਦ ਵਿਚ ਸਰਕਾਰੀ ਏਜੰਸੀਆਂ, ਮਾਰਕਫੈੱਡ, ਪੰਜਾਬ ਐਗਰੋ ਨੂੰ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇਣ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਨਵਾਂ ਕਰਾਪਿੰਗ ਪੈਟਰਨ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਸਵੈ-ਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰ ਕੇ ਸਲਾਹ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਬਹੁਤਾ ਧਿਆਨ ਤਕਨੀਕੀ ਖੇਤੀ ਵੱਲ ਹੋਣਾ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਜੀ.ਐਮ. ਖਾਧ ਪਦਾਰਥ (ਜਿਵੇਂ ਸੇਬ, ਚਾਵਲ) ਦੀ ਆਗਿਆ ਤਾਂ ਹੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ ਜੇਕਰ ਹਰ ਪਦਾਰਥ 'ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਹੋਵੇ ਕਿ ਇਹ ਪਦਾਰਥ ਜੀ.ਐਮ. ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਉਪਜ ਤੋਂ ਹੋਂਦ 'ਚ ਆਇਆ ਹੈ।
ਤਕਨੀਕੀ ਖੇਤੀ ਕਾਰਨ ਕੁਆਲਿਟੀ ਚੈੱਕ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਖੋਲ੍ਹੀਆਂ ਜਾਣ। ਮੋਟੇ ਅਨੇਜਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਆਟਾ, ਖਿਚੜੀ, ਦਲੀਆ ਬਣਾ ਕੇ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਨੈਨੋ ਖਾਦਾਂ ਦੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਬਾਰੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਸੈੱਸਡ ਫੂਡ ਦੀ ਘੋਖ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਕਿਸਾਨ ਜੋ ਐਮ.ਐਸ.ਪੀ. ਦਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੱਕ ਮੰਗਦੇ ਹਨ, ਅਸਲ ਵਿਚ ਕੰਟ੍ਰੈਕਟ ਖੇਤੀ ਤੋਂ ਇਕ ਕਦਮ ਅਗੇਰਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਜੋਕੇ ਬੀ.ਕਾਮ, ਬੀ.ਬੀ.ਏ., ਐਮ.ਬੀ.ਏ. ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਬਿਜ਼ਨਸ ਪਲੈਨ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥ ਹਨ, ਜੋ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਫਲ਼ਾਂ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਓਨੇ ਪੈਸੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ ਜਿੰਨੇ ਵਪਾਰੀ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਬਿਗਾਨੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਵਾਤਾਵਰਨ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ ਰੱਖਣਾ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਖੇਤੀ ਸੰਬੰਧੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਲ ਲਈ ਸੁਝਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਹਾਰਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੋ ਨਿੱਬੜੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਵਧਾਈ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹੈ।

-ਡਾ. ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
ਈ-ਮੇਲ : vat}sh.dharamchand0{ma}&.com

ਪੋਹਲੀ ਦੇ ਫੁੱਲ
ਲੇਖਕ : ਧਰਮ ਕੰਮੇਆਣਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਆਟਮ ਆਰਟ ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 175 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 121
ਸੰਪਰਕ : 91158-72450

'ਪੋਹਲੀ ਦੇ ਫੁੱਲ' (ਗੀਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਦੇ ਲੇਖਕ ਮੰਨੇ ਪ੍ਰਮੰਨੇ ਧਰਮ ਕੰਮੇਆਣਾ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਗੀਤ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਕਾਵਿ-ਨਾਟਕ, ਵਾਰਤਕ, ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ, ਨਾਵਲ, ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ, ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ, ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਖੋਜ ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਧਰਮ ਕੰਮੇਆਣਾ ਨੇ ਹਰ ਵਿਧਾ 'ਤੇ ਹੱਥ ਅਜ਼ਮਾ ਕੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਤਾਰ ਵਿਚ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਜਾਣਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਸਾਲ 1978 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਲਗਾਤਾਰ ਕਲਮ ਘਸਾਉਣਾ ਅਸਾਨ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਸੋ ਲੇਖਕ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ 99 ਗੀਤ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਧਰਮ ਕੰਮੇਆਣਾ ਦੇ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਅਨੇਕਾਂ ਗਾਇਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਗਾਇਆ ਵੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦੀ ਇਕ ਖਾਸੀਅਤ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਲੱਚਰ ਗੀਤਾਂ ਤੋਂ ਕੋਹਾਂ ਦੂਰ ਤਹਿ ਕੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਗੀਤ ਲਿਖੇ। ਇਸ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਵਿਚੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਿਰਸੇ ਦੀ ਝਲਕ ਵੀ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਬਾਰੇ ਜਿੰਨਾ ਵੀ ਕਹਿ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਉਹ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੈ ਬਲਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿਖੇ ਗੀਤ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹੋਂ ਆਪ ਹੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ 3 ਗੀਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਆ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਦੇ ਵਿਚ 'ਮੇਰੀ ਗੀਤਕਾਰੀ ਦਾ ਸਫ਼ਰ' ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਦੱਸ ਕੇ ਆਪਣੀ ਬਣੀ ਪਛਾਣ ਦਰਸਾਈ ਹੈ। ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ 13 ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪਾਈਆਂ ਹਨ। ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਲਿਖਣਾ ਕੋਈ ਖਾਲਾ ਜੀ ਦਾ ਵਾੜਾ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰੰਤੂ ਇਸ 'ਤੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 8 ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਗੱਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੀਤਕਾਰੀ ਦੀ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਇਹੀ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਧਰਮ ਕੰਮੇਆਣਾ ਕੋਲ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕੰਨ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਝਲਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ੇ ਲੈ ਕੇ ਗੀਤ ਲਿਖ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਫ਼ੀ ਨਾਮਣਾ ਖੱਟਿਆ ਹੈ, ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਵਿਚੋਂ ਨੀ ਜਿੰਦੇ, ਵਿਚ ਪ੍ਰਦੇਸਾਂ ਦੇ, ਪੰਜਾਬੀ (ਭਾਸ਼ਾ), ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਨੂੰ, ਪੰਜਾਬ-92, ਕਬਰਾਂ ਦਾ ਸਿਰਨਾਵਾਂ, ਗਵਾਚੇ ਹੋਏ ਬੋਲ, ਸੁਣ ਵੇ ਪਿੱਪਲਾ, ਮਾਹੀ ਵੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਟੁੰਬਦੇ ਹਨ।

-ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ (ਮਰੀਹੇੜੀ)
ਮੋਬਾਈਲ : 092105-88990

ੴ ਜਿਤੁ ਬਹਿ ਸਰਬ ਸਮਾਲੇ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕੁੰਜਾਹੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਆਰਸੀ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 450 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 216
ਸੰਪਰਕ : 098105-80870

ਵਿਦਵਾਨ ਲੇਖਕ ਡਾ. ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕੁੰਜਾਹੀ, ਬਹੁ-ਵਿਧਾਈ ਲੇਖਕ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੁਰਜ਼ੋਰ ਕਲਮ ਹੁਣ ਤੱਕ 12 ਨਾਯਾਬ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਾਹਿਤਕ ਵਿਧਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵਾਬਸਤਾ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਨਾਵਲ ਅਤੇ ਅਦਬੀ ਲੇਖ। ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ-ਕਲਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਚਾਰ ਹੇਠਲੀ ਪੁਸਤਕ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਵਿਧ ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਕੀਮਤੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਕੁੱਲ 24 ਲੇਖ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ, ਜਦ ਕਿ ਅੰਤਲਾ ਲੇਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਨੋਰਥ ਮਨੁੱਖੀ ਹਿਰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਅਗੰਮੀ ਰਸ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਲੇਖ ਰਾਹੀਂ ਕੋਰੋਨਾ ਕਾਲ ਦੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਦਾ ਵਰਨਣ ਕਰਦਿਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਆਫ਼ਤਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਓ, ਗੁਰਮਤਿ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰੀ ਹੋ ਕੇ ਵਿਚਰਨ ਵਿਚ ਹੀ ਨਿਹਿਤ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਲੇਖ ਹਵਾਈ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਡਾ. ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਭਾਟੀਆ ਅਤੇ ਡਾ. ਕੁੰਜਾਹੀ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਲੇਖ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਨਾਸ਼ਮਾਨਤਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਚੁੱਪ-ਚੁਪੀਤੇ ਸਾਂਝ ਸਵੇਰੇ 'ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫ਼ੌਜ' ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗ੍ਰਾਮ ਦੌਰਾਨ ਦੇਣ ਦਾ ਉਲੇਖ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਮੌਜੂਦਾ ਆਪਾਧਾਪੀ ਦੇ ਦੌਰ 'ਚੋਂ ਨਿਜਾਤ ਪਾਉਣ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਹੈ। (ਪੰਨਾ 38), 'ਜੁਗ ਪਰਿਵਰਤਨ' ਲੇਖ ਮਨੁੱਖੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਟੁੱਟ-ਭੱਜ ਦੇ ਦੁਖਾਂਤ 'ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਣ ਦਾ ਸੁਨੇਹੜਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
'ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵਲਗਣਾਂ ਤੇ ਲੱਗੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਬੁੱਤੀਆਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਬਖਸ਼।' (ਪੰਨਾ 42)
'ਕੁਝ ਖ਼ਾਸ ਮਾਨਵ-ਵੰਨਗੀਆਂ' ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੇ ਲੇਖ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਲਾਵਾਂ ਦਾ, ਭਾਵਪੂਰਤ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੈ।
ਕੁਝ ਲੇਖ ਨਿਰੋਲ ਗੁਰਮਤਿ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਰੂਪਮਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ 'ਗੁਰਮਤਿ ਸਿਧਾਂਤ ਤੇ ਮਾਨਵ ਜੀਵਨ', 'ਕਾਦਰੀ ਨਿਜ਼ਾਮ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ', 'ਕੂੜਿ ਕੂੜੈ ਨੇਹੁ ਲੱਗਾ ਵਿਸਰਿਆ ਕਰਤਾਰੁ', 'ਆਤਮ-ਸ਼ੀਸ਼ਾ', 'ਹਉਮੈ ਦੀਰਘ ਰੋਗੁ ਹੈ', 'ਕੂੜੁ ਫਿਰੈ ਪਰਧਾਨੁ ਵੇ ਲਾਲੋ', 'ਬਾਬਾ ਬਿਖੁ ਦੇਖਿਆ ਸੰਸਾਰੁ', 'ਨਾਵੈ ਕੈ ਰੰਗਿ' ਆਦਿ। ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ 'ਲੇਖ ਗੁਰਮਤਿ ਗਿਆਨ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨਾਲ ਹੀ ਕੁਝ ਧਾਰਮਿਕ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵੀ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਵੀ ਕੁਝ ਮਿਆਰੀ ਕਾਵਿਕ ਵੰਨਗੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਤਮਾਮਤਰ ਸਿਧਾਂਤਾਂ, ਸੰਸਕਾਰਾਂ, ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਮਰਿਆਦਾ, ਗੁਰੂਘਰਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਵਰਣ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਕੁਝ ਸੁਝਾਓ ਵੀ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਨਗਰ ਕੀਰਤਨਾਂ ਲਈ ਗੇਟ ਬਣਾਉਣੇ ਬੰਦ ਹੋਣ। 'ਲਾਊਡ ਸਪੀਕਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।' (ਪੰਨਾ 135)
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਿਰਤਾਂਤ (ਸਮੇਤ ਕਾਵਿਕ ਰਚਨਾਵਾਂ) ਅੰਤਲੇ ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਜ਼ੀਨਤ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਅਨੁਸਾਰ ਸ੍ਰੀ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਲਾਂਘੇ ਦਾ ਖੁੱਲ੍ਹਣਾ, ਵਿਗੜੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਵੱਲ ਇਕ ਸਾਰਥਕ ਕਦਮ ਹੈ।
'ਗਰਭ ਵਿਚ ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਵੇਸ਼' (ਪੰਨਾ 113) ਅਤੇ 'ਜਨੇਪਾ-ਮਮਤਾ ਅਤੇ ਆਂਦਰਾਂ' ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਲੇਖ ਹਨ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਅਨੇਕ ਢੁਕਵੇਂ ਪ੍ਰਮਾਣ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।

ਪੁਸਤਕ ਹਰ ਪੱਖੋਂ ਪੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਨਯੋਗ ਤਖ਼ਲੀਕ ਹੈ।
-ਤੀਰਥ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 98154-61710

ਸਾਡਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਲੇਖਿਕਾ : ਡਾ. ਇਕਬਾਲ ਕੌਰ ਸੌਂਦ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਆਜ਼ਾਦ ਬੁੱਕ ਡੀਪੂ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 84
ਸੰਪਰਕ : 96462-37373

ਡਾ. ਇਕਬਾਲ ਕੌਰ ਸੌਂਦ ਦੀ ਪੁਸਤਕ 'ਸਾਡਾ ਇਤਿਹਾਸ' ਸਮੁੱਚੇ ਲੇਖਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਅਖੌਤੀ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਤਿਆਗ ਕੇ ਇਕ ਧਿਰ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹਨ ਲਈ ਵੰਗਾਰਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਵੀ ਨਿਰਪੱਖ ਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਈ ਲਾਲੋ ਦੇ ਘਰੇ ਦੋ ਰੋਟੀਆਂ ਖਾਧੀਆਂ ਸਨ, ਉੱਥੇ ਦੋ ਪੂਰੀਆਂ ਮਲਕ ਭਾਗੋ ਦੇ ਭੰਡਾਰੇ ਵਿਚ ਵੀ ਖਾ ਲੈਣੀਆਂ ਸਨ। ਜੇਕਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਖੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਤੋਂ ਘਬਰਾਹਟ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ:
ਭਾਗੋ ਮੁੜ ਮੁੜ ਸੱਦੇ ਦੇਵੇ,
ਮਹਿਲ ਮਾੜੀਆਂ ਸੱਜੇ ਜਿਹਦੇ,
ਉਹ ਲਾਲੋ ਦਾ ਬੂਹਾ ਖੋਲ੍ਹਦਾ।
ਧੰਨ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ...।
ਫੇਸਬੁੱਕ ਦੀ ਆਦਤ ਨੇ ਸਾਡੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਨੂੰ ਜਿਸ ਹੱਦ ਤੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਾਰੇ ਵੀ ਡਾ. ਇਕਬਾਲ ਕੌਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਚੇਤ ਹਨ। ਇਕ ਛੱਤ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਬੈਠੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਅਸੀਂ ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ। ਸਾਰੇ ਕੰਮ-ਧੰਦੇ ਛੱਡ ਕੇ ਅਸੀਂ ਹੁਣ ਕੇਵਲ ਫੇਸਬੁੱਕ ਜੋਗੇ ਹੀ ਰਹਿ ਗਏ ਹਾਂ। ਪੁਸਤਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਲਈ ਵੀ ਇਹ ਬੜੀ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਡਾ. ਸੌਂਦ ਭਲੀ-ਭਾਂਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ:
ਹਰ ਧਿਰ ਨੁੱਕਰੋ ਨੁੱਕਰੀ ਬਹਿ ਗਈ,
ਰੂਹ ਤਾਂ ਫੇਸਬੁੱਕ ਵਿਚ ਲਹਿ ਗਈ।
ਰੀਸੋ ਰੀਸੀ ਸਭ ਵਧ ਰਹੇ ਅੱਗੇ,
ਕੀ ਜਾਨਣ ਇਹ ਗਏ ਨੇ ਠੱਗੇ।
ਡਾ. ਇਕਬਾਲ ਕੌਰ ਸੌਂਦ ਦੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਅੰਤਰੀਵ ਲੰਗਾਰ, ਸੱਚ ਚੰਦਰਮਾ, ਜੰਗ, ਕਲਾ ਦੀ ਮੌਤ, ਕੁਦਰਤ, ਨਵੀਂ ਚੇਤਨਾ, ਲਖੀਮਪੁਰ, ਮਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ, ਮਾਂ ਬੋਲੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਅਤੇ ਹਰ ਨਾਰੀ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਹੈ ਆਦਿ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵੀ ਪਾਠਕ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਟੁੰਬਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਾਵਿ ਨਾਟ 'ਧਰਤੀ ਦਾ ਸੱਚ' ਵੀ ਬੜਾ ਅਰਥਪੂਰਨ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦਸ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਉਪਰਾਲਾ ਵੀ ਬੜਾ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਹੈ।

-ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ
ਸੰਪਰਕ : 98146-28027

ਮੇਰੇ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ
ਲੇਖਕ : ਸੀ. ਮਾਰਕੰਡਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 650 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 422
ਸੰਪਰਕ : 94172-72161

ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਸੀ. ਮਾਰਕੰਡਾ ਇਕ ਗੂੜ੍ਹਾ ਹਸਤਾਖ਼ਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਲੰਮੀ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਰਥ ਕਵੀ, ਸੰਪਾਦਕ, ਅਨੁਵਾਦਕ, ਅਧਿਆਪਕ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਤੇ ਸਮੀਖਿਅਕ ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਉਹ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਹੈ, ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅਰਥ ਸਮਝਣ ਵਾਲਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਧਾਰਨੀ। ਇਸ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਗ੍ਰੰਥ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 7 ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਇਕ ਸ਼ਬਦ ਚਿੱਤਰ, ਦੋ ਆਲੋਚਨਾ ਪੁਸਤਕਾਂ, ਤਿੰਨ ਅਨੁਵਾਦ ਕਾਰਜ, ਸੰਪਾਦਨਾ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪੁਸਤਕਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਨਿੱਗਰ ਸਾਹਿਤ-ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ। ਹਰ ਕੋਈ ਨਵੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਨਣ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਰੱਖਦਾ। ਇਹ ਨਵਾਂ ਜਾਨਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਭੂ-ਖੰਡਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਤੋਰਦੀ। ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਪੈਰ ਤੁਰਨ ਦਾ ਨਾਂਅ ਹੀ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਹੈ। ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਕਮਲਾ ਅਕਾਲੀ ਦਾ 1930 'ਚ ਛਪਿਆ 'ਮੇਰਾ ਵਲੈਤੀ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ' ਇਸ ਵਿਧਾ ਦਾ ਮੁਢਲਾ ਉੱਦਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਿਖੇ ਗਏ ਅਤੇ ਲਿਖੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਫ਼ਰਨਾਮਿਆਂ ਦੀ ਲੰਮੀ ਸੂਚੀ ਹੈ। ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਨੇ ਜਿੱਥੇ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਅਮੀਰ ਕੀਤਾ, ਉਥੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ੀ ਦੇ ਦਿਸਹੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਸਥਾਰਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਫੋਟੋ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਇਕੋ ਝਲਕ 'ਚ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਵਿਖਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸੀ. ਮਾਰਕੰਡਾ ਨੇ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨਵੱਸ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਫੋਟੋਆਂ/ਤਸਵੀਰਾਂ ਅੰਕਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀਆਂ ਪਰੰਤੂ ਉਸ ਦੀ ਲਿਖਣ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਦ੍ਰਿਸ਼-ਚਿਤਰਣ ਦੀ ਕਲਾ ਕਮਾਲ ਹੈ। 'ਦਰਅਸਲ ਯਾਤਰਾ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਮਾਧਿਅਮ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਵਿਦਵਤਾ ਲਈ ਅਨੇਕਾਂ ਮਾਰਗ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਾਰਗਾਂ 'ਚ ਉਸ ਨੇ ਕਿਸ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨੀ ਹੈ, ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਸੂਝ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।' ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਸਫ਼ਰਨਾਮਿਆਂ 'ਚ ਲੇਖਕ ਦੇ ਸਹਿ-ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤਿਤਵ ਵੀ ਉਘੜਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਬੋਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ 'ਡੂਗਰ ਵਾਦਿ ਬਹੁਤ' ਕਸ਼ਮੀਰ 'ਚ ਸਥਿਤ ਅਮਰਨਾਥ ਤੀਰਥ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਬੜੀ ਰੌਚਿਕ ਤੇ ਕਾਵਿਕ ਅੰਦਾਜ਼ ਨਾਲ ਰੂਪਮਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਹਾੜੀ ਯਾਤਰਾ ਤੇ ਬਰਫ਼ਾਨੀ ਮੌਸਮ ਕਿੰਜ ਦਰਪੇਸ਼ ਹੋਇਆ ਉਸ ਕਠਿਨਤਾ ਦੀ ਜਿੱਤ ਇਸ ਦਾ ਹਾਸਿਲ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ 'ਮਾਈਸਰਖਾਨਾ ਤੋਂ ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ' ਗੁਰਮਤਿ ਸਦਭਾਵਨਾ ਵਾਲਾ ਹਿੰਦੂ ਤੀਰਥ ਤੇ ਸਿੱਖ-ਜਗਤ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਸੱਚ ਹੈ। ਤੀਜਾ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ 'ਕੁੰਭ ਦਾ ਨ੍ਹਾਉਣ' ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਦੇ ਸੰਗਮ ਵਿਖੇ 12 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਬਾਅਦ ਕੁੰਭ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਵਾਉਂਦਾ। ਇਤਿਹਾਸ-ਮਿਥਿਹਾਸ ਦੀ ਗਾਥਾ। ਚੌਥਾ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਨੇਪਾਲ ਦੀ ਯਾਤਰਾ 'ਇਉਂ ਵੇਖਿਆ ਨੇਪਾਲ' ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਨੇਪਾਲ ਦੀ ਪੁਲਿਸ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸੁਖਦਾਇਕ ਹੈ। ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਹੋਟਲਾਂ ਦਾ ਕਾਮਕ ਮਾਹੌਲ ਤੇ ਨੰਗੇਜ਼ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਚਿਤਰਨ ਕਰਦਿਆਂ ਲੇਖਕ ਨੇ ਕੋਈ ਓਹਲਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ। ਕਈ ਨਵੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਹੈ। ਪੰਜਵਾਂ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ 'ਪਰਿਕਰਮਾ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ' ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਲੀਲ੍ਹਾ-ਸਥੱਲੀ ਬ੍ਰਿਜ ਭੂਮੀ ਤੇ ਮਥੁਰਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਕਰਨ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਨ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਬਾਰੇ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਮਿਹਨਤ ਤੇ ਲਗਨ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਸੀ. ਮਾਰਕੰਡਾ ਨੇ ਮਥੁਰਾ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰਾਂ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮੁਗ਼ਲ ਸੱਤਾ ਨੇ ਜੋ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਖੋਜ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਸਫ਼ਰਨਾਮਿਆਂ ਦੇ ਵੱਡ ਅਕਾਰੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਬੜੇ ਸਲੀਕੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰ ਕੇ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਧਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

-ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾਊਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 98151-23900

31-03-2024

 ਅਨੋਖੀਆਂ ਸ਼ਹਾਦਤਾਂ
ਲੇਖਕ : ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਟਪਿਆਲਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਆਜ਼ਾਦ ਬੁੱਕ ਡਿੱਪੂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਮੁੱਲ : 400 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 199
ਸੰਪਰਕ : 99153-15787